Altaar

Betekenis

Het altaar is het centrale liturgische meubel in rooms-katholieke en oud-katholieke kerken waarop de maaltijd van de Heer wordt gevierd. Het belangrijkste onderdeel van het altaar is het altaarblad, ook wel mensa genoemd.

Toepassing

Het altaar fungeert als plaats voor de eucharistieviering en gerelateerde liturgische handelingen.

• Viering van de maaltijd van de Heer.
• Gebruik in rooms-katholieke en oud-katholieke kerken.
• Meerdere altaren kunnen binnen één kerk aanwezig zijn.
• Het belangrijkste altaar binnen een kerk wordt het hoogaltaar genoemd.

Aandachtspunten

• Mensa: herkenbaar als het belangrijkste onderdeel van het altaar.
• Kies uitvoering: tafelmodel met poten of een op een voetstuk (stipes) gemonteerd altaar.
• Tombemodel: heeft de vorm van een graftombe en verwijst naar de graftombe van een martelaar.
• Bij meerdere altaren moet het onderscheid tussen hoofdaltaar (hoogaltaar) en nevenaltaren duidelijk blijven.

Typen / uitvoeringen

• Tafelmodel: het altaarblad (mensa) wordt gedragen door minimaal vier poten of is gemonteerd op een massief, aan de grond vastgehecht voetstuk (stipes).
• Tombemodel: heeft de vorm van een graftombe; dit model is afgeleid van de graftombe van een martelaar.

Onderdelen

• Altaarblad (mensa): het belangrijkste oppervlak van het altaar.
• Poot(en): dragen bij tafelmodellen het altaarblad.
• Stipes / voetstuk: massief voetstuk waarop de mensa gemonteerd kan zijn en dat aan de grond wordt bevestigd.

Herkomst / etymologie

Het woord altaar (offertafel) is waarschijnlijk afgeleid van het Latijnse altarium (bovenstel op een offertafel), zelf afgeleid van altus (hoog) en ara (altaar, verhoging, toevluchtsoord, bescherming), hoewel de mening van de Etymologiebank daar iets van afwijkt.

Voorbeelden

• Voorbeelden van altaren zijn te vinden in collecties en tentoonstellingen van religieus erfgoed, onder meer in Museum Catharijne Convent.