Schoorsteen

Een schoorsteen is een kanaal of behuizing die rook of rookgassen begeleidt en in verschillende vormen en functies voorkomt.

Betekenis

Een schoorsteen is in de kern een constructie die rook of rookgassen afvoert; de term dekt meerdere betekenissen zoals een gemetselde ondersteuning van de rookvanger, het gemetselde rookkanaal boven een stookplaats of het boven het dak uitstekende gedeelte van dat kanaal. Daarnaast omvat de term ook losse schoorsteenpijpen voor industriële toepassingen, schoorsteenen op schepen en de behuizing voor het buitendeel van sommige warmtepompen.

Toepassing

De schoorsteen komt voor in gebouwen, industrie en voertuigen.

Aansluiten van een haard of stookplaats op een gemetseld rookkanaal.
Uitstekend deel van het rookkanaal boven het dak voor afvoer van rookgassen.
Losstaande schoorsteenpijp in fabrieken en glastuinbouw.
Behuizing voor het buitendeel van een warmtepomp op het dak.
Rookgasafvoer op schepen, locomotieven en andere voertuigen.

Aandachtspunten

Context bepaalt de betekenis van het woord; schoorsteen kan zowel de steun, het kanaal, de mantel als de pijp aanduiden.
Een warmtepomp‑behuizing op het dak reduceert geluidshinder in de tuin maar bemoeilijkt onderhoud en reparatie van het buitendeel.
De keuze voor een warmtepomp zonder buitendeel maakt een dak‑schoorsteenbehuizing overbodig en kan dakruimte vrijmaken voor zonnepanelen of een groendak (bij voorkeur aan de noordzijde).
Historisch zijn schoorstenen ingevoerd om brandgevaar te beperken; vanaf de 15e eeuw werden in steden vaak stenen schoorstenen verplicht.

Historiek / evolutie

In de Middeleeuwen liep het rookkanaal vaak deels tegen de muur naar buiten; kleine dakopeningen zoals het uilengat lieten rook ontsnappen.
Aanvankelijk werden houten of beleemde kokers gebruikt als rookgeleider; vanwege brandgevaar werden vanaf de 15e eeuw steeds vaker stenen schoorstenen voorgeschreven.
De huidige vorm van de gemetselde schoorsteen raakte in zwang vanaf de mid-17e eeuw toen open vuur en haarden veranderden.
De overgang van open stookplaats naar ingebouwde en later ijzeren haarden leidde tot kleinere aansluitingen op het schoorsteenkanaal en tot diverse uitvoeringsvormen.

Materialen / uitvoeringsvormen

Gemetselde en beklede schoorstenen voor woningen (steen).
Boven het dak uitstekende delen van verschillende materialen (oorspronkelijk steen, later ook andere materialen).
Losstaande metalen schoorsteenpijpen voor industrie en glastuinbouw.
Behuizingen voor het buitendeel van warmtepompen, uitgevoerd als een soort schoorsteen op het dak.

Verschillende betekenissen

De steen of constructie die de rookvanger ondersteunt (schoor).
Het gemetselde rookkanaal boven een stookplaats.
De schoorsteenmantel rond een haard.
Het boven het dak uitstekende deel van het rookkanaal.
Het opstaande deel van de rookgasafvoer van schepen, locomotieven e.d.
De behuizing van het buitendeel van een warmtepomp.