Algemeen

Categorieën

Basisbegrippen en algemene vaktermen die in meerdere bouwsectoren voorkomen.

Man die een technische tekening uitwerkt

0-9 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

A

Aankoopmakelaar Een aankoopmakelaar behartigt de belangen van de koper tijdens het zoeken en aankopen van een woning. Algemeen Aanmaakwater Aanmaakwater is het water in een betonmengsel dat de hydratatie mogelijk maakt en de water‑cementfactor beïnvloedt. Algemeen Aanpasbaar bouwen Aanpasbaar bouwen is een ontwerpprincipe waarbij woningen zo worden uitgevoerd dat latere aanpassingen bij verminderde mobiliteit eenvoudig en relatief goedkoop mogelijk zijn. Algemeen Aanplanken Aanplanken is het toevoegen van ruimte aan de kopse kant van een bestaand gebouw door een lichtgewicht opbouw aan te hangen. Algemeen Aanrecht Een vast werkblad in de keuken met doorgaans één of meer gootstenen en onderkasten. Algemeen Aantredediepte De aantredediepte is de horizontale afstand tussen de neus van één trede en die van de volgende trede. Algemeen Aanzet De aanzet is het begin van een boog of gewelf, of een zichtbare overgang tussen banen van verharding. Algemeen Aardekleuren Verwijst naar aardetinten. Algemeen Aardetinten Aardetinten zijn de zachtere, natuurlijke kleuren van de aarde zoals zand, klei en herfstbladeren. Algemeen Aardgebint Een aardgebint is een kapgebint dat op stijlen of schoren rust die op de grond staan in plaats van op een muur. Algemeen Aardplakker Een aardplakker is een vierkante plank aan een steel om de boven- en zijvlakken van vers opgeworpen aardewerken vast en gelijk te slaan. Algemeen Aardvochtig Aardvochtig is de consistentie van specie of materiaal met de samenhang van vochtige aarde, de minst vloeibare vorm van betonspecie. Algemeen ABC-golfplaat ABC-golfplaat is een golfplaat van asbestcement die doorgaans tussen 10 en 25% asbesthoudend materiaal kan bevatten. Algemeen Abrasie Abrasie is erosie waarbij steenachtige deeltjes in water, ijs of wind het oppervlak van gesteenten mechanisch wegschuren. Algemeen ABS ABS is een temperatuurbestendige kunststof (Acrylonitril‑butadieen‑styreen) die veel wordt gebruikt voor binnenshuis afvoersystemen. Algemeen Absidiool Verouderde schrijfwijze van apsidiool. Algemeen Absorptiewater Absorptiewater is het water dat zich in de poriën van een materiaal bevindt en onder normale omstandigheden aanwezig blijft. Algemeen Accoladeboog Een accoladeboog is een vrij platte afgeronde boog met een spits in het midden, vergelijkbaar met bepaalde gotische bogen. Algemeen Accumulatie Langzaam opslaan of opeenhoping van materie, energie of waarde in een object om later te gebruiken. Algemeen Achterhout Het achterhout is het gedeelte van de trapboom gerekend van de traptrede tot de onderrand van de boom. Algemeen Achterhuis Het achterhuis is het achterste deel van een huis of boerderij, vaak met bedrijfsruimten zoals deel, stallen of een spoelhoek en bereikbaar via het voorhuis. Algemeen Acrylaat Acrylaat is polymethylmethacrylaat (PMMA), een transparante thermoplastische kunststof vaak bekend als Plexiglas of Perspex. Algemeen Activiteitenindex De activiteitenindex is het percentage dat sterkteverlies of -winst aangeeft bij 50% vervanging van testcement door gemalen hoogovenslak. Algemeen Ademen Ademen is het doorlaten van waterdamp door een relatief dun materiaal in een bouwconstructie. Algemeen Adiabatisch Adiabatisch betekent zonder warmte-uitwisseling met de omgeving; compressie veroorzaakt opwarming en expansie leidt tot afkoeling. Algemeen Adobe Adobe is de Engelse benaming voor leemsteen. Algemeen Adsorptie Adsorptie is het hechten van een stof aan het oppervlak van een andere stof, gebruikt bij bijvoorbeeld zuivering met adsorptiemiddelen. Algemeen Afbreekmes Een afbreekmes is een mesje waarvan versleten delen langs een groef kunnen worden afgebroken om een nieuw scherp snijvlak te verkrijgen. Algemeen Afföhnen Afföhnen is het verwijderen van oude verflagen met hete lucht, waarna de verzachte verflaag gemakkelijk kan worden afgekrabd. Algemeen Afkalven Afkalven is het afbrokkelen of inschuiven van oevergrond waarbij delen van de oever in het water glijden of vallen. Algemeen Afknotten Afknotten is het verwijderen of afvlakken van het bovendeel van een gebouw, boom of van de scherpe uiteinden van balken. Algemeen Afkortingen Lijst van afkortingen; wegens paginagrootte is de inhoud over drie pagina's gesplitst. Algemeen Afkortingen (Engels) Een alfabetische lijst van veelvoorkomende afkortingen in het Amerikaans‑Engels voor bouw en installatie. Algemeen Afkortingen (Frans) Overzicht van veelgebruikte Franse afkortingen en termen in de bouw-, architectuur- en vastgoedsector, met korte verklaringen. Algemeen Afkortingen A–G Overzicht van veelgebruikte afkortingen in de bouwwereld, gerangschikt onder de letters A tot en met G. Algemeen Afkortingen h p Lijst van afkortingen die in de bouwwereld worden gebruikt, met termen beginnend van de letters h tot en met p. Algemeen Afkortingen Q–Z Lijst van gangbare afkortingen gebruikt in de bouwwereld, specifiek voor de letters Q tot Z en numerieke aanduidingen. Algemeen Afschalen Afschalen is het verwijderen van de buitenste laag van een steen of van de bast van een boomstam. Algemeen Afschampen Een afgeschampte steen is een steen waarvan de hoeken zijn afgebroken. Algemeen Afschuining Een afschuining is een schuine kant aan een bouwelement die verschillende functionele en esthetische doelen kan vervullen. Algemeen Afschuiven Afschuiven is het verschijnsel waarbij een deel van een talud langs een meestal halfcirkelvormig glijvlak naar beneden schuift. Algemeen Afsnuiten Afsnuiten is het verwijderen van scherpe kanten (snuiten) van houtwerk om onderdelen passend of veiliger te maken. Algemeen Afstandmeter Een afstandmeter is een toestel dat digitale afstandsmetingen uitvoert, vaak met een zichtbare laser als richtstraal. Algemeen Afvalwater Afvalwater is water dat na zuivering energie en materialen kan opleveren en gezuiverd wordt teruggegeven aan oppervlaktewater. Algemeen Afvang en opslag CO2 Afvang en opslag CO2 (CCS) omvat het afvangen van CO2-uitstoot en het langdurig opslaan daarvan, eventueel gecombineerd met direct gebruik (CCU). Algemeen Afzanden Afzanden is het loslaten of het aanbrengen van zand, met betekenissen in dekvloeren, oppervlaktebehandeling en duinerosie. Algemeen Afzettingsgesteente Afzettingsgesteente ontstaat door ophoping van gesteenteafval aan het aardoppervlak, vaak door erosie. Algemeen Agile Agile is een iteratieve werkwijze om snel werkende deelproducten te maken en deze continu aan veranderende klantwensen aan te passen. Algemeen Agitator Een agitator is een stalen trommel op voertuigen die betonspecie tijdens het vervoer vloeibaar houdt. Algemeen Agora Een agora is het openbaar plein in een Oud-Griekse stad waar politieke en commerciële activiteiten samenkwamen. Algemeen Aha Een aha is een droge greppel of gracht met een steunmuur die onzichtbaar vanaf het huis wild en vee tegenhoudt. Algemeen Airdeck Een Airdeck is een breedplaatvloer met holle kunststof kubussen die het gewicht van een gewapende betonvloer vermindert. Algemeen Airpop Airpop® is de in Europees verband gekozen nieuwe naam voor polystyreen (EPS). Algemeen Ajour Ajour is opengewerkt decoratief aardewerk, houtsnijwerk of beeldhouwwerk met een motief gevormd door uitsparingen. Algemeen Akoestiek Akoestiek is de eigenschap van een ruimte met betrekking tot de voortplanting en verbreiding van geluid in die ruimte. Algemeen Akoestisch doormeten betonpaal Akoestisch doormeten van een betonpaal is een geomonitoringstechniek om de integriteit van betonnen heipalen te controleren. Algemeen Akropolis Een akropolis is een ommuurde burcht op een heuvel met de belangrijkste tempels en vaak een paleis van een stad. Algemeen Altaar Het altaar is het meest wezenlijke meubelstuk in de rooms-katholieke en oud-katholieke kerk waar de maaltijd van de Heer wordt gevierd. Algemeen Alternerend stelsel Het alternerend stelsel is de regelmatige afwisseling van zware pijlers en lichtere zuilen in een gebouw. Algemeen Aluminium Aluminium is een licht, corrosiebestendig bouwmetaal dat ontstaat uit bauxiet en vaak wordt toegepast in constructies en bekledingen. Algemeen Aluminiumcement Aluminiumcement is een snelhardende hydraulische cementsoort met een hoog aluminiumoxidegehalte en uitstekende vuurvastheid. Algemeen Ambo De ambo is een verhoogd podium met enkele treden en een borstwering voorzien van een lessenaar, de voorloper van de preekstoel. Algemeen Ambulatorium Een ambulatorium is een overdekte wandelgang in een kerk of klooster, bestemd voor processie, bezinning of beschutting rond een binnenruimte. Algemeen Amfitheater Een amfitheater is een rond of ovaal openluchttheater met rondom oplopende rijen zit- of staanplaatsen. Algemeen Amorf Amorf geeft aan dat een stof een glasachtige, niet-kristallijne structuur of een vormeloze verschijningsvorm heeft. Algemeen Amoveren Amoveren betekent slopen; in het Engels vertaalt dit als "to demolish" of "to pull down". Algemeen Amsterdam Veel gegevens en foto's van Amsterdam van "toen" en nu staan op Amsterdamse Binnenstad. Algemeen Anemostaat Een anemostaat is een vierkant of rond rooster voor toevoer en afzuiging van lucht in ventilatiesystemen. Algemeen Animatie Animatie suggereert beweging door snel opeenvolgende stilstaande beelden om verhaal, instructie of een concept visueel over te brengen. Algemeen Anta Een anta is een vooruitspringend muurgedeelte, meestal pilastervormig, dat de pronaos van een klassieke tempel flankeert. Algemeen Antefix Een antefix is een terracotta dakrandtegel die de opening bij de imbrices aan het dakuiteinde afsluit. Algemeen Antentempel Een antentempel is de eenvoudigste klassieke tempelvorm in de Dorische stijl, met uitstaande muurdelen (anten) en twee voorste zuilen. Algemeen APP-gemodificeerd bitumen APP-gemodificeerd bitumen is bitumen dat met atactisch polypropyleen (APP) is gemodificeerd om flexibiliteit en UV‑bestendigheid te verbeteren. Algemeen Appartementenvloer Een appartementenvloer is een prefab vrijdragende systeemvloer met vooraf aangebrachte ruimte voor leidingen om appartementbouw te versnellen. Algemeen Appendage Appendages zijn toestellen in het waterleidingnet die het functioneren van de installatie meten, regelen of beveiligen. Algemeen Aquaduct Een aquaduct is een kunstwerk dat een kanaal of waterstroom voert over of onder een obstakel, in historische en moderne vormen. Algemeen Aquifer Een aquifer is een watervoerende bodemlaag van zand of poreus gesteente, doorgaans op 25 à 100 meter diepte, die als bron of opslag voor warmte of koude kan dienen. Algemeen Arbeiderswoning Een arbeiderswoning is een compact woonhuis, oorspronkelijk bestemd voor arbeiders en ambachtslieden. Algemeen Arbo Arbo is de verzamelterm voor arbeidsomstandigheden en de wettelijke verplichtingen om veilige en gezonde werkomstandigheden te waarborgen. Algemeen Arbouw Arbouw was de oude naam van een kennisinstituut dat arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid verbeterde en ziekteverzuim terugdrong. Algemeen Arc Arc is de Franse benaming voor boog, een deel van een cirkel of gebogen lijn. Algemeen Arcade Een arcade is een reeks van bogen die rusten op pijlers of zuilen. Algemeen Architectentroost Architectentroost is de benaming voor bruidssluier (Fallopia aubertii), een zeer snelgroeiende klimmer met veel blad en witte zomerbloemen. Algemeen Archivolt De archivolt is de omlijstende portaalboog met één of meer geledingen, vaak voorzien van profileringen en beeldhouwwerk. Algemeen Are Een are is een oppervlaktemaat gelijk aan 100 m². Algemeen Argex Argex zijn geëxpandeerde gebakken kleikorrels met een lage volumieke massa en toepassing als licht, drainerend en isolerend granulaat. Algemeen Arkel, arkeltorentje Een arkel of arkeltorentje is een veelhoekig of rond uitbouwsel op een gevelhoek, oorspronkelijk als uitkijkpost en later ter verfraaiing. Algemeen Artikel 19-procedure Procedure uit de Wet op de Ruimtelijke Ordening voor vrijstelling van een bestemmingsplan; sinds 1 oktober 2010 vervallen door de Wabo. Algemeen As As is een meervoudig begrip in bouw en techniek: synoniem voor travee, midden van een draaitrap, denkbeeldige middenlijn, draaistang of verbrand materiaal. Algemeen Asbest Asbest is een vezelachtig mineraal dat vroeger veel in de bouw werd toegepast en bij beschadiging kankerverwekkende vezels kan afgeven. Algemeen Asfalt Asfalt is een mengsel van grind, zand, fijne vulstof en bitumen dat als wegverharding en afdichting wordt toegepast. Algemeen Atrium Een atrium is een overdekt of open centraal binnenhof van een gebouw, vaak over meerdere verdiepingen en als binnenplein uitgevoerd. Algemeen Attiek Een attiek is een verhoging op de kroonlijst van een gebouw, als borstwering of lage bovenste verdieping met kleine vensters. Algemeen Attisch Attisch betekent 'uit Attica' en verwijst in de bouwkunst vaak naar de Ionische orde en het bijhorende basement. Algemeen AVI-bodemas Bodemas van een AVI is het vaste restproduct dat ontstaat bij verbranding van niet-recyclebaar afval. Algemeen Axiale aanleg Een bouwwerk met een duidelijke, lange middenas die de ruimtelijke ordening en hiërarchie markeert. Algemeen Azulejo Azulejo is een geglazuurde muur- of vloertegel van ongeveer 12 bij 14 cm, vaak met kleurrijke, vaak blauwtinten. Algemeen

