Sectieltableau

Betekenis

Een sectieltableau is een tegeltableau waarvan de individuele tegels niet-rechthoekig zijn en langs de hoofdlijnen van de afbeelding gesneden zijn, zodat de voegen de compositie volgen. Daardoor ontstaat een voorstelling zonder het storende raster van gelijkvormige vierkante tegels.

Toepassing

Sectieltableaus werden toegepast als gevelversiering en decoratief paneel.

• In gevels van gebouwen, vaak geïntegreerd in baksteenmetselwerk.
• Als decoratief tableau met voorstellingen in Jugendstil, bijvoorbeeld vogels en florale motieven.
• Als voorgemonteerd geheel waarbij de tegels strak naast elkaar zaten en het tableau in zijn geheel aan de gevel bevestigd kon worden.

Aandachtspunten

• Niet-rechthoekige sneden: de tegels volgen de hoofdcontouren van de tekening in plaats van een regelmatig raster.
• Materialiteit: het oppervlak neemt geen water meer op en is daardoor beter bestand tegen weersinvloeden dan lagergestookte poreuze aardewerken tegels.
• Afwerking: mat uitgevoerde sectieltegels combineren architectonisch goed met baksteen vanwege de dofheid; er bestaan ook glanzende en soms vergulde exemplaren.
• Fabricage: sectieltableaus zijn uitsluitend door de Porceleyne Fles uit Delft gefabriceerd.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Basismateriaal: fijne witte gres (steengoed).
• Gekleurde massa: waar nodig werd een dun laagje gekleurd gres in de massa aangebracht, door en door vermengd met de gewenste kleur.
• Afwerkingen: mat en glanzend bekende uitvoeringen; soms met vergulde delen; vorstbestendige typen werden gebruikt.
• Decoratieve bewerkingen: beschildering, reliëf en ingekraste schaduwlijnen in de natte klei.

De methode

• Snijden: tegels worden volgens de hoofdcontouren van de ontwerptekening gesneden, met rekening gehouden met krimp tijdens het bakproces.
• Modellering: in de natte, kneedbare klei kunnen schaduwlijnen worden ingekrast (bijv. met boetseerhoutjes), reliëf worden aangebracht of extra kleur worden toegevoegd.
• Bakken: de tegels werden op zeer hoge temperatuur gebakken (ca. 1200°C).
• Levering: de fabrikant leverde de voorstelling als één geheel, met tegels al strak tegen elkaar geplaatst zodat het tableau in zijn geheel aan de gevel bevestigd kon worden.

De voorstelling

• Stijl en motieven: in de Jugendstil kwamen veel vogels en florale onderdelen voor, vaak met symbolische betekenis.
• Ontwerpprincipe: voegen en randlijnen zijn afgestemd op de compositie en vormen een integraal onderdeel van de voorstelling.

Historiek

• Ontwikkelaars: Adolf le Comte (mede-directeur van de Porceleyne Fles) en glazuurtechnicus ir. Heinrich Wilhelm Mauser waren belangrijke ontwikkelaars van het procedé.
• Overwegingen: Mauser concludeerde na overleg met architecten dat geglazuurde tegels vanwege hun kwetsbaarheid minder geschikt waren voor geveltoepassingen.
• Introduktie en erkenning: de methode werd in 1900 geïntroduceerd op de Wereldtentoonstelling te Parijs en de inzending werd bekroond met een gouden medaille.

Naam / etymologie

• Sectiel-: afgeleid van het Latijnse secare (snijden).
• Tableau: afkomstig van het Franse tableau (houten paneel), betekenis tafereel of plaat.
• Omschrijving: een sectieltableau is bijgevolg een tegeltableau met vooral niet‑rechthoekig gesneden tegels.