Polonceau-spant

Betekenis

Een Polonceau-spant is een kapspant opgebouwd uit twee vakwerken die door een lange trekstaaf (trekstang) met elkaar verbonden zijn, waardoor een stijve overspanning ontstaat. De constructie combineert korte staven die op druk of trek werken en onderspannen balken, zodat met relatief weinig materiaal grote ruimtes kunnen worden overbrugd.

Toepassing

Het Polonceau-spant werd toegepast om grotere binnenruimten te overkappen.

• Stationsoverkappingen
• Fabrieksgebouwen
• Markthallen
• Gymzalen
• Scholen, manegegebouwen en tramdepots (historische voorbeelden)

Aandachtspunten

• Drukstaven vangen de druk van het dakvlak op; trekstaven dragen de trekbelasting.
• De onderspanning vermindert de benodigde zware balkdoorsnede.
• Korte staven in de vakwerken verkleinen knikgevoeligheid.
• Constructies werden vaak in het zicht gelaten; niet zelden bleef de ijzeren opbouw zichtbaar.

Onderdelen

• Twee onderspannen balken waarvan de toppunten door een trekstang verbonden zijn.
• Twee vakwerken met driehoeken; korte staven zijn doorgaans drukstaven, overige staven trekstaven.
• Een lange trekstaaf (trekstang) die de vakwerken koppelt en de constructie stijf maakt.
• Horizontaal deel dat ook trekstang genoemd wordt, te onderscheiden van kleinere trekstaven.

Werking / principe

De Polonceau-opbouw bestaat feitelijk uit twee truss-vakwerken verbonden door een lange trekstaaf; hierdoor ontstaan korte compressieve en tensieve leden met geringe kniklengte en één lange trekstaaf die de structurele samenhang en spanning verzorgt. De combinatie van druk- en trekstaven beperkt spatkrachten tegen de muren en vermindert doorbuiging onder het dakvlak.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Meestal geheel in ijzer uitgevoerd.
• Ook combinaties van hout (vaak spantbenen en drukstaven) en ijzer zijn bekend.
• Historische materiaalontwikkeling (periode-aanduidingen):
  • Hout komt voor tussen circa 1848 en 1864.
  • Gewalste profielen verschijnen vanaf circa 1856.
  • De drukstaaf was aanvankelijk van hout (1848–1887): tussen 1856–1904 kon deze in gietijzer voorkomen; gewalste profielen vanaf 1893; vanaf 1904 ook in rondijzer.
  • Trekstaaf en trekstang waren vanaf 1848 van rondijzer; vanaf circa 1880 komen daarbij gewalste profielen.

Historiek

• Voor het eerst toegepast in 1839 door Camille Polonceau.
• Veelvuldig gebruikt in de 19e en het begin van de 20e eeuw; in Nederland vooral circa 1850–1940.
• Vanaf de 20e eeuw komt ook uitvoering met rechte, horizontale onderrand voor.

Verschil met belgisch spant

• Polonceau-spant heeft vaak een grote open driehoek in het middendeel; het Belgisch spant meestal niet.
• Polonceau-spant heeft doorgaans geen verticaal (makelaar/koningsstijl) in de middendriehoek; het Belgisch spant vaak wel.
• Polonceau-spant bestaat vaak uit minder driehoeken dan het Belgisch spant.