B

B.P. B.P. (Before Present) is een tijdsaanduiding die 'vóór heden' betekent. Algemeen B&U B&U staat voor Burgerlijke en Utiliteitsbouw en omvat ontwerp en bouw van woningen en diverse openbare en zakelijke gebouwen. Algemeen Baak Een baak is een lat met maatverdeling die bij landmeten hoogteverschillen en afstanden bepaalt. Algemeen Baander Een baander is een hoge inrijdeur in een bedrijfsruimte van een boerderij, bestemd voor wagens en vee. Algemeen Baarhuisje Een baarhuisje is een klein gebouw op een begraafplaats of bij een hospitaal voor tijdelijke bewaring van overledenen. Algemeen Bakhuis Een bakhuis is een klein, zelfstandig gebouw op een erf met een oven voor het bakken van brood. Algemeen Baksteenformaten Baksteenformaten zijn benamingen voor standaardmaten van bakstenen waarbij maattolerantie en maatspreiding de uiteindelijke afmetingen bepalen. Algemeen Balaat Verwijst naar het lemma beluid. Algemeen Balkdragende muur Een muur waarop de uiteinden van één of meer balken rusten. Algemeen Balkluik Een balkluik is een luik in de zoldergevel van een boerderij om hooi en ander gedroogd gewas naar de hooizolder te brengen. Algemeen Bamboe Bamboe is een reuzengrassoort met lange buigzame houtstengels die veelvuldig als bouw- en meubelmateriaal wordt toegepast. Algemeen Banderol Een banderol is een lange, golvende of gekrulde strook die als drager van een inscriptie of tekst fungeert. Algemeen Bandwerk Bandwerk is een term die verwijst naar band; zie de term band voor definitie en toepassing. Algemeen Banket Een banket is een ophoging of verhoging die in verschillende disciplines een specifiek doel vervult. Algemeen Barbacane Een barbacane is een vestingwerk gelegen net buiten de toegangspoort van een stad, vesting of kasteel. Algemeen Barokpleister Barokpleister is een watergedragen sierpleister met een licht-korrelige structuur en korreldiktes van 1,5 tot 3 mm. Algemeen Bas-reliëf Bas-reliëf is beeldhouwwerk of gietwerk in reliëf dat slechts gering uit het platte vlak naar voren komt. Algemeen Basalt Basalt is een donker, zeer hard vulkanisch stollingsgesteente, vaak in zuilen voorkomend en ontstaan uit gestolde lava. Algemeen Basculebrug Een basculebrug is een beweegbare brug met een brugklep en een contragewicht verbonden via een rondsel en een kwartcirkel-tandbaan. Algemeen Bastei Een bastei is een hoefijzervormige verdedigingsconstructie in de ommuring van een stad of kasteel. Algemeen Bastion Een bastion is een uitspringend deel van een vesting dat dienstdoet als vooruitgeschoven waarnemings- en verdedigingspost. Algemeen Bats De bats is een grote schop met een iets gebogen, breder werkblad die geschikt is voor het opscheppen van zand en losse grond. Algemeen Batting De Engelse term 'batten' die in het Nederlands als badding bekendstaat. Algemeen Bauhaus Het Bauhaus was een Duitse school en beweging (opgericht 1919) die kunst, ambacht en techniek wilde verenigen tot één ontwerppraktijk. Algemeen Bbl, besluit bouwwerken leefomgeving Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat de technische bouwvoorschriften binnen de Omgevingswet en verving het Bouwbesluit 2012. Algemeen BC BC is een afkorting die staat voor brandcompartiment of, bij jaartallen, voor Before Christ. Algemeen BDB-index De BDB-indexcijfers geven een samengesteld cijfer van loon en materiaal in de bouw, met index 100 bij januari 2003. Algemeen Bebording Bebording kan zowel slaan op dakbeschot als op het gebruik of de voorziening van pictogrammen en verkeersborden. Algemeen Bebouwingsdichtheid De bebouwingsdichtheid geeft het aantal woningen per oppervlakte-eenheid, meestal per hectare. Algemeen Beddingsconstante De beddingsconstante is de evenredigheidscoëfficiënt tussen grondtegendruk en plaatzakking bij een plaatbelastingsproef. Algemeen Beek Een beek is een smal, ondiep, meer of minder natuurlijk stromend water dat overal doorwaardbaar is. Algemeen Beer Een beer is een meestal gemetselde waterkering in een gracht, vaak bij een vesting, die de waterstand reguleert en oversteken bemoeilijkt. Algemeen Beerput Een beerput is een verzamelput voor menselijke of dierlijke uitwerpselen en ander huishoudelijk of agrarisch afval. Algemeen Bekistingshamer Een bekistingshamer is een klauwhamer met een rechtere klauw voor het loswrikken van bekistingsplanken. Algemeen Bekistingsolie Bekistingsolie is met water te mengen (emulgeerbare) olie om betonbekistingen te behandelen zodat ze na verharding makkelijker te verwijderen zijn. Algemeen Bekistingsplaatvloer Bekistingsplaatvloer is een synoniem voor breedplaatvloer (Eng. reinforced wide-slab floor). Algemeen Bel-etage De bel-etage is de hoofdverdieping die boven straatniveau gelegen is en vaak de belangrijkste woonlaag vormt. Algemeen Belfort Een belfort is een historische klokkentoren bij een stadhuis of markthal, vooral voorkomend in Vlaanderen vanaf de 13e eeuw. Algemeen Belvedere Een belvedere is een hooggelegen paviljoen of bouwdeel met een uitzichtpunt, vaak met een open loggia of koepel. Algemeen Bemonsteringsmethode Bemonsteringsmethode is de manier waarop een representatief deel van een hoeveelheid stof (bijvoorbeeld grond) verkregen wordt voor analyse. Algemeen Bentoniet Bentoniet is een natuurlijke kleisoort met sterke zwelcapaciteit die veel in de bouw wordt toegepast, meestal vermengd met water, cement of zand. Algemeen Bentonietmat Een bentonietmat is een geosynthetisch product met een laag natriumbentoniet ingesloten tussen twee geotextielen. Algemeen Berceau Een berceau is een pad met in een bepaalde vorm gesnoeide bomen of struiken, vaak overhuifd door de beplanting. Algemeen Berkoen Dwarsbalk aan elke zijde van een steekgewelf (steekkap); in scheepvaart ook een aanduiding voor een dwarsbalk of stut. Algemeen Berlijns blauw Berlijns blauw is een donkerblauw pigment dat gebruikt wordt in olie-, lak-, lazuur- en waterverven, vaak bij restauraties van binnenwerk. Algemeen Beschoeiing Een beschoeiing is een oeverbescherming in de vorm van een loodrechte wand die het afkalven van de oever tegengaat. Algemeen Beschoten Verwijswoord dat verwijst naar het lemma 'beschieten'. Algemeen Beslag Term die verwijst naar bouwbeslag. Algemeen Bestekdeskundige Een bestekdeskundige stelt bestekken op en adviseert bij het samenstellen van juridische en technische projectdocumenten. Algemeen Bestemmingsplan Een bestemmingsplan legt de beoogde bestemming en bouwvoorschriften voor een gebied vast, met plankaart, regels en toelichting. Algemeen Bestrating legverband Legverband is het patroon waarin straatstenen ten opzichte van elkaar worden gelegd en beïnvloedt stabiliteit en uiterlijk van de bestrating. Algemeen Betonconstructies Betonconstructies zijn bouwdelen of elementen uitgevoerd in cementbeton met uiteenlopende samenstellingen en uitvoeringswijzen. Algemeen Betondobber Een betondobber is een dobber die gebruikt wordt bij het storten van onderwaterbeton. Algemeen Betondrukpaal Een betondrukpaal is een in de grond gedrukte paal opgebouwd uit betonnen segmenten en geplaatst met een hydraulische installatie. Algemeen Betonklinker Een betonklinker is een betonnen straatsteen met afmetingen die ongeveer overeenkomen met een uit klei gebakken straatsteenklinker. Algemeen Betonkrimp Betonkrimp: zie bij krimp. Algemeen Betonmortel Betonmortel is de benaming voor fabrieksmatig vervaardigde onverharde betonspecie van cement, zand, grind en water. Algemeen Betonpaneel Een betonpaneel is een voorgespannen betonplaat die als wandpaneel wordt toegepast. Algemeen Betonrot Betonrot is een term die verwijst naar betoncorrosie (Eng. concrete cancer, concrete decay). Algemeen Betonsegmentpaal Een betonsegmentpaal is een paal opgebouwd uit geprefabriceerde gewapende betonnen segmenten, geschikt voor beperkte werkhoogte en moeilijk toegankelijke plaatsen. Algemeen Betonstaal Betonstaal is een andere benaming voor wapeningsstaal. Algemeen Beuk Een beuk is een ruimtelijke eenheid in een kerk of ander gebouw, meestal de ruimte tussen pilaren of tussen pilaren en zijmuren. Algemeen Beukbreedte De beukbreedte is de breedte van een door hoofdmuren begrensde ruimte, bijvoorbeeld de breedte van een woning in een rijtje huizen. Algemeen Beuling Een beuling is een bol profiel met een doorsnede die ongeveer een halve cirkel heeft, soms iets groter of enigszins gedrukt. Algemeen Bezettingsgraad De bezettingsgraad is de grootste oppervlakte die per persoon voor de bestemming van een (deel van een) gebouw wordt verwacht. Algemeen Bézierkromme Een bézierkromme is een lijn die ogenschijnlijk gebogen is maar bestaat uit veel korte rechte verbindingslijnen tussen corresponderende punten. Algemeen Bidet Een laag bekken voor het wassen van het zitvlak, gebruikt na de stoelgang met warm en/of koud water. Algemeen Biggel Biggel is een oude benaming voor een fijne soort grind, ook bekend als bik, bikkel, kiezel of steengruis. Algemeen Biggenrug Verwijst naar varkensrug; Engelse benamingen zijn hump en rump. Algemeen Bijeenkomstfunctie Een begrip uit het Bouwbesluit dat aangeeft dat een gebouw bestemd is voor bijeenkomsten, bijvoorbeeld kerken of musea. Algemeen Bijenbekje Een bijenbekje is een term die verwijst naar stootvoegrooster. Algemeen Bikhamer Een bikhamer is een hand- of machinaal werktuig om slak van lassen of roest van staal te verwijderen. Algemeen BIM BIM is een digitaal 3D-model dat ontwerp, componenten, hoeveelheden en kosten samenbrengt voor het bouwproces. Algemeen Bims, puimsteen Bims, of puimsteen, is een lichtgewicht vulkanisch gesteente met hoge porositeit en gesloten luchtvullingen. Algemeen Bimsbeton Bimsbeton is een lichtgewicht betonsoort van bij voorkeur bimskiezel, water en cement met isolerende en brandwerende eigenschappen. Algemeen Bindmiddelfactor De bindmiddelfactor (k-waarde) geeft aan welk deel van een vulstof als bindmiddel mag worden gerekend bij betonmengsels. Algemeen Binnenblad Zie binnenspouwblad; Engels: inner leaf. Algemeen Binnendeur Een binnendeur sluit ruimtes in een huis af en verbindt ze met elkaar. Algemeen Binnenklimaat Binnenklimaat, ook binnenmilieu genoemd; zie bouwfysica. Algemeen Binnenspouwblad, binnenblad Het binnenspouwblad, ook binnenblad genoemd, is de binnenmuur van een spouwmuur. Algemeen Binnenwelving De binnenwelving is de onderzijde van een (gewelf)boog. Algemeen Biobased verbouw en bouw Biobased verbouw en bouw gebruikt biogrondstoffen en biobased bouwmaterialen om bouwen te verduurzamen en stikstof- en CO2-uitstoot te verminderen. Algemeen Biologisch bouwen Biologisch bouwen is bouwen met materialen en ontwerpprincipes die schadelijke effecten voor de menselijke gezondheid tot een minimum beperken. Algemeen Bisschopsmuts Een bisschopsmuts is een meestal betonnen steen met een vorm die lijkt op een bisschopsmuts, toegepast bij sierbestrating. Algemeen Bladlood Bladlood is bouwlood dat als waterkering in muren wordt toegepast, bijvoorbeeld boven kozijnen en bij schoorstenen. Algemeen Blaine De Blaine-waarde is de soortelijke oppervlakte van een poeder, uitgedrukt in m2 per kg, en geeft de fijnheid van bijvoorbeeld cement aan. Algemeen Bleker Een bleker is een niet hard gebakken klinker waarvan de kleur door onvoldoende bakking bleek is; verwant is de term bleeksteen voor half gebakken plakstenen. Algemeen Blessen Blessen is het selecteren en markeren van bomen die uit het bos verwijderd worden. Algemeen Blik Blik is dun plaatstaal dat vertind is door galvanisatie en gebruikt wordt voor conserven en andere verpakkingen. Algemeen Blindanker Een blindanker is een muuranker waarvan de schieter in de dikke muur is weggewerkt, waardoor het anker niet zichtbaar is. Algemeen Blinde paal Een blinde paal is een paal die door zijn omgeving onzichtbaar is. Algemeen Blindeersteen Doorverwijzing naar de termen voorwerker en verblendsteen. Algemeen Blindklinktang Synoniem van popnageltang. Algemeen Blokdeel Een blokdeel is een gezaagde plank van een boomstam en maakt deel uit van het geheel aan gezaagde planken van die stam. Algemeen Blokunit Een blokunit is een kleine, schakelbare geprefabriceerde woning die zich laat koppelen tot grotere wooneenheden. Algemeen Blow molding en vormblazen Vormblazen (blow molding) is een techniek waarbij gas onder druk in verwarmd materiaal wordt geblazen zodat het de vorm van de matrijs aanneemt. Algemeen Bluskelder Een bluskelder is een kelder waarin de watervoorraad voor een sprinklerinstallatie wordt opgeslagen. Algemeen Blussen Blussen is zowel het doven van brand met water als het chemische proces waarbij ongebluste kalk met water reageert tot gebluste kalk. Algemeen Bocagelandschap Een bocagelandschap is een heggenlandschap met velden die door heggen of muurtjes omgeven zijn. Algemeen Bodemkwaliteitskaart Een bodemkwaliteitskaart geeft zones met ongeveer gelijke chemische bodemkwaliteit weer en ondersteunt het hergebruik van licht verontreinigde grond. Algemeen Boerderette Een boerderette is een woning met uiterlijk van een traditionele boerderij, zonder of met nauwelijks landbouwfunctie. Algemeen Boerderij Een boerderij is een boerenbedrijf of een boerenwoning. Algemeen Boerenklinkstel Een boerenklinkstel is hang- en sluitwerk dat vaak wordt toegepast in boerendeuren en tuindeuren. Algemeen Boerenvlechtingen Vlechtingen die op een boerderij voorkomen of daaraan gelijkend zijn. Algemeen Boezem Een boezem is een waterstelsel dat overtollig polderwater tijdelijk opvangt voordat het op het buitenwater wordt geloosd. Algemeen Boheems gewelf Een bol- of ovaalvormig gewelf dat doorloopt in de hoekpunten van de ruimte die het overdekt. Algemeen Bolhamer Een bolhamer is een handgereedschap om metaalplaat te bewerken door holle vormen in de plaat te kloppen. Algemeen Bolrooster Een bolrooster is een aanduiding die verwijst naar de term boldraadrooster. Algemeen Bolwerk Een bolwerk is een veelal rond verdedigingswerk, geplaatst voor of buiten een stadsmuur en uitgevoerd uit aarde of steviger materiaal. Algemeen Boog Een boog is een gebogen overspanning tussen twee steunpunten die belasting afvoert en vaak een opening draagt. Algemeen Boogbrug Een boogbrug is een vaste brug waarin een boog als hoofddraagas de lasten via steunpunten naar de ondergrond afvoert. Algemeen Boogfries Een boogfries is een reeks van aan elkaar sluitende boogjes onder een kroonlijst, soms steunend op kraagstenen. Algemeen Boogvulling Boogvulling is de manier waarop het boogveld tussen een muuropening en de boog erboven wordt ingevuld. Algemeen Boolean operators Boolean operators zijn functies die een uitvoer bepalen op basis van waar/onwaar-waarden van invoercriteria. Algemeen Boomspiegel Een boomspiegel is de ruimte rond een boom waarmee de wortels water, lucht en eventueel mest kunnen opnemen. Algemeen Boorstaat Een boorstaat is een overzicht waarop men kan zien welke grondsoorten zich op welke diepte bevinden. Algemeen Borgklosje Een borgklosje is een balkje dat een windschoor of schoor in het pengat bij een muurstijl borgt. Algemeen Borgrand Een borgrand is een rand waarachter een onderdeel wordt geborgd, dus vastgezet tegen losraken. Algemeen Bottle tjebok Doorverwijzend begrip: zie bidet voor toelichting. Algemeen Bouw De bouw is het vakgebied en de bedrijfstak die bouwwerken ontwerpt en realiseert, zoals woningen en infrastructurele werken. Algemeen Bouwbesluit Het Bouwbesluit was een AMvB met bouwtechnische voorschriften op grond van de Woningwet, en is per 1 januari 2024 vervangen door het Bbl. Algemeen Bouwen Bouwen is het plaatsen, oprichten, vernieuwen, veranderen of vergroten van een bouwwerk of standplaats. Algemeen Bouwfase Een bouwfase is een afzonderlijke fase in het bouwproces van een bouwwerk, van ontwerp tot nazorg. Algemeen Bouwfout Een bouwfout is een fout in ontwerp, uitvoering of onderhoud die ervoor zorgt dat de beoogde kwaliteit van een bouwwerk niet wordt gehaald. Algemeen Bouwfragment Een bouwfragment is een bouwelement dat bij sloop of restauratie bewaard wordt vanwege esthetische of cultuurhistorische waarde. Algemeen Bouwfysica Een toegepaste wetenschap die het binnenklimaat van gebouwen bestudeert om bouwkundige problemen te voorkomen en comfort te bevorderen. Algemeen BouwGarant BouwGarant is een stichting waarvan aangesloten aannemers voldoen aan eisen rond vakmanschap en betrouwbaarheid en garanties aanbieden. Algemeen Bouwglas Bouwglas is de verzamelnaam voor alle glazen vlakken en elementen die in de bouw worden toegepast. Algemeen Bouwgrond Bouwgrond is een gebied dat beschikbaar of aangewezen is voor het plaatsen van gebouwen. Algemeen Bouwhaak Een bouwhaak is een rechthoekige driehoek die tijdens de bouw wordt gebruikt om rechte hoeken te bepalen of te controleren. Algemeen Bouwhistorie Bouwhistorie onderzoekt en documenteert de bouwgeschiedenis en cultuurhistorische waarde van een object. Algemeen Bouwhuis Een bouwhuis is een voorgebouw van een buitenplaats, vaak met agrarische, opslag- of koetstoepassingen. Algemeen Bouwkuip Een bouwkuip is een gesloten damwand die een bouwput omsluit en verhindert dat grond en water in de put dringen. Algemeen Bouwkunde Bouwkunde omvat de ontwerp-, uitvoerings- en beoordelingsactiviteiten rond gebouwen, inclusief de technische onderbouwing voor huisvesting van mensen en bedrijven. Algemeen Bouwlaag Een bouwlaag is een horizontale indeling van een gebouw waarvan kwalificatie afhangt van hoogte, begaanbaarheid en gebruiksfunctie. Algemeen Bouwmassa De bouwmassa beschrijft de ruimtelijke omvang, verschijningsvorm en soms de fysieke massa van een gebouw. Algemeen Bouwmaterialen Bouwmaterialen betreft materialen voor de bouw; voor "normale" bouwmaterialen raadpleegt men de Telefoongids of het internet. Algemeen Bouwmetaal Bouwmetaal zijn metalen en legeringen die in de bouw worden toegepast. Algemeen Bouwmoppen Bouwmoppen zijn fopopdrachten in de bouw: niet-bestaande producten die een beginnend bouwvakker, stagiair of klantkind moet gaan halen. Algemeen Bouworden Bouworden is een ander woord voor 'orden'. Algemeen Bouwpatholoog Een bouwpatholoog onderzoekt oorzaken van bouwfouten en adviseert neutraal over herstel en de verhaalbaarheid van kosten. Algemeen Bouwperceel Een bouwperceel is een aaneengesloten terrein waarop volgens het bestemmingsplan zelfstandige, bij elkaar behorende bebouwing is toegelaten. Algemeen Bouwplank Bouwplanken zijn latten op kleine paaltjes die maatvoering, peil en stramien van een bouwwerk aangeven. Algemeen Bouwprijs Een bouwprijs is een prijs die toegekend wordt wanneer een gebouw of bouwmethode iets bijzonders vertoont. Algemeen Bouwproces Het bouwproces is het volgordelijk geheel van activiteiten bij het maken van een gebouw. Algemeen Bouwproducten Bouwproducten, ook bouwmaterialen genoemd. Algemeen Bouwvak Bouwvak is de traditionele periode waarin de bouwsector vakantie hield, oorspronkelijk de benaming voor bouwvakantie. Algemeen Bouwveiligheidszone (bvz) De bouwveiligheidszone (bvz) is het afgebakende gebied rond een bouw- of sloopwerk waar geen publiek aanwezig mag zijn. Algemeen Bouwverordening De bouwverordening is de door de gemeente vastgestelde verordening met gemeentelijke voorschriften omtrent het bouwen. Algemeen Bovenhoofd Een bovenhoofd is het sluishoofd aan die kant van de sluis waar het water gewoonlijk het hoogst staat. Algemeen Brandcompartiment Een brandcompartiment is een gebouwvolume dat brand en rook gedurende een bepaalde tijd binnen dat deel van het gebouw beperkt. Algemeen Brander Brander kan twee dingen betekenen: een ketelbrander of een overgebakken baksteen. Algemeen Brandklasse De brandklasse beschrijft het gedrag van een materiaal bij brand, inclusief rook- en druppelvorming. Algemeen Brandoverslag Brandoverslag is het overslaan van een brand naar een ander gebouw of via de buitenzijde van de ene naar de andere ruimte. Algemeen Brandpreventie Brandpreventie omvat systemen en activiteiten om branden te vermijden, de omvang te beperken en veilige vluchtroutes en rookbeheersing te garanderen. Algemeen Brandproef Een brandproef is een proef die gebruikt wordt om kunststofsoorten te identificeren. Algemeen Brandventilatie Brandventilatie is rook- en warmteafvoer, ook aangeduid met de afkorting RWA. Algemeen Brandweerstand Brandweerstand is een verwijzing naar brandwerendheid; raadpleeg daarvoor de term brandwerendheid. Algemeen Brandwerendheid De brandwerendheid is de tijd waarin een bouwelement zijn functie behoudt tijdens brand, vaak uitgedrukt als tijd tot bezwijken. Algemeen Breekmes Breekmes is een verwijzing naar de term afbreekmes. Algemeen Bricorna Bricorna is een versierde verblendsteen met gekleurde, vaak geometrische patronen voor decoratie van gevels. Algemeen Brise-soleil Een brise-soleil is permanente buitenzonwering die zonnestralen gedeeltelijk tegenhoudt en gedeeltelijk doorlaat. Algemeen Broach spire Broach spire is een torenspits waarbij op de hoeken halve piramides (broaches) de overgang vormen van een vierkante onderbouw naar een achthoekige spits. Algemeen Bronbemaling Bronbemaling is een bemalingssysteem om een bouwput tijdelijk droog te houden door infiltrerend grondwater weg te pompen. Algemeen Brons Brons is een legering van voornamelijk koper en tin, met een tingehalte dat afhankelijk van de toepassing varieert. Algemeen Brug Een brug is een beweegbare, vaste of drijvende verbinding voor verkeer tussen twee punten die door water of anderszins gescheiden zijn. Algemeen Bruikbaarheid Bruikbaarheid is het deel van het Bouwbesluit waarin de vereiste prestaties van bouwwerken zijn beschreven. Algemeen BRVVR Afkorting voor Brand- en Rookvrije vluchtroute, bijvoorbeeld een verkeersruimte in een groot gebouw. Algemeen Bubbledeck Bubbledeck is een term die verwijst naar de bollenplaatvloer. Algemeen Builen Builen is een traditionele handeling die kan verwijzen naar het ziften van gebluste kalk of het leegmaken van het kot van de molen. Algemeen Buispaal Een buispaal is een paalsoort met een stalen buis, uitgevoerd met of zonder verwijdering van die buis na betonstort. Algemeen Buitenduurzaamheid Buitenduurzaamheid is de mate waarin een materiaal of afwerklaag zijn eigenschappen behoudt bij blootstelling aan weersinvloeden. Algemeen Buitenruimte Buitenruimte is een niet-besloten of openbare ruimte rond of bij gebouwen, variërend van balkon en tuin tot plein of park. Algemeen Bulldozer Een bulldozer is een rupsbandmachine die grond of zand voortduwt om het oppervlak te egaliseren. Algemeen Bundelpijler Een bundelpijler is een pijler die uit meerdere schachten lijkt te bestaan en vaak versierd is met halfzuilen, colonetten of schalken. Algemeen BVO, bruto vloeroppervlakte De bruto vloeroppervlakte (BVO) is de oppervlakte gemeten op vloerniveau langs de buitenomtrek van de opgaande scheidingsconstructies. Algemeen

