Kapuitslag

Betekenis

Een kapuitslag is een op ware grootte gemaakte doorsnede van een kapconstructie, meestal samengesteld op de bouwplaats. Ze dient om de correcte afmetingen en de exacte plaatsing van kaponderdelen, waaronder de muurplaat, vast te leggen voordat de constructie definitief wordt uitgevoerd.

Toepassing

De kapuitslag wordt gebruikt tijdens de voorbereiding en maatvoering van dakconstructies.

• Bepalen van de correcte maten en plaatsing van spanten en andere kaponderdelen.
• Vastleggen van de exacte plaats van de muurplaat.
• Bepalen van de totale lengte van het dakvlak aan de hand van de gekozen dakpannen.
• Teruggerekend bepalen van de onderkant van het dakbeschot en de verdeling van gordingen of daksporen.
• Maatvoeren van noodspanten (stelkepers) en vergelijkbare tijdelijke elementen.

Aandachtspunten

• Gebruik vaak steigerdelen vanwege vorm en gewicht van de onderdelen.
• Lever de opdrachtgever minimaal 11 stuks van de gewenste dakpannen als monster om de gemiddelde pannenmaat te kunnen bepalen.
• Houd rekening met het feit dat, als pannen niet 'geduwd' of 'getrokken' kunnen worden, de gemiddelde pannenmaat de lengte van het dakvlak bepaalt en de nokhoogte kan afwijken van de tekening.
• Bij een eenvoudige doorlopende kap volstaat soms één volledige spant als kapuitslag; deze kan plat op de grond worden uitgevoerd.
• Een kapuitslag is meestal bij pannendaken, maar kan ook nodig zijn voor andere dakbedekkingen of bij details zoals dakkapellen.

Methode

• Kapoverspanning wordt precies opgemeten omdat buitengevels, evenwijdig met de goot, tot ongeveer de hoogte van de muurplaat zijn opgetrokken.
• Omdat de nokhoogte uit de bestektekening bekend is, is de lengte van het dakvlak (grootte van goot tot nok) in principe bepaalbaar.
• De uiteindelijke lengte van het dakvlak hangt af van de dakpannen; de timmerman bepaalt met een pannenmonster de gemiddelde pannenmaat.
• De vastgestelde lengte van het dakvlak geldt voor de bovenkant van de bovenste panlat; van daar wordt teruggewerkt naar de onderkant van het dakbeschot (normaal de bovenkant van gordingen of daksporen).
• Vanuit die terugrekening kunnen de verdeling van gordingen en de exacte maten van spanten worden bepaald.

Kapplan, tekensoftware en vakkundigheid

• Indien de architect vroeg weet welke dakpannen gekozen worden, kan hij een kapplan op tekening uitwerken met exacte maten van gordingafstanden, spanttypes, dakbeschot, panlatten en latafstanden en bijbehorende kopmaten van het kaphout.
• Met nauwkeurige tekensoftware is het eenvoudiger een volledig en exact kapplan te maken.
• Als een kapplan alle relevante maten en diktes exact aangeeft, is meestal geen kapuitslag nodig.
• De kwaliteit van het kapplan hangt af van de vakkundigheid van de ontwerper; bij onvolledige of onnauwkeurige gegevens blijft een kapuitslag nuttig.

Materialen en uitvoeringsvormen

• Kaponderdelen kunnen uit hout of staal bestaan.
• Steigerdelen worden vaak gebruikt om een kapuitslag samen te stellen vanwege vorm en gewicht.
• Soms wordt triplex gebruikt; onderdelen worden dan uit een plaat gezaagd.
• Voor eenvoudige kappen zonder hoekkepers kan volstaan worden met één kapuitslag als voorbeeld voor identieke spanten.
• Noodspanten die vanaf een kapuitslag worden maatgevoerd worden in Limburg vaak stelkepers genoemd; deze bestaan doorgaans uit twee stelkepers en worden vaak gemaakt van sporen van circa 5 × 7 cm of iets zwaarder.