C

C-waarde De C-waarde geeft de temperatuurgevoeligheid van een cementsoort weer ten opzichte van de sterkteontwikkeling. Algemeen C14-datering C14-datering bepaalt het gehalte aan radioactief koolstof-14 in organisch materiaal om de radiocarbon-ouderdom vast te stellen. Algemeen Calciumsulfaat Zie gips. Algemeen Calorische waarde De calorische waarde is de energie die bij verbranding van een stof vrijkomt per eenheid massa of volume. Algemeen Calotte Een calotte is een schaalvormig gewelf of het bovenste gedeelte van een koepelvormig gewelf dat vaak slechts een gedeelte van een halve bol beslaat. Algemeen Campanile Een campanile is een klokkentoren die vaak losstaand is ten opzichte van het hoofdgebouw. Algemeen Cancelli Cancelli is een lage, marmeren borstwering of balustrade die delen van een ruimte van elkaar scheidt. Algemeen Candlot-zout Andere benaming voor ettringiet. Algemeen Capillair Capillair duidt het fenomeen waarbij water in zeer dunne buisjes of poriën omhoog wordt gezogen. Algemeen Carbonatatie Carbonatatie is de reactie van CO2 met calciumhydroxide waarbij onoplosbaar calciumcarbonaat ontstaat en de pH van materiaal daalt. Algemeen Carréboerderij Een boerderij die gesloten rond een binnenplaats (cour) is gebouwd, met alle hoofdtoegangen naar die binnenplaats gericht. Algemeen Casco Het casco is de romp of het skelet van een gebouw. Algemeen Castellum en castrum Castellum en castrum zijn Romeinse legerplaatsen; een castrum is een groot, meestal rechthoekig fort, een castellum de kleinere variant. Algemeen Cataloguswoning Een cataloguswoning is een woning waarvan het basisontwerp uit een bouwbedrijfscatalogus wordt gekozen en op een gekocht kavel wordt opgebouwd. Algemeen Cavetto Een cavetto is een hol, kwartrond profiel met de holle kant naar beneden dat een zacht schaduweffect geeft. Algemeen Cebarpoeder Cebarpoeder is een grijze reparatiemortel op basis van silicaten en cement, bedoeld voor waterdichting en snelle bevestigingen. Algemeen Cella, naos De cella is de met muren omsloten ruimte van een tempel waarin het heiligdom is ondergebracht. Algemeen Cellenbeton Cellenbeton is een poriënrijk, steenachtig materiaal met ongeveer 80% luchtcellen, dat licht, isolerend en brandwerend is. Algemeen Cellengewelf Een cellengewelf is een late-gotische gewelfvorm met veel gewelfvelden die door graten in plaats van ribben begrensd worden. Algemeen Cellulose Cellulose is een natuurlijk polysaccharide en grondstof, en wordt zowel als materiaal op zich als als thermisch en akoestisch isolatiemateriaal toegepast. Algemeen Celtic field Celtic field is een aanduiding die verwijst naar raatakkers. Algemeen Centraal perspectief Een vorm van perspectief waarbij iets op een plat vlak wordt uitgebeeld vanuit het standpunt van het oog van de waarnemer. Algemeen Chamottesteen Chamottesteen is een vuurvaste steen uit gebakken chamotte, toegepast in haarden, kachels, ovens, barbecues en schoorstenen. Algemeen Chemisch anker Een anker gevormd door de chemische reactie van geïnjecteerde stoffen dat na uitharden een sterke verbinding met het omringende materiaal vormt. Algemeen CIAM CIAM was een internationale beweging van modernistische architecten, opgericht in 1928 om het Nieuwe Bouwen en nieuwe stedenbouwkundige principes te promoten. Algemeen Ciborium Een ciborium is ofwel een baldakijn-achtige overkapping van het altaar, ofwel een afgesloten miskelk voor de hosties. Algemeen Circulaire economie Circulaire economie is een economisch systeem dat herbruikbaarheid van producten en grondstoffen en behoud van natuurlijke hulpbronnen centraal stelt. Algemeen Cisterne Een cisterne is een ondergrondse of afgedekte opslagplaats voor regenwater. Algemeen Civiele techniek Civiele techniek maakt en houdt het aardoppervlak geschikt voor het verblijven en verplaatsen van mensen en goederen over land, water en lucht. Algemeen Classicisme Classicisme verwijst naar stromingen zoals Hollands Classicisme (ca. 1650) en Neo-Classicisme (ca. 1770). Algemeen CO2-detectie Een CO2-detectie waarschuwt bij een te hoog kooldioxidegehalte in de binnenlucht. Algemeen Coaten Coaten is het aanbrengen van een materiaallaag op een oppervlak om bescherming of functionele eigenschappen te verkrijgen. Algemeen Columbarium Een columbarium is een grafruimte met rijen nissen (loculi) waarin urnen met de as van overledenen worden geplaatst. Algemeen Combiwand Een combiwand is een gecombineerd grondkerend systeem met stalen buispalen en tussenplanken van Z‑ of U‑profielen. Algemeen Compartimenteren Compartimenteren is het onderverdelen van een geheel in "afgesloten" gedeelten, bijvoorbeeld een brandcompartiment. Algemeen Compenserend grouten Compenserend grouten is een grondverbeteringstechniek waarbij grout in de bodem wordt geïnjecteerd om zettingen te compenseren en de grond op te tillen. Algemeen Competenties Competenties zijn ontwikkelbare vermogens om in professionele situaties doelgericht, adequaat en gemotiveerd te handelen. Algemeen Composietbalk Verwijst naar het lemma koolstoflaminaat voor betekenis en toepassing. Algemeen Condensatie Condensatie is de overgang van waterdamp naar vloeistof wanneer vochtige lucht afkoelt tot onder het dauwpunt. Algemeen Conserveren Conserveren is het behandelen van materialen of bouwdelen om aantasting te voorkomen en hun toestand te behouden. Algemeen Consistentieklasse Verwijst naar het begrip consistentiegebied. Algemeen Consistiel Consistiel: zie betonstempel. Algemeen Console Een console is een uit de muur stekend element dat ondersteuning biedt aan balken, kroonlijsten, balkons, gootoevers, beelden of schoorsteenvoeten. Algemeen Consolidatie Consolidatie is het hecht en duurzaam maken van een bouwwerk om verval te stoppen en instorting te voorkomen. Algemeen Constructeur Een constructeur berekent en tekent de uitvoering van een bouwwerk of brug. Algemeen Contingent Een contingent is het toegewezen quotum van woningen dat een gemeente binnen haar grondgebied mag realiseren. Algemeen Contractie Contractie is de optische samentrekking van het hoekintercolumnium in een Griekse Dorische tempel. Algemeen Contrefort Contrefort is oorspronkelijk het Franse woord voor steunbeer; in het Engels gebruikt men de term counterfort. Algemeen Conus Een conus is een kegelvormig hulpmiddel of object, bijvoorbeeld bij apparatuur voor sonderen. Algemeen Convectie, stroming Convectie of stroming is warmteoverdracht door beweging van een vloeistof of gas en contact tussen dat stromend medium en een wand. Algemeen Cordon (cordonlijst) Een cordon (cordonlijst) is een uit het muurwerk uitstekende horizontale geprofileerde band die verdiepingen door schaduwwerking benadrukt. Algemeen Core Zie het lemma CIAM voor de betekenis van dit trefwoord. Algemeen Corian Corian verwijst naar solid surface. Algemeen Corintisch Corintisch is een alternatieve schrijfwijze van Korintisch. Algemeen Corps de logis Het corps de logis is de hoofdpartij van een aanzienlijk stads- of buitenhuis, meestal onderscheiden van lagere zijvleugels. Algemeen Cortenstaal Cortenstaal is een weervast staallegering die een beschermende oxidelaag vormt en daardoor onbeschermd buiten kan worden toegepast. Algemeen Cortile Een cortile is een open binnenhof, ingesloten door de muren van een palazzo of een ander groot en belangrijk gebouw. Algemeen Coupure Een coupure is een door mensen aangebrachte doorgang in een dijk, kade of waterkering die bij hoge waterstand kan worden afgesloten. Algemeen Courtine Een courtine is bij een vesting de hoofdwal die twee bastions, bolwerken of rondelen met elkaar verbindt. Algemeen CPS CPS is compact polystyreen, een halffabrikaat dat als granulaat wordt verwerkt tot diverse kunststof eindproducten. Algemeen Cradle to cradle Cradle to cradle (C2C) is een ontwerpparadigma dat producten zo vormgeeft dat ze na gebruik volledig herbruikbaar of biologisch afbreekbaar zijn. Algemeen Craquelé Craquelé is het verschijnsel van kleine barstjes in een mozaïekvorm, soms als decoratief effect maar vaak een defect. Algemeen Crazy vaults Een benaming voor de bijzondere koorgewelven in de kathedraal van Lincoln, ontworpen door Godfried van Noiers. Algemeen Creativiteit Creativiteit is het vermogen waarmee nieuwe kennis of dingen ontstaan door de gedachten de vrije loop te laten hebben. Algemeen Crepidoma Een crepidoma is het trapgedeelte van Griekse tempels. Algemeen Crescent Crescent is de Engelse term voor een sikkelvormige opstelling van gebouwen, vaak met een open grasveld in het binnengebied. Algemeen Cromlech Cromlech is de Engelse benaming voor een kring van megalieten, mogelijk gebruikt als tempel bij zonne- en maancultussen. Algemeen Crypte Een crypte is een ondergrondse kapel, grafruimte of ruimte voor relikwieën in of onder een kerk. Algemeen Cubiculum Een cubiculum is de kleine slaapkamer in of boven het midden van een Romeins woonhuis. Algemeen Cul-de-lampe Een cul-de-lampe is een uitstekende kraagsteen in een gewelf; de term duidt ook een grafisch slotvignet in boeken aan. Algemeen Cultuur Cultuur omvat menselijke producten en het patroon van gedachten en gedragingen dat kenmerkend is voor een groep mensen. Algemeen Cultuurhistorische waarde Waarde toegekend aan een bouwwerk of gebied op basis van het door mensen gevormde beeld doorheen de geschiedenis. Algemeen Cunet Een cunet is een uitgegraven deel in de wegen- of waterbouw om slappe grond te vervangen of een geul te vormen. Algemeen Curvatuur Curvatuur is in de Dorische Griekse bouwkunst de lichte kromming van hoofdgestel en stylobaat, met het midden hoger dan de uiteinden. Algemeen Cyclopisch Een cyclopisch steenverband bestaat uit zeer grote onregelmatige blokken die in massieve, vaak enorme muren worden opgestapeld. Algemeen

D

Dag De dag is de ruimte tussen twee dagkanten van een muuropening of tussen aangrenzende zuilen. Algemeen Dagkant De dagkant is de binnenkant van een muuropening, doorgaans recht en tegenwoordig loodrecht op de muur. Algemeen Daglichtfactor De daglichtfactor is het verhoudingsgetal tussen de daglichtverlichtingssterkte op een binnenpunt en die in het vrije veld onder een bewolkte hemel. Algemeen Dagvenster Een dagvenster is het deel van de dag dat als normale werktijd geldt en waarvoor geen overwerkvergoeding wordt betaald. Algemeen Daklei Daklei is een verwijzing naar het lemma leisteen; de eigen toelichting staat bij leisteen. Algemeen Dakloodje Zie trotseerloodje. Algemeen Dakvorst Dakvorst verwijst naar en is gelijk aan het begrip nokvorst; raadpleeg het lemma nokvorst voor de definitie en toepassing. Algemeen Daliebult Een daliebult is een klein landschapselement dat iets uitsteekt boven het maaiveld en voortkomt uit een daliegat. Algemeen Daliegat Een daliegat is een ronde, middeleeuwse verlaging in voormalige veenlanden ontstaan door kleiwinning voor verbetering van akkergrond. Algemeen Dampdiffusie Dampdiffusie is het transport van waterdamp door een materiaal van zones met hoge naar lage dampconcentratie. Algemeen Dampopen bouwen Bij dampopen bouwen is de buitenste laag van een bouwdeel meer dampopen dan de binnenste laag, zodat vocht kan diffunderen naar buiten. Algemeen Dampstroom De dampstroom is de waterdampstroomdichtheid: de massa waterdamp die per seconde door één vierkante meter materiaal stroomt. Algemeen Damptransport Zie dampstroomdichtheid. Algemeen Damwand Een damwand keert grond of water over een bepaalde hoogte en vormt zo een aaneengesloten scherm. Algemeen Darsdeur Een darsdeur is de grote toegangsdeur naar de dars, de bedrijfsruimte voor dorsen en het stallen van wagens en werktuigen. Algemeen De Stijl De Stijl is een kunst- en architectuurstroming (1917–1932) gekenmerkt door geometrische vormen en primair kleurgebruik. Algemeen Debiet Debiet is de volumestroom van een vloeistof of gas die een bepaald punt per tijdseenheid passeert. Algemeen Deel, dars, dors De deel (ook dars of dors) is het middenstuk van het bedrijfsgedeelte van een boerderij, vaak gebruikt als dorsvloer, opslag en voor stalling. Algemeen Deelbestemming Deelbestemming is het gedeeltelijk herbestemmen van een gebouw waarbij de oorspronkelijke functie in delen behouden blijft. Algemeen Dekbalkjuk Een dekbalkjuk is een juk met een relatief hoog geplaatste dekbalk, ondersteund door jukbenen en verstevigd met korbelen. Algemeen Dekzand Dekzand is windverplaatst zand uit het Weichselien, meestal met een korrelgrootte van 150–210 µm. Algemeen Delaminatie Delaminatie is het verschijnsel waarbij de samenhang tussen de lagen van een gelaagd bouwelement verdwijnt. Algemeen Delegeren Delegeren is het overdragen van bevoegdheden, taken, middelen en vaak ook verantwoordelijkheid aan een ander binnen of buiten de organisatie. Algemeen Demi-reliëf Demi-reliëf is een reliëftechniek waarbij vormen als tussenvorm van laag- en hoogreliëf ongeveer half uit het beeldvlak naar voren komen. Algemeen Dendrochronologie Dendrochronologie dateert houtmonsters aan de hand van jaarringenonderzoek om leeftijd, herkomst en soms klimaat vast te stellen. Algemeen Design and construct Verwijst naar d&c. Algemeen Deurbuffer Een deurbuffer is een ander woord voor deurstopper. Algemeen Deuren allerlei Overzicht van verschillende deursoorten, hun draairichtingen en uitvoering zoals opdekdeuren, stompe deuren en kozijnloze systemen. Algemeen Deurnaald Een deurnaald is een bijzonder type aanslaglijst. Algemeen Deutel Een deutel is een meestal eikenhouten wigvormige of tapse ronde pen om een deuvel te verstevigen. Algemeen DfMA, DfMA+D DfMA is een ontwerpmethode die fabricage en assemblage optimaliseert; DfMA+D voegt demontage en hergebruik als ontwerpeis toe. Algemeen DHZ Doe-het-zelven is het zelf uitvoeren van allerlei karweitjes in en om het huis. Algemeen Diabaas Diabaas is een basaltachtig stollingsgesteente, grijzig tot bijna zwart, dat zowel grove als fijne delen bevat. Algemeen Diafragma Een diafragma is een lage dwarsboog met opgemetseld muurwerk die grote gewelfvlakken van elkaar scheidt, typisch bij Romaanse kerken. Algemeen Dichtheid Dichtheid is hetzelfde begrip als volumieke massa; zie bij volumieke massa. Algemeen Dichtslibben Dichtslibben is het verschijnsel waarbij fijne deeltjes zich op de bodem ophopen en de functie van waterlichamen belemmeren. Algemeen Dictator Een dictator is een deurdranger met een rubber wieltje dat in het drangerdeel van het deurkozijn valt. Algemeen Diefijzers Verwijst naar de term dievenijzer. Algemeen Dieptegesteente Dieptegesteente is stollingsgesteente dat langzaam uit magma op grote diepte in de aardkorst is gevormd. Algemeen Dieren-hulpmiddelen Voorwerpen en maatregelen die gunstig zijn voor dieren in onze leefomgeving. Algemeen Dievenijzer Een dievenijzer is een metalen tralie- of hekwerk in een vensterkozijn dat inbraak moet voorkomen. Algemeen Digitale signaalbewerking Verwijzing naar de Engelstalige term "digital signal processing (DSP)". Algemeen Digitalisering Digitalisering in de bouw is het vervangen van papieren processen door digitale middelen en het realtime beschikbaar maken van informatie. Algemeen Dijkbewaking Dijkbewaking is het systematisch inspecteren en opvolgen van dijken en aanverwante werken om faalmechanismen tijdig te detecteren. Algemeen Dik water Dik water is de benaming in het ingenieursjargon voor een drassig, vaak veenachtig landbouwgebied met staand water. Algemeen Diktekant De diktekant is de zijde van een object waar de dikte zichtbaar is en die eventueel de gelaagdheid van het materiaal toont. Algemeen Dilatatievoegprofiel Dilatatievoegprofiel is een andere benaming voor dilatatieprofiel; zie dilatatievoeg voor de hoofdterm. Algemeen Diocletiaans venster Een halfronde muuropening, doorgaans met twee verticale stijlen en drie onderverdelingen, genoemd naar de Romeinse Thermen Diocletiani. Algemeen Disneyficatie Disneyficatie is het proces waarbij een gebied steeds meer kenmerken krijgt van een perfect georganiseerde, thematische en consumptiegerichte omgeving. Algemeen Dive-under Een dive-under is een civieltechnisch kunstwerk waarbij een weg of spoorweg over langere afstand onder één of meer andere wegen of spoorwegen doorloopt. Algemeen Dode leiding Een dode leiding is een deel van een waterleidingcircuit dat niet (meer) verbonden is met een watertappunt. Algemeen Dodenlantaarn Een dodenlantaarn is een smalle toren op een kerkhof met openingen bovenaan om licht door te laten. Algemeen Doksaal Verwijst naar oksaal; gebruik de term oksaal voor de definitie en aanvullende informatie. Algemeen Dolmen Een dolmen, soms steentafel genoemd, is de benaming voor een soort hunebed in Frankrijk en Engeland. Algemeen Dommekracht Een dommekracht is een hefwerktuig voor het heffen van zware voorwerpen, zoals geprefabriceerde betonnen bouwdelen. Algemeen Domus Een domus is een Romeinse stadswoning voor de rijkeren, vaak gecombineerd met één of meer winkels. Algemeen Donjon Een donjon is een versterkte, zware woontoren die vaak het middelpunt van een middeleeuws kasteel vormde. Algemeen Donk Een donk is een voormalige rivierduin of pleistocene zandrug die uitsteekt boven de omliggende laagte. Algemeen Dookgat Verwijst naar het lemma "dook" voor de eigenlijke definitie en toelichting. Algemeen Dookijzer Zie toognagel en bij dook. Algemeen Doorloper Doorloper is een terminologische verwijzing naar de term reischaaf. Algemeen Doorschietende trede Een doorschietende trede is een trede die op de trapbomen ligt in plaats van tussen de trapbomen. Algemeen Doorsnede Doorsnede is een begrip met meerdere betekenissen, onder meer een verticale bouwkundige doorsnede, een snijvlak-oppervlakte, de doorsnede van verzamelingen en 'doorsnee' als gemiddelde. Algemeen Doorsteek Een doorsteek is een gang, pad of traverse die een kortere route mogelijk maakt tussen twee punten. Algemeen Doosconstructie Doosconstructie is een bouwmethode waarbij ruimtes of bouwdelen als afzonderlijke 'dozen' binnen of naast een bestaand skelet worden uitgevoerd. Algemeen Dormante periode De dormante periode is de rustfase na het mengen van cement en water waarin de reactie en warmteontwikkeling sterk afnemen. Algemeen Draadnagel Een draadnagel is een machinaal vervaardigde nagel van getrokken staaldraad met opgestuikte kop en vaak een ruitpatroon op het slagvlak. Algemeen Draadsluiter Een draadsluiter is een handgereedschap om bij rieten daken twee draden gelijktijdig in elkaar te draaien en vast te zetten. Algemeen Draadverloop Draadverloop is de richting van de houtdraad door een plank; als die niet recht loopt kan de plank tijdens het drogen kromtrekken. Algemeen Draaibrug Een draaibrug is een beweegbare brug die om een verticale as draait en het brugdek zijwaarts verplaatst. Algemeen Draaitrap Draaitrap is een synoniem van wenteltrap; gebruik de term wenteltrap voor de uitgebreide omschrijving. Algemeen Dragline Een dragline is een rijdend werktuig met een schepbak voor het scheppen en verplaatsen van grote hoeveelheden materiaal. Algemeen Draglineschot Draglineschotten zijn stevige, dikke planken die het rijden van zware draglines en materieel over zachte ondergrond mogelijk maken zonder wegzakken. Algemeen Drainage Drainage is een systeem om (grond)water gecontroleerd af te voeren, zowel horizontaal via buizen als verticaal via schachten of palen. Algemeen Drielicht Een drielicht is een groep van drie smalle vensters naast elkaar, gescheiden door stijlen of zeer smalle muurdammen. Algemeen Driepas Een driepas is een gotisch geometrisch maaswerkmotief van drie elkaar rakende cirkels binnen een omschreven cirkel. Algemeen Driepasboog Verwijst naar klaverbladboog; zie klaverbladboog voor de definitie. Algemeen Driescharnierspant Een driescharnierspant is een spantconstructie met twee voetscharnieren en één beweeglijk topscharnier, meestal in het midden van het dakvlak. Algemeen Drijfsteen Drijfsteen is een lichte kunststeenblok vervaardigd uit puimsteen (bims) gebonden met portlandcement. Algemeen Drijven Drijven is iets nauw tegen elkaar aan laten sluiten. Algemeen Drogestofgehalte Het drogestofgehalte is het aandeel van een stof in een meer of minder vloeibaar materiaal dat onder normale omstandigheden in water is opgelost. Algemeen Droogte Een periode van aanhoudend gebrek aan neerslag met gevolgen voor drinkwatervoorziening, tuinen en landbouw. Algemeen Droogtijdversneller zandcementvloer Een droogtijdversneller verkort de droog- en uithardingstijd van een zandcementdekvloer door een deel van het aanmaakwater te vervangen. Algemeen Droste-effect Visueel effect waarbij (een deel van) een afbeelding herhaald wordt binnen dezelfde afbeelding. Algemeen Druiper Een druiper is de doorhangende sluitsteen in de top van een gewelf die om decoratieve redenen ver naar beneden hangt. Algemeen Drukleiding Een drukleiding is een leiding die vloeistoffen of gassen onder druk transporteert, ook wel aangeduid als persleiding. Algemeen Druksterkte Druksterkte is de spanning waarbij een materiaal onder druk bezwijkt of blijvende vervorming van meer dan circa 10% vertoont. Algemeen Drumlin Een drumlin is een langgerekte, door een gletsjer gevormde heuvel met een steile en een flauwe zijde. Algemeen DSP DSP (digital signal processing) is het digitaal bewerken van signalen die als getallen worden weergegeven voor toepassingen zoals audio en telecommunicatie. Algemeen Dubbel skelet Een dubbel skelet is een wandconstructie met twee achter elkaar geplaatste, meestal identieke wanddelen die samen één scheidingswand vormen. Algemeen Dubo Dubo is de afkorting van duurzaam bouwen, gericht op het gebruik van duurzame en minder milieubelastende bouwmaterialen. Algemeen Duim De duim is een oude lengtemaat en tevens een naam voor verschillende bevestigings- en scharnieronderdelen. Algemeen Duplexwoning Een duplexwoning bestaat uit twee kleine woningen boven elkaar, bedoeld om later eenvoudig tot één eengezinswoning te worden samengevoegd. Algemeen Duurzaam bouwen Duurzaam bouwen omvat ontwerp en materiaalkeuze gericht op een lange levensduur en een geringe milieu-impact, inclusief energiebesparing en circulariteit. Algemeen Duurzaamheidsklasse De duurzaamheidsklasse geeft de natuurlijke duurzaamheid van houtsoorten aan en voorspelt hun levensduur tegen schimmelaantasting. Algemeen Dwarsschip Dwarsschip is een synoniem voor transept. Algemeen

E

ECB ECB is Ethyleen Copolymeer Bitumen, een kunststof dakbedekkingsmateriaal van polyethyleen met speciale bitumen. Algemeen Ecologische bouwmarkt Een ecologische bouwmarkt biedt bouwmaterialen met een lagere milieu-impact aan zowel groothandel als consumenten. Algemeen Edelmanboor Een edelmanboor is een handgrondboor voor het nemen van grondmonsters bij bodemonderzoek. Algemeen Eindkamer Een eindkamer is een aangebouwde kamer of huis, meestal bij een boerderij, bestemd voor gepensioneerde ouders. Algemeen Elasticiteit Elasticiteit is de mate waarin een materiaal onder belasting vervormt en daarna in zijn oorspronkelijke vorm terugkeert zonder blijvende eigenschapsveranderingen. Algemeen Elastische vervorming Elastische vervorming is de omkeerbare vervorming waarbij een materiaal na weggenomen belasting in de oorspronkelijke vorm terugkeert. Algemeen Elastomeer Een elastomeer is een kunststof met een groot elastisch vermogen en kan meer dan 100% elastische vervorming vertonen. Algemeen Eloxeren Zie anodiseren. Algemeen Emaillelak Een emaillelak is een lak die na droging een zeer harde en gladde beschermlaag vormt. Algemeen Emissies Emissies zijn de uitstoot van broeikasgassen, fijnstof en andere schadelijke stoffen bij bouw, gebruik of sloop van bouwdelen. Algemeen Emmerbaggermolen Een drijvende machine voor grondverzet die met graafemmers aan een gesloten ketting zand en slib van de waterbodem schept. Algemeen Empirestijl Empirestijl is de vroeg-19e-eeuwse neo-classicistische stijl uit het Napoleontische tijdperk, vooral zichtbaar in meubels en interieurs. Algemeen Empirevenster Een empirevenster is een hoog, smal venstertype met zes of acht ruiten en een verbrede middenstijl. Algemeen En-suite Term die verwijst naar hetzelfde concept als suite. Algemeen Energiebesparing Energiebesparing zijn maatregelen en gedragsaanpassingen om energieverbruik, -kosten en afhankelijkheid van externe leveranciers te verminderen. Algemeen Energieopslag Energieopslag is het bewaren van energie zodat die later kan worden gebruikt om vraag en aanbod te balanceren. Algemeen Enfilade Een enfilade is een aaneenschakeling van naast elkaar liggende kamers zonder gang, met deuropeningen in elkaars verlengde. Algemeen Engelenvenster Een engelenvenster is een driedelig venster met een hoger middenraam en boogvormige bovenregels, vaak toegepast in boerderijen. Algemeen Engels rood Engels rood is een donker roodpaars pigment dat als mengverfstof in restauratiewerk wordt toegepast. Algemeen Engobe Engobe is een dunne, meegebakken kleilaag op dakpannen of bakstenen die kleur, glans of oneffenheden kan maskeren. Algemeen Ensemble Een ensemble is een architectonisch en stedenbouwkundig compositorisch geheel van bebouwing en omgeving met samenhangende typologie en materiaalgebruik. Algemeen Entresol Een entresol is een lage tussenverdieping, vaak open en zichtbaar vanaf de onderliggende ruimte, benut voor extra vloeroppervlakte. Algemeen EPDM EPDM is een synthetisch rubber (Ethyleen‑Propyleen‑Dieen) dat veel gebruikt wordt als waterdichtingsmembraan in de bouw. Algemeen Epoxylijm Epoxylijm is een tweecomponentenlijm voor zeer sterke, watervaste verbindingen tussen vrijwel alle materialen. Algemeen Erfafscheiding Een erfafscheiding is de afbakening van een erf of perceel ten opzichte van een aangrenzend erf of van de openbare ruimte. Algemeen Erfdienstbaarheid Een erfdienstbaarheid is een beperkt recht waarbij een last op het ene onroerend goed rust ten voordele van een ander. Algemeen Erosie Erosie is het uitslijpen of wegnagen van gesteente, bodem of metaal door natuurlijke processen of door de werking van vloeistoffen. Algemeen Espagnolet Zie spanjolet. Algemeen Estrade Een estrade is een podium of verhoging van één of enkele treden die personen in een ruimte beter zichtbaar maakt. Algemeen Estrich Estrich verwijst enerzijds naar prefab dekvloerelementen en anderzijds naar een cement‑ of leemvloer als afwerk- of onderlaag. Algemeen Evenwichtsvochtgehalte Het evenwichtsvochtgehalte is het vochtgehalte dat een materiaal bij een gegeven relatieve luchtvochtigheid uiteindelijk aanneemt. Algemeen Executiewaarde De executiewaarde is de getaxeerde opbrengst van een woning bij gedwongen verkoop door de hypotheekbank. Algemeen Expansievat Een expansievat is het reservoir dat de uitzetting van water in een centrale verwarmingsinstallatie opvangt. Algemeen Extrados Extrados is de buitenkant of bovenkant van een boog of gewelf, ook genoemd buitenwelfvlak. Algemeen Extrusie Extrusie is het persen van een (meestal kunststof) materiaal door een matrijs, gevolgd door afkoeling en op maat zagen. Algemeen Ezelsboog Een ezelsboog is een samengestelde boog waarvan de onder- en bovensegmenten elk verschillende middelpunten hebben. Algemeen Ezelsrugboog Een ezelsrugboog is een ingezwenkte spitsboog die dubbelgebogen is. Algemeen Ezelsrugbrug Een ezelsrugbrug is een brug met een scherp opgaande middendeel. Algemeen

F

Faalkosten Faalkosten zijn alle kosten die onnodig ten behoeve van het eindproduct zijn gemaakt. Algemeen Faience Faience is een geglazuurd steengoed met een ondoorzichtige witte tinglazuurlaag en een doorzichtige loodglazuurlaag voor kleur en glans. Algemeen Faseverschuiving Faseverschuiving is de tijd in uren tussen het moment van maximale buiten- en maximale binnentemperatuur van een gevelcomponent. Algemeen Fauces De fauces is de korte toegang in een Romeinse woning tussen de ingang, het atrium en het peristylium. Algemeen Fc-waarde De Fc-waarde is de reductiefactor waarmee zonwering de zoninstraling en daarmee de warmtetoevoer naar een ruimte vermindert. Algemeen Feston Een feston (festoen) is een decoratief motief dat letterlijk 'feestornament' betekent; zie ook guirlande. Algemeen Fiaal Fiaal is een verwijzing naar kruisbloem. Algemeen Fijn schuurwerk Fijn schuurwerk is een afwerklaag voor wanden en plafonds die een zeer fijne korrelige structuur geeft. Algemeen Fijnheidmodulus De fijnheidmodulus geeft in één getal een indicatie van de fijnheid van een toeslagmateriaal. Algemeen Filigraan Filigraan is een meestal geknoopt en eventueel geplet draadwerk, doorgaans uitgevoerd in goud of zilver. Algemeen Fink-vakwerk Het Fink-vakwerk is een vakwerkconstructie, door Albert Fink gepatenteerd en veel toegepast in 19e-eeuwse bruggen. Algemeen Fioel Fioel is een verwijzing naar het lemma kruisbloem. Algemeen Firetdoek Firetdoek is een nonwoven vliesdoek dat als plafondvlies of afschermingslaag in verlaagde plafonds wordt toegepast. Algemeen Flens De flens is de uitstekende of overstekende rand aan balken, profielen en buizen. Algemeen Flexwoning Een flexwoning is een tijdelijke, verplaatsbare en energiezuinige huurwoning voor mensen met acute of structurele huisvestingsnoden. Algemeen Floatland, drijvend eilandje Een floatland is een kunstmatig drijvend eilandje met semi-natuurlijke begroeiing voor kleinschalige natuurontwikkeling en rustplaatsen voor watervogels. Algemeen Fluaat Fluaat is een product dat steen beschermt, verstevigt en kan polijsten tot hoogglans. Algemeen Folly Een folly is doorgaans een decoratief bouwwerk in een tuin, vaak een namaakruïne zonder wezenlijke praktische functie. Algemeen Fontanel Een fontanel is in een betonvloer een betrekkelijk kleine, vaak dunnere plaat die later gemakkelijk te verwijderen is om sparingen mogelijk te maken. Algemeen Forum Forum is oorspronkelijk een openbaar plein in een Romeinse stad; later kreeg het ook de betekenis van bijeenkomst of van een architectengroep. Algemeen Fotobeton, reliëfbeton Zie vectogramm. Algemeen Fotokatalyse Fotokatalyse is katalyse waarbij een katalysator door licht wordt geactiveerd en daardoor chemische verontreinigingen afbreekt. Algemeen Frans balkon Een Frans balkon is een smalle richel met een balustrade of hekwerk voor een verdieping, geplaatst bij naar binnen draaiende deuren. Algemeen Freatisch vlak Het freatisch vlak is de bovenkant van de grondwaterspiegel en markeert de grens waar alle poriën en holten van de grond met water zijn gevuld. Algemeen Fret Een fret of fretboor is een schroefvormige handboor voor het boren van kleine gaatjes. Algemeen Frezen Frezen is het aanbrengen van sleuven, groeven, randen of inkrozingen met een frees. Algemeen Fungicide Een fungicide is een bestrijdingsmiddel dat schimmels (zwammen, fungi) doodt. Algemeen Fysische droging en chemische droging Fysische droging is verdamping van vrij vocht, terwijl chemische droging vocht bindt door chemische reacties zoals hydratatie. Algemeen

G

Gaar en gaaf Gaar en gaaf is een aanduiding voor bakstenen die goed doorbakken en ongeschonden zijn. Algemeen Galerij Een galerij is een overdekte, vaak door zuilen ondersteunde gang in, naast of rondom een gebouw. Algemeen Galmbord Zie bij galmgat. Algemeen Galmgat Een galmgat is een smalle opening in de muur van een toren ter hoogte van de klokken, vaak met schuin geplaatste galmborden. Algemeen Galvaniseren Galvaniseren is het aanbrengen van een metaallaag; in de bouw vaak een zinklaag via thermische verzinking. Algemeen Ganggesteente Ganggesteente is een stollingsgesteente dat ontstaan is door magma dat in spleten of gangen in de aardkorst stolt. Algemeen Gapen Gapen is het openstaan van een naad tussen twee planken. Algemeen Garbhagriha De garbhagriha is het heiligste deel van een Indiase tempel: een kleine, donkere ruimte met het beeld van de belangrijkste godheid. Algemeen Gargouille Gargouille is het Franse woord voor een waterspuwer en betekent letterlijk 'gorgelbek' of 'gorgelmuil'. Algemeen Gargoyle Gargoyle is de Engelse term voor gargouille. Algemeen Gasbeton Gasbeton verwijst naar cellenbeton; in het Engels wordt het aangeduid als "gas concrete". Algemeen Gatenzaag Andere naam voor zevengatenzaag (Engels: hole saw). Algemeen Gazebo Een gazebo is een op hoogte geplaatst torentje of tuinhuis dat een weidse blik op de omgeving biedt. Algemeen GBKN De Grootschalige Basiskaart Nederland (GBKN) was een kaart met de voornaamste topografische elementen. Algemeen Geaccidenteerd Een terrein, bodem of landschap is geaccidenteerd wanneer het heuvelachtig is en niet geëgaliseerd of vlak. Algemeen Gebiedsbiografie Een gebiedsbiografie is een beschrijving van de ruimtelijke ontwikkeling van een landschap door de tijd. Algemeen Gebint Een gebint is een dragende houtconstructie bestaande uit een samenstel van balken die de hoofddelen van een gebouw of kap verbinden. Algemeen Gebluste kalk Gebluste kalk is ongebluste kalk waaraan water is toegevoegd, ook bekend als calciumhydroxide of witkalk. Algemeen Gebonden stelsel Een gebonden stelsel is een kerkbouwprincipe waarbij één travee in de middenbeuk overeenkomt met twee traveeën in de zijbeuken. Algemeen Geboorte De geboorte is het begin van een boogconstructie of de lijn waar een muur overgaat in een gewelf. Algemeen Gebosseerd Gebosseerd beschrijft stenen waarvan de zichtbare kant ruw behakt is en aldus een fors, rustiek uiterlijk geeft. Algemeen Gebouw Een gebouw is elk bouwwerk dat een voor mensen toegankelijke, overdekte ruimte geheel of gedeeltelijk met wanden omsluit. Algemeen Gebouwfunctie Gebouwfunctie verwijst naar dezelfde betekenis als de gebruiksfunctie van een gebouw. Algemeen Gebruiksfunctie Een gebruiksfunctie is een deel van één of meer bouwwerken met dezelfde gebruiksbestemming en samen één gebruikseenheid. Algemeen Gebruiksgebied Een gebruiksgebied is het vrij indeelbare deel van een gebruiksfunctie waar kenmerkende activiteiten plaatsvinden. Algemeen Gebruiksoppervlakte, GBO De gebruiksoppervlakte is de vloeroppervlakte van een ruimte gemeten op vloerniveau binnen de opgaande scheidingswanden. Algemeen Gebruiksperiode Een gebruiksperiode is de tijd waarin een gebouw de vereiste functionele prestaties levert voor een bepaald gebruik. Algemeen Gedrukte boog Een gedrukte boog is een samengestelde boog met een horizontale bovendorpel en twee verbindende kleine bogen. Algemeen Gek Een gek is een draaibare kap op een schoorsteen die zich naar de wind richt en zo de rookafvoer en trek verbetert. Algemeen Gekoppelde zuilen Gekoppelde zuilen zijn twee zuilen die vlak naast elkaar staan en vaak samen een minder massieve drager of esthetisch effect vormen. Algemeen Geku Geku is een onderdeel van een Shinto-tempelcomplex. Algemeen Geld: alles draait om geld (en macht) Kritische noot over de dominantie van geld en macht in neoliberale politiek en vrije marktmechanismen. Algemeen Geleding Geleding is de ordening van naast of boven elkaar geplaatste vormen of bouwdelen die ritme en structuur in een oppervlak aanbrengen. Algemeen Gelijkwaardigheidsbeginsel Het gelijkwaardigheidsbeginsel maakt het mogelijk afwijkende bouwoplossingen te accepteren als ze ten minste gelijkwaardig zijn aan de voorgeschreven prestaties. Algemeen Geluidsabsorptie Geluidsabsorptie is het verschijnsel waarbij geluidsenergie in warmte wordt omgezet en daardoor (deels) in het materiaal verdwijnt. Algemeen Geluidshinder Term voor hinder veroorzaakt door geluid; zie ook geluidsoverlast, geluidsisolatie en Wet Geluidshinder. Algemeen Geluidsoverlast Geluidsoverlast is ernstige geluidshinder die een normaal leven bijna onmogelijk maakt. Algemeen Geluidsscherm Een geluidsscherm is een wand of wal die geluid van verkeer of industrie dempt of absorbeert om achterliggende ruimtes te beschermen. Algemeen Gemenageerd Zie menageren. Algemeen Gemene muur Een gemene muur is de gemeenschappelijke scheidingsmuur tussen twee buurpanden die op de erfgrens staat en aan beide eigenaars toebehoort. Algemeen Geodesie Geodesie is de wetenschap die zich bezighoudt met de bepaling van de vorm van de aarde en van delen van het aardoppervlak. Algemeen Geolock Geolock is een kunststof waterkerend scherm, vaak van HDPE met een aangelaste slotconstructie, gebruikt als kwelscherm of voor opsluiting van verontreinigde grond. Algemeen Geologische begrippen Verzamelnaam voor termen en tijdschalen die gebruikt worden om gesteentelagen en hun ouderdom te beschrijven. Algemeen Geometrische figuren Geometrische figuren zijn meetkundige vormen en principes die in de bouw zowel als praktisch hulpmiddel als decoratief motief worden gebruikt. Algemeen Geotextiel Geotextiel is een bekledingslaag van kunststof of textiel die als filter en afscheiding in grond- en waterbouwfuncties wordt toegepast. Algemeen Geotube Een geotube is een omvangrijke geotextielachtige buis die water filtert en vaste stoffen afscheidt voor ontwatering en kustbescherming. Algemeen Gepotdekseld De term "gepotdekseld" verwijst naar potdekselen; het Engelse equivalent is weatherboard(ed). Algemeen Geraamte Geraamte is een andere benaming voor skeletbouw; Engelse termen zijn frame en framework. Algemeen Geroerd Geroerd verwijst naar het lemma ongeroerd; de Engelse vertaling is "disturbed". Algemeen Gesamtkunstwerk Een Gesamtkunstwerk is een architecturaal geheel waarin meerdere vakdisciplines een uniforme stijl en inrichting nastreven. Algemeen Gesneden kant De gesneden kant is bij een gipsplaat de afgekorte, rechte rand waarbij de gipskern zichtbaar is. Algemeen Gesteentecyclus De gesteentecyclus beschrijft de kringloop en omvorming van gesteenten door processen zoals verwering, erosie, druk en hitte. Algemeen Gevelankerschroef Een gevelankerschroef is een benaming die verwijst naar het begrip gevelankerstang, waar de technische beschrijving staat. Algemeen Gevelmakelaar Een gevelmakelaar is een decoratieve bekroning van een geveltop, doorgaans een balkje dat de windveren met elkaar verbindt. Algemeen Geveltuin Geveltuin is een synoniem van groengevel. Algemeen Gewelfkap Een gewelfkap is de benaming voor een deel van een gewelf dat als één afzonderlijk gewelfveld of -vlak wordt beschouwd. Algemeen Gewelfrib Zie rib. Algemeen Gewelfveld Het gewelfveld of gewelfvlak is het gebied van een gewelf dat zich tussen twee ribben bevindt. Algemeen Gewi Een Gewi is een in de grond gevormde, slanke paal met een geschroefde stalen kern en groutlichaam die trek- en drukkrachten naar dieper draagkrachtige lagen overbrengt. Algemeen Gg Zie geschaafd en geploegd. Algemeen Gibbs-surround Een gibbs-surround is een muuropening of nis omlijst met afwisselend verder en minder ver uitstekende rustica-blokken. Algemeen Gietasfalt Gietasfalt is een mastiekrijk asfaltmengsel dat door hoge bitumenhoeveelheid waterdichte en dampdichte eigenschappen heeft. Algemeen Gietdekvloer Synoniem voor gietvloer. Algemeen Gips Gips is zowel het natuurlijke gipsgesteente als het verwerkte poedergips en één van de drie klassieke bindmiddelen in de bouw. Algemeen Gipsplaatplug Een gipsplaatplug is een speciale plug om schroeven in gipsplaten te verankeren, zowel in de plaat zelf als achter de plaat. Algemeen GIW GIW (Garantie Instituut Woningbouw) bevorderde de kwaliteit en leverde garanties voor koophuizen en koopappartementen in Nederland. Algemeen GK-koppeling Een GK-koppeling is een specifieke snelkoppeling om twee slangen snel, solide en lekdicht met elkaar te verbinden. Algemeen Glasblok Term die verwijst naar de glazen bouwsteen. Algemeen Glascorrosie Aantasting van glasoppervlakken door chemische stoffen, vaak zichtbaar tijdens bouw en onderhoud. Algemeen Glasdicht Glasdicht is de bouwfase waarin de ruiten zijn aangebracht en het gebouw als winddicht geldt. Algemeen Glassteen Synoniem van 'glazen bouwsteen'. Algemeen Glasvlies en glasweefsel Glasvlies is een dun geweven stof, vaak van kunststof, die als inlay en als wandbekleding (glasweefsel) wordt toegepast. Algemeen Glazuur Glazuur is het glasachtige, poriënvrije toplaagje op keramische producten en ook het papje dat dat laagje vormt tijdens bakken. Algemeen Glijanker Een glijanker is een stalen hulpmiddel dat muurdelen aan weerszijden van een verticale dilatatievoeg stabiliseert en beweging toelaat. Algemeen Glijfolie en glijoplegging Een glijoplegging is een hulpstuk dat betonnen onderdelen laat schuiven bij lengteveranderingen om scheurvorming en beschadiging te voorkomen. Algemeen Glijoplegging Verwijst naar de begrippen glijfolie en oplegging. Algemeen Gloriette Een gloriette is een hoog gelegen open tuinpaviljoen dat een opvallend uitzicht biedt. Algemeen Gneis Een metamorf gesteente dat ontstaat uit de omzetting van granieten, granietachtigen en zandstenen. Algemeen Gootdrain Gootdrain is een verwijsterm; raadpleeg het lemma bladvanger voor de eigenlijke definitie. Algemeen Gordelboog Een gordelboog is een dragende boog tussen twee gewelfvlakken, loodrecht op de muren waartussen het gewelf is gespannen. Algemeen Gordijngevel Nederlandse aanduiding voor curtainwall; raadpleeg het lemma curtainwall voor de beschrijving. Algemeen GPR GPR is een methode waarmee ontwerpkeuzes in een vroeg stadium de duurzaamheid van een gebouw zichtbaar kan maken, met focus op milieuaspecten. Algemeen Graatgewelf Een graatgewelf is een gewelf waarvan de vlakken elkaar begrenzen in scherpe kanten of graten in plaats van in ribben. Algemeen Gracht Een gracht is een kunstmatige waterloop rond of door een stad, vesting of landhuis, vaak met steile wanden of water dicht bij de straat. Algemeen Gradierwerk Een gradierwerk is een lang, huizenhoog bouwwerk van stro of sleedoorn om de zoutconcentratie van water te verhogen. Algemeen Graffiti Graffiti zijn inscripties of afbeeldingen op een ondergrond, van antieke krassen tot hedendaagse leuzen of ongewenste beschilderingen. Algemeen Grafkapel Een grafkapel is een kerkje op een begraafplaats, vaak zeer klein. Algemeen Graft Een graft is een sterke knik in het reliëf van een hellinggrond die het talud van achter elkaar liggende terrassen vormt. Algemeen Granito Zie terrazzo. Algemeen Granulaatmatras Een granulaatmatras is een bijeenhoudend pakket granulaat dat zo wordt vastgelegd om zettingen van niet-draagkrachtige grond te beperken. Algemeen Granuleren Het verkorrelen van materialen tot korrels door mechanische vermaling. Algemeen Grasblok Doorverwijzing naar grastegel; raadpleeg dat lemma voor definitie en toepassingen. Algemeen Grid Grid is Engels voor raster of rooster en duidt meestal een (meestal rechthoekig) lijnenstelsel aan. Algemeen Grieks alfabet Het Griekse alfabet bevat letters die vaak in formules in bouwkunde, civiele techniek e.d. gebruikt worden. Algemeen Grieks kruis Een Grieks kruis is een symmetrisch kruis waarvan de vier armen even lang zijn. Algemeen Grieks motief Een Grieks motief is een bandvormig motief met steeds herhaalde rechthoekige figuren. Algemeen Grijs water Grijs water is huishoudelijk afvalwater dat geschikt is voor hergebruik maar niet meer voor consumptie. Algemeen Grind Grind zijn afgeronde stukjes steen, ontstaan door verwering, met een korrelgrootte van 2–63 mm. Algemeen Grind en split Foto's tonen verschillende soorten grind en split en geven een indruk van kleur, structuur en textuur. Algemeen Grindkoffer Een grindkoffer is een met filterdoek omgeven kuil gevuld met grind waarin regenwater langzaam in de bodem infiltreert. Algemeen Griphoekanker Griphoekanker verwijst naar hoekanker; de definitie en toepassing zijn opgenomen onder hoekanker. Algemeen Groef Een groef is een sleuf in de kant van een plank die de messing of de veer van een andere plank insluit. Algemeen Groeiring Groeiring is de wat minder gebruikelijke benaming voor een jaarring. Algemeen Groene dwang Groene dwang beschrijft een dwingende, dogmatische houding bij het doorvoeren van groene beleidsmaatregelen zonder dialoog of weerwoord. Algemeen Groene muur Zie groengevel. Algemeen Groene sterkte Groene sterkte is de samenhang van verse steen of betonspecie waardoor het na storten vervoerd kan worden. Algemeen Groengevel Een groengevel is een muur die geheel of gedeeltelijk met planten is bedekt, vaak in speciale houders of panelen uitgevoerd. Algemeen Groenmuur Term die identiek is aan de term groengevel. Algemeen Grondanker Een grondanker is een staaf met een dwarsverbinding die het object waaraan de staaf verbonden is in de grond op zijn plaats houdt. Algemeen Grondboor Een grondboor is een boorgereedschap om in grond te boren voor bodemmonsters, paalgaten, plantgaten of het plaatsen van buizen. Algemeen Grondmechanica Grondmechanica bestudeert het evenwicht en de beweging van lichamen die bestaan uit grond, het verweerde materiaal van de bovenste aardkorst. Algemeen Grondonderzoek Verwijst naar bodemonderzoek. Algemeen Grondsoort Grondsoort is de benaming van het materiaal waaruit een bepaalde bodem is opgebouwd, bepaald door mineralen, organisch materiaal en koolzure kalk. Algemeen Grondspanning, waterspanning en korrelspanning Grondspanning is de totale druk in een grondkolom en bestaat uit waterspanning en korrelspanning. Algemeen Grondverdichting Zie verdichten (grond). Algemeen Grondverdringing Grondverdringing betekent dat de grond bij het plaatsen van palen wordt weggeduwd in plaats van verwijderd. Algemeen Grondwaterstand De grondwaterstand is de afstand van de bovenkant van het grondwater tot NAP en betreft een momentopname. Algemeen Grosse Een grosse is het officiële afschrift van een vonnis, notariële akte of ander ambtelijk stuk. Algemeen Grout Grout is een mengsel van water en cement (50 kg cement op 20 kg water), soms met hulpstoffen voor specifieke eigenschappen. Algemeen Groutanker Een groutanker is een grondanker waarvan de prop of het ankerlichaam bestaat uit grout dat in de grond is ingebracht. Algemeen Guide Een guide is een vooraf aangebrachte baan van specie die als geleider dient bij het afreien van stukadoorswerk. Algemeen Gulden snede De gulden snede is een verhouding waarbij twee delen in de verhouding 8:5 staan (ongeveer 1,618:1). Algemeen GUP GUP is glasvezelversterkt polyester, ook wel gewapend polyester genoemd. Algemeen Guttae Guttae zijn kleine, steenachtige 'regendruppels' die onder trigliefen en mutuli in klassieke kroonlijsten worden aangebracht. Algemeen GVK GVK is glasvezel versterkte kunststof die mechanische sterkte verkrijgt door glasvezels in een polyester- of epoxyhars. Algemeen GWW GWW is de afkorting van Grond-, Weg- en Waterbouw, het werkgebied van de civiele techniek. Algemeen

H

Haaieind Het haaieind is het uiteinde van geschaafde of geploegde dakbeschotdelen die op hoekkepers of op vulstukken worden bevestigd. Algemeen Haaks Haaks betekent onder een hoek van 90 graden, dus loodrecht op het andere vlak. Algemeen Haakweerstand De haakweerstand is de weerstand tegen afschuiven door wrijving tussen korrels in korrelige materialen zoals brekerzand of granulaat. Algemeen Haalbaarheidsonderzoek Een haalbaarheidsonderzoek bepaalt of een programma van eisen voor nieuwbouw of renovatie in de praktijk uitvoerbaar is. Algemeen Habitat Een habitat is ofwel een natuurlijk leefgebied voor organismen, of een droge ruimte onder water voor duikers. Algemeen Hagioscoop Een hagioscoop is een klein laag venster in de koormuur van een middeleeuwse kerk dat uitzicht op het altaar of relieken verschaft. Algemeen Halfverharding Halfverharding is een enigszins harde, vaak waterdoorlatende deklaag voor paden, opritten en parkeerplaatsen, meestal opgebouwd uit breuksteen of vergruisde schelpen. Algemeen Halmplank Een halmplank is een plaat van geperst stro. Algemeen Hamerplug Hamerplug is een andere benaming voor slagplug. Algemeen Hamsterhuren en huurkoop Hamsterhuren is een huurvorm met een tienjarige aankoopoptie waarbij betaalde huurbedragen tot maximaal vijf jaar van de overeengekomen koopprijs worden afgetrokken. Algemeen Handboor Een handboor is een met de hand aangedreven boor voor het maken van gaten in materialen of voor handmatig grondboren. Algemeen Hangbrug Een hangbrug is een vaste brug waarvan het wegdek is opgehangen aan kabels of stangen. Algemeen Hangende bogen Een motief van bogen zonder pilaren. Algemeen Hanggewelf Een hanggewelf is een schijnbaar zwevend gewelf waarvan de ribben rusten op een korf die als gewelfsleutel fungeert. Algemeen Hangnis Een hangnis is het ondereinde van een schoorsteenkanaal, gedragen door uitkragend gemetselde wangetjes en voorzien van een rond gat voor de kachelpijp. Algemeen Hangoor Een hangoor of hangoortafel is een tafel met neerslaande bladen. Algemeen Hardboard Dun, stevig plaatmateriaal van zeer fijn geperste houtvezels waarbij lignine de belangrijkste binding vormt. Algemeen Hardheidsschaal van Mohs De schaal van Mohs rangschikt mineralen naar hun relatieve krasbestendigheid op een schaal van 1 tot 10. Algemeen Hars Hars is een organische, vaak kleverige vaste of half-vloeibare verbinding die in water onoplosbaar maar in alcohol en vetten oplosbaar is. Algemeen Hart op hart Hart‑op‑hart is de meetmethode van het midden van één element tot het midden van een ander element. Algemeen Haut-reliëf Haut-reliëf is beeldhouwwerk of gietwerk in reliëf waarvan de voorstelling sterk naar voren uitsteekt. Algemeen HDPE-folie Een folie van high density polyetheen (HDPE) die bekendstaat om zijn zeer slijtvaste eigenschappen. Algemeen Hectare Een hectare is een oppervlakte-eenheid gelijk aan 10.000 vierkante meter. Algemeen Hefbrug Een hefbrug is een beweegbare brug waarvan het beweegbare deel (het val) verticaal wordt opgehesen om doorvaart mogelijk te maken. Algemeen Heiblok Het heiblok is het zware valgewicht van de heimachine dat op heipalen wordt geplaatst om deze in de grond te brengen. Algemeen Heiregister Een heiregister is een staat met gegevens die tijdens het heien van belang zijn. Algemeen Heistelling Een heistelling is een kraanwagen die heipalen kan slaan, schroeven of drukken. Algemeen Heng Verwijswoord dat naar het lemma geheng verwijst. Algemeen Hengst Hengst is in vaktaal een benaming voor een in de lengte verticaal doorgehakte steen. Algemeen Herbestemming Herbestemming is het hergebruiken van een bestaand gebouw door het toewijzen van een nieuwe of aanvullende functie. Algemeen Hermeanderen Hermeanderen is het opnieuw meanderen van een gekanaliseerde rivier om waterberging en ecologische kwaliteit te vergroten. Algemeen Hijsrad Een hijsrad is een groot rond wiel waarover een eindloos hijstouw loopt om lasten mee te takelen. Algemeen Hoefijzerboog Een hoefijzerboog is een boogvorm die aan een hoefijzer doet denken en vaak voorkomt in oosterse en moorse bouwkunst. Algemeen Hoekanker Een hoekanker is een verbindingsmiddel in gegalvaniseerd verzinkt staal voor loodrechte balkverbindingen. Algemeen Hoekgevelboerderij Een hoekgevelboerderij is een boerderijtype dat ontstond door uitbreiding van het woongedeelte met een endskamer naast de oorspronkelijke voorgevel. Algemeen hoh Afkorting die verwijst naar de term hart op hart. Algemeen Hollandse pan Synoniem voor holle pan. Algemeen Hollijst Een hollijst is een lijst of profiel dat aan de zichtbare kant hol is en als afwerkingsprofiel wordt gebruikt. Algemeen Holwoning Een holwoning is een term die verwijst naar de term rotswoning. Algemeen Hondsoren Hondsoren zijn omgevouwen randen of specifieke schoren die dienen voor waterdichte afwerking van goten of steun in achthoekige molens. Algemeen Hooglepel Een hooglepel is een grondverzetmachine waarvan de bak zo is gemonteerd dat de schepbeweging van de machine af gericht is. Algemeen Hoogovencement Hoogovencement is een cementsoort waarin gemalen gegranuleerde hoogovenslak als belangrijk aanvullend bestanddeel wordt gebruikt. Algemeen Hoogreliëf Verwijst naar haut-relief. Algemeen Hop-dobber De Hop-dobber is een aangepaste stortbuis met drijflichaam voor het gecontroleerd storten van onderwaterbeton in bouwkuipen. Algemeen Houtsoorten Houtsoorten in de bouw worden ingedeeld in naaldhout en loofhout met uiteenlopende eigenschappen en toepassingen. Algemeen Houtwal Een houtwal is een lijnvormige aarden verhoging beplant met houtige gewassen die meerdere praktische en ecologische functies vervult. Algemeen Houtwolcementplaat Houtwolcementplaat is een samengestelde bouwplaat van naaldhoutkrullen en cement, toegepast voor akoestische en thermische doeleinden. Algemeen HPL-laminaat HPL-laminaat is een harde kunststofbekledingsplaat, vervaardigd door meerdere impregneerde papierlagen onder hoge druk (>50 MPa) en 120–200 °C te persen. Algemeen Huilende bruiden Huilende bruiden is de naam voor karakteristieke herenboerderijen in Oost-Groningen die vervallen of dreigen te vervallen. Algemeen Hulpspant Een hulpspant is een tijdelijke ondersteuning voor de gordingen, uitsluitend in gebruik tijdens de bouw. Algemeen Hunebed Een hunebed is een megalithisch gemeenschappelijk graf uit het Neolithicum, bedoeld voor meerdere begravingen. Algemeen Hünnebeck Hünnebeck was de naam van een bedrijf dat bekistingen en steigers leverde ter ondersteuning van betonbekistingen. Algemeen hwc Afkorting voor houtwolcementplaat. Algemeen Hydrogeologie Hydrogeologie is de geowetenschap die onderzoek doet naar exploratie en exploitatie van grondwater, met nadruk op het geologisch milieu en de samenstelling van het water. Algemeen Hygroscopisch Eigenschap van een materiaal om waterdamp uit de omringende lucht aan te trekken en in zijn poriën vast te houden. Algemeen Hypotheek Een hypotheek is een geldlening of zakelijk recht waarbij een onroerend goed als onderpand dient. Algemeen Hypparschaal Een hypparschaal is een gewelfvorm van een hyperbolische paraboloïde met tegengestelde kromming op een vierkant grondplan. Algemeen

I

i.h.w. Afkorting van "in het werk", dat wil zeggen tijdens de bouw op de bouwlocatie zelf. Algemeen IBA IBA staat voor Individuele Behandeling Afvalwater en verwijst naar kleinschalige systemen voor lokale zuivering van afvalwater. Algemeen Iconografie Iconografie is de studie van beelden en hun betekenis, doorgaans uitgewerkt in vier fasen van beschrijving tot interpretatie. Algemeen Identificatie kunststoffen adhv vlamproef De vlamproef identificeert kunststoffen door vlamgedrag, rookgeur en reacties van een brandend proefstukje te observeren. Algemeen IFD IFD staat voor Industrieel, Flexibel en Demontabel bouwen, een geïntegreerde benadering van modulair ontwerpen en bouwen. Algemeen Ijsbreker Een ijsbreker is een V- of bijlvormige pijleruitbouw die een brugpijler beschermt tegen drijfijs en snelstromend water. Algemeen IJsheiligen IJsheiligen is een volksweerkundig begrip rond half mei dat verwijst naar vijf naamdagen verbonden aan mogelijk schadelijk voorjaarvorst. Algemeen Imitatie Een imitatie is iets dat op een origineel lijkt en functioneert als namaak of nabootsing. Algemeen Immobilisaat Immobilisaat is verontreinigde grond waarvan de eigenschappen zodanig zijn gewijzigd dat verontreinigende stoffen in de grond worden vastgelegd. Algemeen Impost Een impost is een meestal horizontale bouwsteen waarop een boog of gewelf rust. Algemeen In situ Verwijsterm: zie bij situ. Algemeen Inbouwplan Het inbouwplan is dat deel van het woningontwerp dat over het binnenwerk gaat, zoals niet-dragende muren, keuken en badkamer. Algemeen Inbraakwerend Inbraakwerend omvat hang- en sluitwerk dat specifiek is bedoeld om inbraakpogingen te vertragen of te verhinderen. Algemeen Inbreiden Inbreiden is het bouwen binnen bestaande bebouwde contouren om lege plekken in de stad op te vullen in plaats van randuitbreiding. Algemeen Inbussleutel Een inbussleutel is meestal een L-vormig stalen staafje om zeskantige inwendige schroeven te verdraaien. Algemeen Inclinometer Een inclinometer meet de hoek ten opzichte van een referentiepunt en wordt in bouw en scheepvaart gebruikt. Algemeen Incrustatie Incrustatie is het inleggen van ander materiaal in een uitgehold ondergrond om decoratieve of functionele inleg te vormen. Algemeen Indlu Een indlu is een koepelvormige Zoeloe-woning met een lage ingang en zonder vensters. Algemeen Infiltratie berekeningen Infiltratieberekeningen bepalen welk deel van neerslag door de bodem wordt opgenomen en welk deel bovengronds moet worden geborgen. Algemeen Infiltratie eigen tuin Infiltratie in de eigen tuin is het lokaal opvangen en laten wegzakken van regenwater in privaat terrein met kratten, kisten of vergelijkbare systemen. Algemeen Infinity pool Een infinity pool is een overloopzwembad dat het wateroppervlak visueel laat samenvloeien met de horizon of een groter waterlichaam. Algemeen Ingesnoerde torenspits Een ingesnoerde torenspits is een torenspits die boven de voet taps toeloopt en onderaan visueel 'ingesnoerd' lijkt. Algemeen Ingezwenkt Ingezwenkt betekent dat een element een inwendige, holle bocht vormt ten opzichte van een ander element. Algemeen Injectieslang Een injectieslang is een onderdeel dat behoort tot waterdichting van bouwwerken. Algemeen Inklinken Inklinken is het proces waarbij door ontwatering de grond in de loop van tijd compacter wordt en het maaiveld daalt. Algemeen Inloopdouche Een inloopdouche is een douche die in open verbinding staat met de rest van de (bad)ruimte. Algemeen Inloopkast Een inloopkast is een ruimte die volledig is ingericht als garderobekast en bedoeld om kleding en schoenen overzichtelijk te bewaren. Algemeen Inspringende laag Een inspringende laag is een baksteenlaag waarvan de stenen niet tot aan het vlak van de bekleding van de muur reiken. Algemeen Insteekscharnier Een term die verwijst naar bochtscharnier. Algemeen Integraal ontwerpen Integraal ontwerpen is een samenwerkingsgerichte ontwerpmethode om faalkosten te beperken en ontwerpherhaling tussen disciplines te vermijden. Algemeen Internationale stijl De Internationale Stijl (ongeveer 1920–1970) streeft naar functionele, niet-tijdgebonden vormen door rationele toepassing van materialen en afwijzing van historische elementen. Algemeen Intrados De intrados is de onderkant of binnenwelfvlak van een boog of gewelf. Algemeen Invoeger De term invoeger verwijst naar de ankerrail of naar de stekkenbak. Algemeen IP-waarde De IP-waarde is een tweecijferige code die de mate van bescherming tegen indringen van voorwerpen, stof, water en slagvastheid aangeeft. Algemeen Irritaties onderwijs Verzameling van kritiekpunten en beleidsvoorstellen rond de waardering van praktische en technische opleidingen en het onderwijsbeleid. Algemeen Irritaties woningnood Overzicht van factoren en knelpunten die volgens critici bijdragen aan het te geringe aantal nieuwbouwwoningen in Nederland. Algemeen Iso-plus-plus Iso-plus-plus is een aanduiding voor woningen met zo'n lage energievraag dat slechts weinig energie nodig is om een behaaglijke binnentemperatuur te behouden. Algemeen Isotroop Een isotroop materiaal heeft in alle richtingen dezelfde materiaaleigenschappen. Algemeen Isozero Verwijzingsterm naar de term iso++. Algemeen

J

J-ring test De J-ring is een ringvormig proefapparaat om de uitvloeiing van betonspecie te meten en blokkering door obstakels te beoordelen. Algemeen Jaarring Jaarring is de algemene benaming voor de groeiring die in spinthout ontstaat door seizoensgebonden groeiverschillen. Algemeen Jaloezie Een jaloezie is een zonwerend product opgebouwd uit dunne horizontale stroken of latjes, ook horizontale lamellen genoemd. Algemeen Jalon Een jalon is een zuiver rechte rood/wit gestreepte stok (ca. 30 mm diameter) die in de grond wordt gestoken om een punt aan te geven. Algemeen Jellema Hogere Bouwkunde Nederlandse reeks HBO-onderwijsboeken over bouwkunde, sinds 1941 standaard in het technisch onderwijs. Algemeen Jijnen Jijnen is een traditionele pakkingmethode om de ruimte tussen mof en spie van buizen te dichten. Algemeen Joppen Joppen is een natuursteenbewerking waarbij randen met een jop en moker grof worden behakt voor een ruw, bruut oppervlak. Algemeen Jukkenkap Een jukkenkap is een gebintkap met schuin geplaatste stijlen om meer bruikbare hoogte te verkrijgen dan bij rechtopstaande stijlen. Algemeen Jumplift Een jumplift is een zelfklimmende lift die tijdens de ruwbouw in de liftschacht met het gebouw meegroeit en omhoog 'jumpt'. Algemeen

K

K-waarde De k-waarde is een maat voor doorlatendheid en kent meerdere toepassingen, vooral als waterdoorlatendheid van bodem en als karakteristieke of oude aanduiding in andere vakgebieden. Algemeen Kaalslag Kaalslag is het in korte tijd slopen van gebouwen of grootschalig rooien van bomen en het onmiddellijk egaliseren van de vrijgekomen grond. Algemeen Kaart van Nederland Overzicht van Nederlandse online kaarten en geodatadiensten met informatie over woning, grond, water en ruimtelijke plannen. Algemeen Kadaster Het Kadaster registreert onroerende zaken, eigendom, zakelijke rechten en beheert kadastrale kaarten van percelen. Algemeen Kalenderen Kalenderen is tijdens het heien het bepalen of registreren van het aantal slagen per tocht (30 slagen of per 250 mm zakking). Algemeen Kalibreren Kalibreren is het bepalen van de afwijking van een meetinstrument, sensor of referentie ten opzichte van een relevante standaard. Algemeen Kalkmouw Een kalkmouw is een langwerpig bakje dat een opperman gebruikte om stukadoorsmortel naar boven te brengen en in de kuip te storten. Algemeen Kalkoven Een kalkoven is in deze termenlijst een doorverwijzing; raadpleeg het lemma schelpkalk voor beschrijving en toepassingsdetails. Algemeen Kalot Kalot is een verwijzing naar de term calotte. Algemeen Kanaalplaatvloer Een prefab betonnen systeemvloer met holle kanalen en lengterichtingwapening, toegepast als vrijdragende vloerplaat. Algemeen Kangoeroewoning Een kangoeroewoning is een combinatie van twee zelfstandige woningen die met elkaar verbonden zijn voor mantelzorg of meergenerationeel wonen. Algemeen Kannebuis Een kannebuis is een gebakken buis bedoeld voor de afleiding van water, rook of gassen. Algemeen Kanteel Kantelen zijn de opstaande delen van de getande bovenkant van muren, vooral bij vestingwerken, met tussenruimten voor schutters. Algemeen Kantelaafpaumelle Een paumelle die extra uitsteekt aan de draaizijde om een afstand te overbruggen en openen mogelijk te maken. Algemeen Kantelbrug Een kantelbrug draait om een horizontale as die loodrecht staat op de vaarrichting van de waterweg. Algemeen Kantstrook Een kantstrook is een smalle lat of strip die aan de rand van plaatmateriaal of als scheidingslaag bij dekvloeren wordt aangebracht. Algemeen Kapbalk Een kapbalk is een zolderbalk die de zoldervloer draagt. Algemeen Kapberg Een kapberg is een traditionele, in hoogte verstelbare bergconstructie voor de opslag van hooi of ongedorst graan. Algemeen Kaphamer Een kaphamer is een stratenmakershamer om straatstenen met een sabel op het juiste punt door te slaan (te kappen) zodat ze in het gareel liggen. Algemeen Karbeel Karbeel is een term die verwijst naar korbeel en geen zelfstandige definitie heeft. Algemeen Kasteelboerderij Een kasteelboerderij is een boerderij die behoort tot het grootgrondbezit van een kasteelheer. Algemeen Kaswoning Een kaswoning combineert een gewone woning met een omliggende actieve kas om zonnewarmte te oogsten en op te slaan. Algemeen Kavel Een kavel is een stuk land met een kadastrale aanduiding, gebruikt als bouw- of eigendomsperceel. Algemeen Keepboom Een keepboom is een trapboom waarbij de treden op uitgezaagde delen van de boom liggen en niet in nestingen zijn ingelegd. Algemeen Keeplat Een keeplat is een lat waarop een andere lat neergelegd is en waardoor een goede verbinding ontstaat, bijvoorbeeld bij een wouterman in een kast. Algemeen Keerbeitel Een keerbeitel is een stalen plaat die op de schaafbeitel wordt vastgeklemd om de houtspaan te keren of te breken. Algemeen Keerklep Een keerklep is een klep die terugstroming van water in een installatie voorkomt. Algemeen Keerwand Een keerwand is een muur die de druk van hoger gelegen grond of water tegenhoudt om een maaiveldverschil op te vangen. Algemeen Keet Een keet is een tijdelijk, verplaatsbaar gebouwtje dat op bouwplaatsen als onderkomen of werkruimte dient. Algemeen Keg Keg is een lemma dat verwijst naar het begrip spie. Algemeen Kegelgewelf Een kegelgewelf is een gewelf in de vorm van een kegel, vaak met een buitenzijde van het gebouw in dezelfde kegelvorm. Algemeen Keileem Keileem is een ongesorteerde glaciaal afzetting van leem, zand, grind en grotere keien. Algemeen Kelder Een kelder is een grotendeels onder het maaiveld gelegen gedeelte van een gebouw, vaak bedoeld voor opslag of als extra ruimte. Algemeen Kelderbandslot Een kelderbandslot, ook kelderslot genoemd, is een slot waarvan de naam verwijst naar het basismateriaal dat op band wordt aangeleverd. Algemeen Keltisch kruis Een Keltisch kruis is een Keltisch-christelijk symbool dat een ringwiel combineert met een kruis. Algemeen Kennis Kennis is het resultaat van leren en herziening van opvattingen waarmee verstoorde gewoonten hersteld en gedrag na twijfel gestabiliseerd wordt. Algemeen Keperboog Een keperboog is een boog of overwelving in de vorm van een gelijkbenige driehoek. Algemeen Keperfries Een keperfries is een boogfries bestaande uit een horizontale, gekartelde band, soms in een klimmende uitvoering. Algemeen Kepersteen Een kepersteen is een hulpsteen die een hoek vormt om de randafwerking van visgraatbestrating (keperverband) mogelijk te maken. Algemeen Keperverband Keperverband is een legpatroon waarbij delen loodrecht op elkaar liggen en het patroon onder 45° ten opzichte van de rand staat. Algemeen Kerfslagwaarde De kerfslagwaarde is de energie die nodig is om een genotcht proefstaafje van een metaal bij een bepaalde temperatuur te laten breken. Algemeen Kerk onderdelen Overzicht van veelvoorkomende ruimten en bouwkundige elementen in een kerk, met gangbare Engelse benamingen. Algemeen Kernenergie Energie gewonnen uit kernreacties, voornamelijk kernsplijting en (in de toekomst) kernfusie. Algemeen Kerntrekbeveiliging Kerntrekbeveiliging is een manier om sloten te beveiligen tegen de inbraakmethode 'kerntrekken'. Algemeen Kettingbeding Een kettingbeding is een clausule die verplichtingen van een eigenaar oplegt aan volgende eigenaars van een onroerend goed. Algemeen Kettingbrug Een kettingbrug is een brug waarbij kettingen, kabels of touwen tussen de oevers meestal zowel de reling als de draagconstructie vormen. Algemeen Keukeneiland Een keukeneiland is een in de keuken geplaatst eiland dat extra werk- en opbergruimte biedt en de ruimte ruimtelijker doet aanvoelen. Algemeen Keuterij Een keuterij is een kleine boerderij, bewoond door een keuterboer met een klein stukje land, meestal in pacht. Algemeen Kielboog Een kielboog is een spitsboog met een top die doet denken aan de omgekeerde kiel van een schip. Algemeen Kielkeper Kielkeper is een verwijzing naar de term kilkeper. Algemeen Kiepraam Term die verwijst naar draaikiepraam. Algemeen Kif Kif is niet-genormaliseerd riviergrind of rivierzand zonder fijne fracties, verkrijgbaar als korrelgrootte 2–5 mm of 3–8 mm. Algemeen Kijl Kijl is een alternatieve schrijfwijze van kiel en verwijst naar de wig. Algemeen Kikkerperspectief Kikkerperspectief is een perspectief waarbij het zichtpunt laag bij de grond, vanuit de positie van een kikker, wordt ingenomen. Algemeen Kimanker Een kimanker is het deel van een bekistingsafstandhouder dat in verse betonspecie gedrukt wordt om de afstand tussen wandbekistingen te bepalen. Algemeen Kimblok Een kimblok is een startblok dat in de kim van een wand wordt geplaatst om de juiste hoogte te realiseren. Algemeen Kit Kit is de algemene benaming voor lijm- en afdichtingsmateriaal om voegen en naden tocht- en vochtdicht af te sluiten. Algemeen kk Zie kosten koper. Algemeen Klamplaag Een klamplaag is een laag stenen die op hun kant tegen een bestaande muur wordt aangebracht. Algemeen Klampmuur Een klampmuur is een voorzet- of scheidingsmuur waarvan de stenen op hun smalle kant zijn gemetseld. Algemeen Klantgericht bouwen Een initiatief en keurmerk dat de klantgerichtheid en opleveringskwaliteit van bouwbedrijven beoordeelt en stimuleert. Algemeen Klapkap Klapkap is een term die verwijst naar de scharnierkap. Algemeen Klapschijf Een klapschijf is een draadschijf met een scharnierend frame waarin de hijsdraad gelegd kan worden, en is ook een synoniem voor slijpwaaier. Algemeen Klapzand Klapzand is fijn zand, ook wel plaatzand genoemd, dat soms onder bestrating wordt gebruikt maar regionaal van samenstelling kan verschillen. Algemeen Klaverbladboog Een klaverbladboog is een boog bestaande uit drie cirkeldelen waarvan de middelpuntlijnen een gelijkzijdige driehoek vormen. Algemeen Klei Klei is een sedimentaire grondsoort bestaande uit zeer fijne, platte deeltjes (lutum) met sterke waterafsluitende eigenschappen. Algemeen Kleikom Een kleikom is ofwel een in vette klei gevormde halve kom voor het aangieten met lood, ofwel een laaggelegen komgrond langs rivieren. Algemeen Kleikorrels Geëxpandeerde kleikorrels: zie Argex. Algemeen Kleisteen Kleisteen is een alternatieve naam voor zowel een vuurvaste 'steen' (chamottesteen) als voor het gesteente schalie. Algemeen Klepraam Zie klapraam. Algemeen Kleurentrapje Een kleurentrapje is een opeenvolging van verflagen waarbij onderliggende lagen per trede zichtbaar worden gemaakt voor kleurhistorisch onderzoek. Algemeen Kleurtemperatuur Kleurtemperatuur geeft de mate van "warmte" of "koelte" van het uitgestraalde licht van een lamp aan. Algemeen KLIC KLIC is een landelijke stichting van kabel- en leidingbeheerders die informatie over ondergrondse kabels en leidingen verstrekt ter voorkoming van schade bij grondwerken. Algemeen Klimaatadaptief Klimaatadaptief werken maakt gebouwen en gebieden bestand tegen veranderende weersomstandigheden. Algemeen Klimaatbuffer Een klimaatbuffer is een voorziening die water en natuurlijke processen inzet om droogte, wateroverlast en stedelijke hitte te beperken. Algemeen Klimaatmantel Een klimaatmantel is een multifunctioneel natuur- en cultuurlandschap dat klimaatbestendigheid en natuurdiversiteit combineert. Algemeen Klimbeveiliging Een klimbeveiliging bemoeilijkt of verhindert het beklimmen van een gebouw en kan ook valbeveiliging omvatten. Algemeen Klinker Klinker is zowel een zeer hard gebakken steen met lage wateropname als de sinterbolletjes die de basis vormen voor portlandcement. Algemeen Klisjesnagel Synoniem van klisnagel. Algemeen Klisklezoor Een klisklezoor is een in de lengterichting verticaal doorgezaagde (bak)steen. Algemeen Klisnagel Een klisnagel is een nagel die toegepast wordt om een klis of klamp vast te zetten. Algemeen Klisrand Een klisrand is een korte plat omgevouwen rand, enkele centimeters breed, die als waterkering bij loodslabben of zink dient. Algemeen Klokpan Zie lichtpan. Algemeen Kloostergewelf Een kloostergewelf is een gewelf met vier of meer gebogen vlakken die op de muren rusten en in één punt samenkomen. Algemeen Kloosterkozijn Zie kloostervenster. Algemeen Knelkoppeling Een knelkoppeling is een verbinding die leidingen waterdicht en zonder solderen met een aangedraaide moer verbindt. Algemeen Knieschot Een knieschot is een wandje dat bij hellende daken op de zoldervloer evenwijdig aan de muurplaat wordt aangebracht. Algemeen Knijpdeel Zie knelplank. Algemeen Knoloog Een knoloog is een schroef met een oog waarmee een traproede aan de traptrede of het stootbord wordt vastgezet. Algemeen Knoopzuil Een knoopzuil is een kluwenzuil waarvan het oppervlak het uiterlijk van een in een knoop gelegde streng heeft. Algemeen Knuppelbrug Een knuppelbrug is een eenvoudige vaste brug die oorspronkelijk uit boomstammetjes ("knuppels") bestond en paden over drassig terrein overbrugt. Algemeen Koepeltrommel Zie tamboer. Algemeen Koetspoort Een koetspoort is een inrijpoort waardoor koetsen onder een pand door naar de binnenplaats rijden zodat inzittenden bij de voordeur kunnen uitstappen. Algemeen Kofferdam Een kofferdam is de ruimte tussen twee waterdichte schotten of damwanden waarin water wordt weggepompt om werkruimte te creëren. Algemeen Kokergat Het kokergat is bij oudere schuiframen de opening in het vensterkozijn waarin de tegenwichten hangen en kunnen bewegen. Algemeen Koop-aanneemovereenkomst Een koop-aanneemovereenkomst is een gecombineerd koop- en aannemingscontract voor de aankoop en bouw van een nieuwbouwwoning. Algemeen Koor Het koor is het meestal veelhoekige, afgesloten gedeelte aan het uiteinde van een (voormalige) rooms-katholieke kerk waar het hoofdaltaar staat. Algemeen Kooromgang De kooromgang is het deel van een (voormalige) rooms‑katholieke kerk rond het oostelijke koor, vaak met straalkapellen. Algemeen Kop-hals-romp-boerderij Een kop-hals-romp-boerderij is een boerderijtype waarbij wonen, werken en opslag in drie functionele delen zijn ondergebracht. Algemeen Kop-romp-boerderij Een kop-romp-boerderij is een eenvoudige boerderijvorm waarbij de hals als apart bouwdeel ontbreekt. Algemeen Koppelanker Een koppelanker is een anker dat balken die in elkaars verlengde liggen met elkaar verbindt. Algemeen Koppelstaaf Een koppelstaaf is een meestal stalen staaf die onderdelen van eenzelfde geheel tegen ongewenste relatieve bewegingen koppelt. Algemeen Kopse blokjesvloer Kopse blokjesvloer verwijst naar hetzelfde begrip als blokjesvloer. Algemeen Kopse kant De kopse kant is de dwarse kant van een boom of plank, het snijvlak dat zichtbaar blijft na het kappen van een stam. Algemeen Korfboog Een korfboog is een boog in de vorm van een omgekeerde korf. Algemeen Korrelgroep De korrelgroep geeft de kleinste (d) en grootste (D) korrelafmeting van een toeslagmateriaal in millimeter aan. Algemeen Korrelgrootte De korrelgrootte is de diameter van de kenmerkende deeltjes in grond- en bouwmaterialen. Algemeen Kosten Het lemma 'kosten' verwijst naar het lemma 'bouwkosten' voor de volledige omschrijving en toepassing. Algemeen Kosten koper Kosten koper zijn de kosten die een koper betaalt voor het juridisch in eigendom verkrijgen van een woning, zoals overdrachtsbelasting, notariskosten en kadasterkosten. Algemeen Koudgevormd Koudgevormd staal is staal dat bij omgevingstemperatuur uit warmgewalst materiaal in de gewenste vorm wordt gevormd, door koudtrekken of koudwalsen. Algemeen Kraag Een kraag is elk objectdeel met de vorm van een kraag of het midden (spil) van een draaitrap. Algemeen Kraaienkap Een kraaienkap is een stevige kap die in de uitloop van de schoorsteenpijp wordt bevestigd om het maken van nesten door vogels te voorkomen. Algemeen Kraalprofiel Een kraalprofiel is een eenvoudige ronde versiering rondom portalen, vensters, nissen of op hoeken van muren. Algemeen Kraalschroot Schroot met aan één zijde een instulping die een halfrond profiel (kraal) vormt. Algemeen Krepidoma Het krepidoma is bij Griekse tempels het trapgedeelte dat als onderste deel van het gebouw fungeert. Algemeen Krijt Zie kalk. Algemeen Krimpscheur Een krimpscheur is een dunne scheur die ontstaat doordat materiaal tijdens uitdroging of verharding krimpt. Algemeen Krimptang Een krimptang is een handgereedschap om in het uiteinde van een aluminium of blikken buis sneden te maken en het uiteinde aan te knepen. Algemeen Kringloop bouwmaterialen Hergebruik van bouwmaterialen afkomstig uit de bouw, ook aangeduid als recycle-goederen of secundair gebruik. Algemeen Krocht Krocht: zie crypte. Algemeen Krommer Een krommer is een kromme stijl van een kapspant, meestal de onderste stijl van het kapgebint. Algemeen Kruipkelder Synoniem van kruipruimte. Algemeen Kruipruimte De kruipruimte is de ruimte tussen de bodem en de onderkant van de begane grondvloer, doorgaans 500–600 mm hoog. Algemeen Kruis Een kruis is een figuur van twee of meer elkaar snijdende of rakende lijnen of balken met uiteenlopende vormen en betekenissen. Algemeen Kruisbloem Een kruisbloem is een (neo)gotische beëindiging met bladwerk dat tot een kruisvormige bloem is gebundeld. Algemeen Kruisboogfries Een kruisboogfries is een boogfries waarvan de rondbogen elkaar snijden en die op kruisbogen lijken. Algemeen Kruisgewelf Een kruisgewelf ontstaat door de rechthoekige kruising van twee gelijke en even hoge tongewelven. Algemeen Kruiskerk Een kruiskerk heeft een plattegrond in de vorm van een kruis met een middenbeuk en twee dwarsbeuken. Algemeen Kruiskozijn Kruiskozijn verwijst naar het begrip kruisvenster. Algemeen Kruisribgewelf Een kruisribgewelf is een ribgewelf waarbij de kruisingen van tongewelven worden ondersteund door dragende ribben. Algemeen Kruistoren Een kruistoren is een kerktoren die op het midden van het kruis van de kerk staat, op de viering. Algemeen Krukhuisboerderij Een krukhuisboerderij is een hallenhuisvariant met het woonhuis naar één kant uitgebouwd, veelvoorkomend op rivierkleigronden langs grote rivieren. Algemeen Kubuswoning Een kubuswoning is een term die ook wordt aangeduid als paalwoning en die gelinkt is aan dubbel grondgebruik. Algemeen Kunststof Een kunststof is een synthetisch vervaardigd materiaal, doorgaans een hoog-moleculair polymeer met organische bouwstenen. Algemeen Kütahya Kütahya is een Turkse keramiektraditie bekend om fijn beschilderd aardewerk met kobaltblauwe decoratie op een melkwitte achtergrond. Algemeen Kwakel Een kwakel is een smal, hoog geplaatst voetgangersbruggetje, vaak over een vaart om scheepvaart onderdoor mogelijk te maken. Algemeen Kwat Kwat is een schoonmaakmiddel op basis van kwaternaire ammoniumverbindingen, toegepast tegen algen en mos. Algemeen Kwel Kwel is uittredend grondwater dat door hoogteverschillen of doorlatende lagen aan de oppervlakte kan komen. Algemeen Kwelm Kwelm is weke grond waaruit water welt, of de benaming voor het kwelwater zelf. Algemeen Kwibus Een kwibus is een gek met een grotere opening, doorgaans met een kleinere hoek ten opzichte van de horizon dan een gek. Algemeen

L

Lambriseringslijst Een decoratieve en functionele lijst die vaak wordt toegepast bij lambriseringen. Algemeen Laminaat Laminaat is een product opgebouwd uit meerdere lagen, vaak met een gefotografeerde kunststof toplaag en een mdf-achtig binnenwerk. Algemeen Lamineren Lamineren is uit lagen opbouwen. Algemeen Lan Een lan is ofwel een horizontale draagbalk in een hooiberg of de afkorting voor een local area network van computers en randapparaten. Algemeen Lancetboog Een lancetboog is een verhoogde, slanke spitsboog die vaak in kerkramen en -vensters voorkomt. Algemeen Landhoofd Een landhoofd is de overgang van een grondlichaam naar een brug, sluis, viaduct of aquaduct. Algemeen Landhuis Een landhuis is een royaal opgezet woonhuis, doorgaans vrijstaand of als twee onder één kap uitgevoerd. Algemeen Landschapselementen Landschapselementen zijn onderdelen van het landschap die reliëf, variatie en levensruimte bieden. Algemeen Landscheiding Een landscheiding is een dijkachtige grens tussen veenontginningen en later tussen waterschappen voor het regelen van peilen. Algemeen Laser-scanner 3D Een 3D laser scanner legt objecten in drie dimensies vast als een grote puntenwolk (pointcloud) voor as-built registratie. Algemeen Lasersnijden Lasersnijden is een lasertechniek om snel en nauwkeurig materialen te snijden door laserenergie te bundelen op een klein oppervlak. Algemeen Lashamer Lashamer is een term die verwijst naar bikhamer en hamervoorbeelden. Algemeen Lassen Lassen is het verbinden van materialen door plaatselijke samensmelting onder hoge hitte. Algemeen Latent-hydraulisch Latent-hydraulisch duidt op steenachtige materialen die alleen reageren in aanwezigheid van een andere chemische reactie, niet zelfstandig in water. Algemeen Lavabo In Vlaanderen is lavabo een andere benaming voor wastafel of wasbak, met ook historische en kerkelijke betekenissen. Algemeen Lavakorrels (lavagruis) Lavakorrels (lavagruis) zijn poreuze, lichte korrels van lavagesteente die worden gebruikt voor drainage, bodembedekking en grondverbetering. Algemeen Lavet Een lavet is een combinatie van zitbad, diepe gootsteenbak en heuphoogte douchebak uitgevoerd in ocriet. Algemeen Lean bouwen Lean bouwen is de toepassing van lean-principes op bouwprojecten om verspilling te vermijden en processen continu te verbeteren met focus op de klant. Algemeen Leche klim huisje Een leche klim huisje is een Zuid-Amerikaans huisje opgebouwd uit blikken van Leche Klim melkpoeder. Algemeen Leegstand Leegstand is het ongebruikt voortbestaan van een gebouw, met vaak sociale, economische en fysieke gevolgen voor omgeving en eigenaar. Algemeen Leemsteen Leemsteen (adobe) is een massieve, luchtgedroogde bouwsteen van leem, vaak zon-gedroogd en niet gebakken. Algemeen Leemstuc Leemstuc is een dampopen, niet-brandbare gladde afwerklaag voor binnenmuren, gemaakt uit zand en klei zonder chemische toevoegingen. Algemeen Legakker Een legakker is een langgerekte strook land in een veenplas, ontstaan als stortplaats bij het baggeren van veen. Algemeen Leibrug Een leibrug is een metalen hulpstuk van de leidekker om een lei met de leihamer af te kappen. Algemeen Leilinde Een leilinde is een linde waarvan de takken langs een raamwerk geleid en door snoei in één vlak zijn gegroeid. Algemeen Lekkagedetectiesysteem (LDS) Een lekkagedetectiesysteem (LDS) geeft een alarm bij watertoetreding en geeft eveneens de locatie van de lekkage aan. Algemeen Leng Een leng is een hijshulpmiddel uit flexibel materiaal met ogen aan beide uiteinden, waarvan de uiteinden niet door zichzelf gestoken kunnen worden. Algemeen Levenscyclus De levenscyclus beschrijft de verschillende stadia die een organisme, product of bouwwerk doorloopt van ontstaan tot einde. Algemeen Lichtbeuk Een lichtbeuk is een open verdieping in het middenschip van een kerk die extra daglicht toelaat. Algemeen Lichttoetredingsfactor Lichttoetredingsfactor is een term die verwijst naar de vermelding LTA. Algemeen Lier Een lier is een hijs- of trekwerktuig met een trommel waarop een draad wordt afgewenteld of opgewenteld. Algemeen Lierne Een lierne is een korte verbindingsrib in een gotisch ribbengewelf die niet van een steunpunt of naar een sluitsteen loopt. Algemeen Lift Een lift is een meer of minder verticaal transportmiddel om goederen of personen tussen niveaus te verplaatsen. Algemeen Lift-slab Lift-slab is een bouwmethode waarbij betonnen verdiepingsvloeren op maaiveldniveau gestort en nadien één voor één omhoog gevijzeld worden naar hun uiteindelijke positie. Algemeen Lignisol Lignisol is een lichte, zachte bouwsteen van houtvezels met lignine als bindmiddel, die vocht opneemt en isoleert tegen kou en warmte. Algemeen Lijm Lijm is een product bestemd om twee of meerdere materialen duurzaam aan elkaar te hechten. Algemeen Lijnolie Natuurlijke olie uit vlaszaden die als oplosmiddelvrij bindmiddel in lakken en voor houtimpregnatie wordt gebruikt. Algemeen Lijstwerk Lijstwerk is de benaming voor profielen; voor verschillende soorten lijstwerk wordt verwezen naar het begrip profiel. Algemeen Limes De limes is de ca. 5.000 km lange rijksgrens van het Romeinse rijk, vooral de verzamelnaam voor de grenswegen en -inrichtingen. Algemeen Lintbebouwing Langgerekte lijn van vaak vrijstaande bebouwing langs een weg, rivier of kanaal. Algemeen Living building Een living building is een bouwconcept dat een gebouw als een aanpasbaar systeem ontwerpt en optimaliseert over de volledige levenscyclus. Algemeen Livre ouvert Livre ouvert is de benaming voor een opstelling waarbij twee decoratieve stukken uit één materiaal als spiegel van elkaar worden opgesteld. Algemeen LOD (Level of Detail) LOD (Level of Detail) geeft aan tot welk detail een ontwerp in het (BIM-)model is uitgewerkt. Algemeen Loft Een loft is een bewoonbaar gemaakte bovenste verdieping, vaak in een voormalige fabriek of pakhuis en doorgaans één open ruimte. Algemeen Lofwerk Lofwerk is de decoratieve nabootsing van bladeren op gevels, plafonds, meubelen en andere voorwerpen. Algemeen Loggia Een loggia is een inpandig, aan drie zijden gesloten balkon binnen het gevelvlak, doorgaans op een verdieping gelegen. Algemeen Lood Lood is een zwaar, kneedbaar bouwmetaal dat veel wordt gebruikt als bladlood voor waterdichte aansluitingen en is uitstekend recycleerbaar. Algemeen Loofgang Loofgang is een term die verwijst naar dezelfde betekenis als de term berceau. Algemeen Loopslot Een loopslot is een slot dat alleen met een deurkruk bediend kan worden en niet met een sleutel op slot kan. Algemeen Löss Löss is een door de wind gevormde fijnkorrelige, kalkrijke afzetting die lithologisch als siltige leem wordt aangeduid. Algemeen Lozingstoestel Een lozingstoestel is een toestel bestemd voor de rechtstreekse lozing van huishoudelijk afvalwater op de binnenriolering. Algemeen Luchtbelvormer Een luchtbelvormer is een hulpstof die tijdens het mengen kleine luchtbellen in betonmortel vormt en die na verharding aanwezig blijven. Algemeen Luchtkalk Luchtkalk is kalk die uitsluitend door opname van koolzuur uit de lucht versteent en chemisch bestaat uit calciumhydroxide (Ca(OH)2). Algemeen Lulijzer Een lulijzer is bij heiers de vakterm voor de walkie-talkie waarmee over de heivorderingen wordt gecommuniceerd. Algemeen

M

Maaiveld Het maaiveld is de bovenkant van de grond van het terrein, vaak circa 150 mm onder de bovenkant van de afgewerkte begane grondvloer. Algemeen MAC-waarde De MAC-waarde is de wettelijke maximale aanvaarde concentratie van een schadelijke stof op de werkplek tijdens een werkdag. Algemeen Machicoulis Machicoulis is een andere term voor mezekouw. Algemeen Maisonnette Een maisonnette is een (galerij)woning met woonkamer en slaapkamer(s) op afzonderlijke verdiepingen. Algemeen Management Management is de wijze waarop een organisatie wordt geleid en werknemers worden aangestuurd om de bedrijfsdoelen te realiseren. Algemeen Mandorla Een mandorla is een amandelvormige verticale omlijsting rond het hele lichaam van een heilige figuur, als teken van heiligheid. Algemeen Mantelbuis Een mantelbuis is een buis die in muren of de grond wordt aangebracht om leidingen beschermd en vrij door te voeren. Algemeen Mantelzorg Mantelzorg is de niet-beroepsmatige, vaak intensieve zorg door een naaste om het leven van een hulpbehoevende zo draaglijk mogelijk te maken en zelfstandig wonen te ondersteunen. Algemeen Mantelzorgwoning Een mantelzorgwoning is een zelfstandige woning bedoeld voor de persoon die verzorgd wordt of voor de mantelzorger. Algemeen Markies Een markies is een opvouwbaar zonnescherm of luifel die bescherming biedt tegen zonnestralen en vaak een decoratieve uitstraling heeft. Algemeen Marmoleum Marmoleum is een merknaam voor een bepaald type linoleum van de fabrikant Forbo. Algemeen Mastaba Een mastaba is een kistvormig privégraf voor hooggeplaatste personen in het oude Egypte, ontstaan uit een tumulus. Algemeen Mastiek Mastiek is een teerachtig of harsachtig mengsel gebruikt als kit, asfaltcomponent of stopverf. Algemeen Maten Maten zijn grootheden en eenheden: bijvoorbeeld voet, meter, calorie, joule, pascal of celsius: inclusief omrekeningen tussen deze eenheden. Algemeen Maten omrekenen Maten omrekenen is het systematisch omzetten van grootheden tussen verschillende eenheden met behulp van conversiefactoren. Algemeen Matrijs Een matrijs is hetzelfde begrip als een mal en wordt gebruikt bij processen zoals extrusie en spuitgieten. Algemeen Mausoleum Een mausoleum is een vrijstaand gebouw dat is opgericht om de kist of de as van een overledene te herbergen en te gedenken. Algemeen Mazier Een mazier is een kleine nis naast de haard, in de schoorsteen, bedoeld om kleine gebruiksvoorwerpen in te leggen. Algemeen MDF MDF is een plaatmateriaal uit houtvezels en kunsthars, geperst tot een homogeen en zeer glad paneel. Algemeen Meetpunt Een meetpunt is een vast referentiepunt dat als uitgangspunt dient voor (land)metingen of verder onderzoek. Algemeen Megaron Een megaron is het grote hoofdvertrek van een oud-Grieks herenhuis of paleis. Algemeen Meloengewelf Een meloengewelf is een koepelgewelf met sterke geleding in brede, vrijwel identieke segmenten. Algemeen Membraan Een membraan is een dunne laag die bepaalde stoffen doorlaat en andere tegenhoudt. Algemeen Menageren Menageren is het gecontroleerd versmallen of verjongen van een pen om de pen‑en‑gat‑verbinding sterker en netter te maken. Algemeen Mendeur Mendeur is een verwijzing naar de term baander. Algemeen Mergel Mergel is een sedimentair kalkhoudend gesteente dat in ondiepe zeeën tijdens het Laat-Krijt als laag kalksteen werd afgezet. Algemeen Meslaag Een meslaag is de laag die gepleisterd en geëgaliseerd wordt als voorbereiding voor een spackspuitlaag. Algemeen Messing Messing is zowel een koper‑zinklegering (geelkoper) als de brede uitsteking op een plank die in de groef van een andere past. Algemeen Messing en groef Messing en groef is een bevestigingsmethode waarbij één plank een opstaande messing heeft die in de groef van de andere plank sluit. Algemeen Metaheerhuis Een metaheerhuis is een klein huisje op een joodse begraafplaats waar de overledene ritueel wordt gewassen en gekleed. Algemeen Metamorf gesteente Gesteente dat ontstaat door verstening en omvorming van andere gesteenten onder hoge druk en/of temperatuur. Algemeen Mezzanino Een mezzanino is een lage, halve of tussenverdieping, vaak tussen begane grond en eerste verdieping of direct onder de daklijn. Algemeen Microbos Een microbos is een dicht, gelaagd, soortenrijk bosje dat op een klein oppervlak met snelgroeiende inheemse soorten wordt aangeplant. Algemeen Micrometer Een micrometer is zowel een lengte-eenheid van 1 µm als een nauwkeurig meetinstrument voor zeer kleine afstanden. Algemeen Microsilica Microsilica is een term die verwijst naar silica fume en wordt gebruikt als synoniem daarvoor. Algemeen Minderwerk Minderwerk is begroot werk dat na ondertekenen van de offerte of tijdens de bouw komt te vervallen. Algemeen Mindmapping Mindmapping is het maken van een diagram om relaties tussen een centraal onderwerp en verwante aspecten visueel weer te geven. Algemeen Mineraal Een mineraal is een natuurlijk voorkomende zuivere stof met een constante kristalstructuur. Algemeen Minuut Minuut is zowel het origineel van een akte als de tijds- of hoeksmaat van 1/60. Algemeen MNP MNP is het Milieu en Natuurplanbureau dat onafhankelijke evaluaties en verkenningen over de fysieke leefomgeving voor de Nederlandse regering verzorgt. Algemeen Modelboerderij Een modelboerderij is een boerderij die als voorbeeld is ingericht of een miniatuurweergave van een boerderij. Algemeen Modificeren Modificeren is het veranderen van de eigenschappen van een materiaal door het toevoegen van één of meer andere stoffen. Algemeen Module Een module is een meer of minder zelfstandig onderdeel van een groter geheel, gekoppeld via een relatief smalle interface. Algemeen Moet Een moet is een indruk, litteken of overblijfsel van een knelling of druk. Algemeen Moffelen Moffelen is het uitharden van lakken en coatings in een oven zodat thermohardende reactielakken hun eigenschappen verkrijgen. Algemeen Molen Een molen is een gebouw of apparaat met een draaiende as die beweging omzet om te malen, persen, pompen, zagen of energie op te wekken. Algemeen Molersteen Een molersteen is een poreuze isolatiesteen, vervaardigd door het bakken van klei met fijne poreuze kiezelpantsertjes en geleverd ongeperforeerd of geperforeerd. Algemeen Molgoot Een molgoot is een licht verdiept gedeelte in of aan de rand van de straat ten behoeve van de afwatering. Algemeen Moment Een moment is de neiging van een lichaam om te draaien onder invloed van een kracht, gelijk aan kracht maal arm. Algemeen Montagebouw Montagebouw is het bouwen met bouwelementen waarbij vaak prefab onderdelen worden toegepast. Algemeen MPG De MPG is een enkel getal dat de MilieuPrestatie van een gebouw over de gehele levensduur uitdrukt. Algemeen MS-wanden MS-wanden zijn systeemwanden waarbij gipsplaten op metalen profielen worden geschroefd. Algemeen Mu Mu is de benaming voor één miljoenste deel, vaak gebruikt voor de micrometer (1 µm). Algemeen Mudhif Een mudhif is een traditioneel rieten gebouw uit de Qurna-moerassen in Irak, gebouwd met bogen van rietbundels en rietmatten. Algemeen Muisrooster Muisrooster is een ander woord voor moprooster. Algemeen Muizentand Een muizentand is een tandlijst waarbij stenen met de punt of kop uitsteken als decoratieve band in een muur. Algemeen Muldengewelf Het muldengewelf is een gewelf met twee langgerekte, trapeziumachtige vlakken en twee meer of minder driehoekige vlakken. Algemeen Multidisciplinair team Een multidisciplinair team is een samenwerking van specialisten uit verschillende vakgebieden die gezamenlijk werken aan een opdracht. Algemeen Muqarna Muqarna is een geometrisch gewelftype uit de oosterse en moorse bouwkunst, dat in de 12e eeuw ontstond. Algemeen Muraltmuur Een muraltmuur is een lage betonnen muur op een dijk die overslag van water tegengaat en de dijkverzwaring vergroot. Algemeen Mutulus Een mutulus is een korte stenen strook onder de geison van een Dorische tempel. Algemeen Muurafdek Muurafdek is een synoniem voor muurdeksel; hetzelfde begrip wordt ook aangeduid als muurafdekker. Algemeen Muuranker Een muuranker is een bevestigingsmiddel om balken of stijlen aan muren vast te zetten of om objecten diefstalvrij aan de muur te bevestigen. Algemeen Muurdam Een muurdam is het smalle, hoge deel van een muur tussen twee gevelopeningen waarbij de hoogte groter is dan de breedte. Algemeen Muurgeleding Een muurgeleding is de indeling van een muur in verschillende zones, zichtbaar als verticale of horizontale opdeling. Algemeen Muurhuis Een muurhuis is een woning die tegen een bestaand bouwwerk zoals een stadsmuur of kerkmuur is gebouwd. Algemeen Muurveld Verwijst naar muurdam; de beschrijving en betekenis zijn opgenomen bij muurdam. Algemeen

N

Naaldenbikhamer Een naaldenbikhamer is een pneumatische bikhamer waarbij een bundel naalden een bikkende beweging uitvoert om oppervlakken te bewerken. Algemeen Nachtventilatie Nachtventilatie gebruikt koelere buitenlucht in de nacht om opgeslagen warmte uit een gebouw af te voeren en oververhitting te beperken. Algemeen Nageldichtband Nageldichtband is een afdichtingsband die gaatjes van spijkers in dampopen folie wind- en waterdicht afsluit. Algemeen Naiku Naiku is een onderdeel van een Shinto-tempelcomplex. Algemeen Nanometer Een nanometer (nm) is één miljardste van een meter en een meeteenheid op de nanoschaal. Algemeen Naos Naos is de Griekse benaming voor de cella. Algemeen NAP Normaal Amsterdams Peil geeft de hoogte van een locatie aan ten opzichte van een vast nationaal referentiepunt. Algemeen Narooien Narooien is het opruimen en nalopen van resterende punten in een bouwproject, vaak toegepast bij nieuwbouw. Algemeen Narthex Een narthex is de meestal westelijk gelegen toegangsruimte van (vroeg)christelijke kerken, als overgang tussen buiten en het liturgische schip. Algemeen Natte cel Een natte cel is een andere benaming voor een bad- of doucheruimte. Algemeen Natuurlijk talud Het natuurlijk talud is de hellingshoek waaronder ontgraven grond uit zichzelf blijft staan, bepaald door de inwendige wrijving van het materiaal. Algemeen Natuurlijke waarde Natuurlijke waarde is de aan een gebied toegekende waarde op basis van natuurlijke kenmerken en hun onderlinge verband. Algemeen Neerslaggesteente Neerslaggesteente is een sedimentair gesteente gevormd door neerslag van zeer fijnkorrelige partikels uit verzadigd water. Algemeen Negatieve kleef Negatieve kleef is het verschijnsel waarbij zakkende grond aan een heipaalsysteem gaat trekken en zo extra neerwaartse krachten opwekt. Algemeen NEN Norm uitgegeven door het Nederlandse Normalisatie‑instituut die afspraken vastlegt over producten, diensten of bedrijfsprocessen. Algemeen Neogrec Neogrec is een benaming die verwijst naar het Neo-Classicisme. Algemeen Nest Een nest is de meestal gefreesde inkeping in een trapboom waarin een traptrede past. Algemeen Nestkast Een nestkast is een kleine behuizing voor dieren waar zij hun eieren leggen en jongen grootbrengen. Algemeen Netgewelf Een netgewelf is een samengesteld ribbengewelf waarbij ribben elkaar zo doorsnijden dat driehoekige en veelhoekige gewelfvelden ontstaan. Algemeen Neusijzer Een neusijzer is een verzinkt hoekijzer met schroefgaten, uitgevoerd haaks (90°) of schuin (135°) voor hoekverbindingen. Algemeen Neut Een neut is het onderste, vaak vervangbare stukje van een deurkozijnstijl dat vochtopzuiging voorkomt. Algemeen NHL NHL is een afkorting met twee betekenissen: Nederlands HandelsLood (bladlood) en Natural Hydraulic Lime (hydraulische kalk). Algemeen Nieuwe werken Het Nieuwe Werken (HNW) is een organisatievorm waarbij werknemers geen vaste werkplek hebben en tijds- en plaatsonafhankelijk werken. Algemeen Nieuwe zakelijkheid van Van Nelle-fabriek Afbeeldingen van de Van Nelle-fabriek die geplaatst worden binnen de architectuurstroming Nieuwe Zakelijkheid. Algemeen Nis Een nis is een holte uitgespaard in een wand om een beeld, urn, kaars of ander voorwerp in te plaatsen. Algemeen NLCS NLCS is de Nederlandse CAD Standaard voor de uitwisseling van 2D-CAD-tekeningen voor de gww. Algemeen NMDA NMDA staat voor Niet Meer Dan Anders en is een afrekenprincipe voor (duurzame) warmte, koude of tapwater op basis van een fictief gangbaar bedrag. Algemeen NMP NMP is het Nationaal Milieubeleidsplan: een reeks Nederlandse beleidsplannen voor milieubeleid en duurzame ontwikkeling van de bouw. Algemeen Nobre Cál Nobre Cál is een fijnkorrelig, natuurlijk breekmateriaal dat vaak wordt toegepast als halfverharding voor paden en erfverharding. Algemeen Nonius Een nonius is een kleine hulpmeetlat die de aflezing van een hoofdmeetlat door verschuiving verfijnt. Algemeen Noniushanger Een noniushanger is een in hoogte nauwkeurig verstelbare metalen starre afhanger voor (systeem)plafonds. Algemeen Nooddijk Een nooddijk is een tijdelijke waterkering voor uitzonderlijke situaties om overstroming of ernstige wateroverlast te voorkomen. Algemeen NPF NPF (Nominal Protection Factor) is de per productgroep vermelde beschermingsfactor van een ademhalingsbeschermingsmiddel. Algemeen NRB De NRB (Nederlandse Richtlijn Bodembescherming) beschrijft of en hoe bedrijven hun bodem tegen stoffen uit bedrijfsmatige activiteiten moeten beschermen. Algemeen NVM De Nederlandse Vereniging van Makelaars in onroerend goed en vastgoeddeskundigen (NVM) is de grootste vereniging van makelaars. Algemeen NVO NVO is de netto vloeroppervlakte van een gebouw of ruimte, gemeten op vloerniveau en tussen de bouwmuren. Algemeen NVOB NVOB is de oude naam van de Stichting BouwGarant en stond voor Nederlands Verbond van Ondernemers in de Bouwnijverheid. Algemeen NZ-label Het NZ-label geeft aan dat een cv- of combiketel geschikt is om water uit het warmhoudvat van een zonneboiler na te verwarmen. Algemeen

O

Ocriet Ocriet is een cementgebonden kunststeen (soort granito/terrazzo) van gele steenslag en witte cement. Algemeen Odeon Een odeon is oorspronkelijk een overdekte muziekzaal of concertgebouw met zitplaatsen en een sterke muzikale focus. Algemeen Olifantenpaadje Een olifantenpaadje is een niet-officieel paadje dat ontstaat wanneer mensen de kortste route kiezen in plaats van de aangelegde route. Algemeen Omloopvorst Zie zadelvorst. Algemeen Onbenoemde ruimte Een onbenoemde ruimte is een bouwkundige aanduiding voor ruimten waarvoor het Bbl geen specifieke eisen stelt. Algemeen Onderhoud Onderhoud dient om de oorspronkelijke functie van een gebouw en de technische prestaties van zijn onderdelen te handhaven. Algemeen Onderstempelen Onderstempelen is het tijdelijk voorzien van een stempel onder een bouwelement. Algemeen Ongebluste kalk Ongebluste kalk is gebrande kalk die nog niet met water is geblust en zo wordt voorbereid om gebluste kalk te vormen. Algemeen Ongeroerd Ongeroerd betekent dat grond niet op enige wijze is omgewoeld of verstoord, met andere woorden: vast. Algemeen Ontginning Ontginning is het geschikt maken van woeste grond voor landbouw of bewoning door ontbossing, drooglegging en bodemverbetering. Algemeen Ontlastingspoortje Een ontlastingspoortje is een opening in een brugpijler die bij hoge waterstand snelstromend water doorlaat en zo de waterdruk op de brug vermindert. Algemeen Ontmengen Ontmengen is het scheiden van de samenstellende bestanddelen van een betonspecie. Algemeen Ontsluiting Toegang tot een gebouw, gebied of terrein, bijvoorbeeld via een verkeersweg om een wijk in of uit te rijden. Algemeen Ontspanningsleiding Ontspanningsleiding is een alternatieve benaming voor de standleiding; raadpleeg de term standleiding voor definitie en toepassing. Algemeen Ontwerpen Ontwerpen is het proces waarbij architectonische factoren geïntegreerd worden om een gebouw en zijn omgeving doelgericht vorm te geven. Algemeen Ontwerpgebied Een ontwerpgebied bundelt korrelgroepen van een betonmengsel om eigenschappen zoals de waterbehoefte te karakteriseren. Algemeen Ontzet Ontzet betekent dat een bouwelement uit het verband raakt, inzakt of scheurt. Algemeen Onwerkbaar weer Onwerkbaar weer geeft de dagen aan waarop het weer het onmogelijk maakte het werk in de bouw voort te zetten. Algemeen Opbouw Opbouw was een architectengroepering uit de jaren 1920 die streefde naar doelmatige, goedkope en aan behoeften van bewoners aangepaste woningbouw. Algemeen Opdikken Opdikken is de benaming van het uitbreiden van een woning(complex) door bijvoorbeeld het balkon te overdekken. Algemeen Open bouwen Open bouwen is een duurzame, flexibele bouwmethode die het binnenwerk van een gebouw eenvoudig aanpasbaar houdt en zo de levensduur verlengt. Algemeen Open tijd Open tijd is de tijd waarbinnen een aangemaakt product verwerkbaar is, gemeten bij een gestandaardiseerde proef en vastgestelde temperatuur. Algemeen Openbare ruimte Term die overeenkomt met en wordt behandeld onder het lemma buitenruimte. Algemeen Ophaalbrug Een ophaalbrug is een beweegbare brug waarvan het brugdek om een horizontale as opendraait en verticaal roteert. Algemeen Opnieuw verbeterde Hollandse pan Een verwijzingsterm die doorverwijst naar de hoofdterm 'Verbeterde Hollandse pan'. Algemeen Opper Een opper is degene op de werkplaats die bouwmaterialen naar de juiste plaats brengt. Algemeen Opperklem Een opperklem is een klem waarmee stenen naar boven gebracht worden naar de plaats waar ze benodigd zijn. Algemeen Opsnijden Opsnijden is het op zijn kant zetten van nog niet gebakken of aangedroogde vormelingen om de onderzijde te laten drogen. Algemeen Opstand Opstand is een term voor iets dat boven de omgeving uitsteekt of voor een verticaal aanzicht van een constructie. Algemeen Optrompen Optrompen is het wijder maken van een buiseind zodat een andere buis met gelijke diameter erin geschoven kan worden. Algemeen Opvouwbare brug Een opvouwbare brug is een beweegbare brug die zich als een harmonica opvouwt om scheepvaartdoorvaart mogelijk te maken. Algemeen Oranjerie Een oranjerie is een bouwwerk of kas waarin 's winters niet-winterharde gewassen worden bewaard. Algemeen Organisch bouwen Organisch bouwen is een bouwprincipe en architectuurstijl die vrije, gebogen vormen en een groeiend, onregelmatig bouwproces omschrijft. Algemeen Organische groei Organische groei is de geleidelijke en individuele ontwikkeling van gebouwen binnen bestaande structuren. Algemeen Oriëntatie Met oriëntatie wordt in de bouwkunde meestal de hoofdrichting van een gebouw bedoeld. Algemeen Ossenoog Een ossenoog is de verdikking in het midden van een ronde, vrij platte schijf kroonglas, ook genoemd oeil de boeuf. Algemeen Overbouw Een overbouw is een bouwwerk, overstek of leiding die zich op, boven of onder het erf van een buurman bevindt. Algemeen Overdimensionering Overdimensionering betekent afmetingen kiezen die zo ruim zijn dat bezwijken of uitputting praktisch is uitgesloten. Algemeen Overdruk Overdruk in afvoersystemen veroorzaakt vaak hinderlijke stank en kan zichtbaar ontstaan door luchtdrukgolven in de leidingen. Algemeen Overgangsweerstand Overgangsweerstand is de weerstand bij het in- en uittreden van warmte tussen lucht en een bouwmateriaal. Algemeen Overhoeks Overhoeks betekent diagonaal, onder een hoek geplaatst ten opzichte van een referentielijn of -vlak. Algemeen Overkraging Overkraging is een term die verwijst naar uitkragen. Algemeen Overlaat Een overlaat is een verlaagd deel van een dijk of waterkering waar overtollig water gecontroleerd overheen kan stromen. Algemeen Overname Een overname is wanneer een bedrijf door een ander bedrijf wordt opgekocht, vriendelijk of vijandig van aard. Algemeen Overspannen water Overspannen water is water dat door druk op de grond uit die grond treedt, met name tijdens het heien in slecht doorlatende of waterverzadigde lagen. Algemeen Overval Een overval is het beweegbare plaatje dat over een sleutelgat valt en het slot beschermt tegen vuil en weersinvloeden. Algemeen Overzet vensterbank Een overzet-vensterbank is een vensterbank die over de bestaande binnenvensterbank wordt geplaatst. Algemeen Oxaal Oude schrijfwijze van oksaal. Algemeen

P

Paalschoen Een paalschoen is een metalen onderdeel dat de onderzijde van een paal beschermt of ondersteunt. Algemeen Paalwoning Een paalwoning is een kubusvormige woning die op een betonnen paal of pilaar staat. Algemeen Paanderboog Zie korfboog. Algemeen Paardenlul Vaktaal voor een trilnaald waarmee betonmortel verdicht wordt tijdens of vlak na het storten. Algemeen Palendijk Een palendijk is een dijk met een rij palen aan de zeezijde die de dijk extra beschermt tegen opstuwend water. Algemeen Palenplan Een palenplan is een bovenaanzichttekening waarop de geplande positie van heipalen is aangegeven. Algemeen Palissade Een palissade is een omheining van in de grond geslagen palen, oorspronkelijk voor verdediging en nu ook als afscheiding en beschutting. Algemeen Paneel Een paneel is een rechthoekig vak of vlak gevat in een omlijsting, toegepast in gebouwonderdelen of als schakelpaneel. Algemeen Panlatafstand Afstand van de bovenkant van een panlat tot de bovenkant van de volgende panlat. Algemeen Pannenstrijker Een pannenstrijker is een lepelvormige, brede voegspijker voor het afstrijken of ondervoegen van grote naden en kieren met specie. Algemeen Pantograaf Een pantograaf is een parallellogramvormig tekeninstrument om tekeningen vergroot of verkleind te kopiëren. Algemeen Pantry Een pantry is een klein keukentje of provisieruimte voor opslag en eenvoudige bereiding van voedsel in kantoren, schepen of gebouwen. Algemeen Papegaaienbektang Een papegaaienbektang is een kniptang met snijkaken in de vorm van een papegaaienbek. Algemeen Parametrisch ontwerpen Parametrisch ontwerpen is een ontwerpmethode waarbij variabelen en hun onderlinge relaties via algoritmen een gebouwmodel genereren. Algemeen Paringstekens Paringstekens zijn overeengekomen merktekens op bij elkaar behorende delen om die delen in juiste volgorde en op juiste plaats te leggen. Algemeen Parketvloer allerlei Overzicht van typen, eigenschappen en onderhoud van parketvloeren en parketachtige (zwevende) vloersystemen. Algemeen Parketvloeren Parketvloeren. Algemeen Parterre De parterre is het gedeelte van een gebouw op de begane grond, de eerste volwaardige woonlaag. Algemeen Particulier opdrachtgeverschap Particulier opdrachtgeverschap is wanneer een particulier zelf grond verwerft en de realisatie van de woning met zelfgekozen partijen organiseert. Algemeen Passage Een passage is een doorgang of overtocht die in de bouwkunde vaak een ruime, overdekte winkelstraat met een doorzichtige overkapping aanduidt. Algemeen Passiveren Passiveren is een oppervlaktebehandeling die met salpeterzuur en hogedrukreiniging de beschermende oxidehuid op metalen herstelt. Algemeen Pastophoria Pastophoria zijn twee kleine dienstruimten aan weerszijden van het priesterkoor in vroegchristelijke kerken. Algemeen Paternoster Een paternoster is een continu draaiende installatie met een reeks gekoppelde kooien of hangers voor personen of mappen. Algemeen Patina Patina (ook patin) is een term die verwant is aan het proces aangeduid met patineren. Algemeen Patineren Patineren is het kunstmatig aanbrengen van een patina, de oxidelaag die metalen hun karakteristieke kleur geeft en ze tegen verder roesten beschermt. Algemeen Patio Een patio is een binnenplaats of binnenhof die geheel door één of meer woningen omsloten is. Algemeen Pba Pba is een door polyurethaan samengekit mineraal composietmateriaal dat als poreuze bekleding voor oever- en dijkbescherming wordt toegepast. Algemeen Peerkraal Een peerkraal is een afwerkrand met een peerachtige doorsnede, toegepast op architectonische details zoals sleutelstukken en neggen. Algemeen Peilbeheer Peilbeheer is het vaststellen, behouden en aanpassen van het waterpeil van oppervlaktewater en de bijbehorende grondwaterstand. Algemeen Peilbuis Een peilbuis is een in de grond gebrachte buis voor bodemonderzoek of bepaling van het freatisch vlak. Algemeen Pellets Pellets zijn geperste of gevormde korrels van uiteenlopende materialen die verwerking, transport en hergebruik van reststromen vergemakkelijken. Algemeen Pendant Een pendant is een tegenhanger of tweelingstuk: twee gelijkwaardige onderdelen die bij elkaar horen. Algemeen Pendentief Een pendentief is een meer- of minder driehoekig overgangsstuk tussen een gewelf en de hoek van de steunmuur. Algemeen Penthouse Een penthouse is een meestal luxe appartement op de dakverdieping van een hoog gebouw. Algemeen Pergola Een pergola is een buitenconstructie van staanders en liggers met meestal een groene of technische bedekking als zonwering. Algemeen Peristyle Een peristyle is een zuilengalerij die een binnenhof (atrium) rondom omringt in klassieke gebouwen. Algemeen Perkoen Een perkoen is een vrij grof paaltje dat vaak in rijen tegen elkaar wordt geplaatst voor beschoeiing of hekwerk. Algemeen Permeabiliteit Permeabiliteit, of doorlatendheid, is de mate waarin vloeistoffen of gassen zich door het poriënstelsel van een materiaal kunnen verplaatsen. Algemeen Permoxx Permoxx was een merknaam voor brandwerende platen die hoofdzakelijk uit magnesiumoxide bestonden. Algemeen Persienne Een persienne is een vast vensterluik met horizontaal schuinstaande latten in een raamwerk. Algemeen Perspectief Perspectief is de grafische techniek om een driedimensionaal beeld op een plat vlak weer te geven en zo diepte te suggereren. Algemeen Perspex Perspex is een merknaam voor acrylaat of plexiglas, een doorzichtige en oorspronkelijk kleurloze kunststof. Algemeen PET PET (polyethyleentereftalaat) is een kunststof die vaak voor frisdrankflessen gebruikt wordt wegens zijn sterkte en recycleerbaarheid. Algemeen Philibertspant Een benaming die synoniem is met het schenkelspant. Algemeen Pictogram Een pictogram is een vereenvoudigde afbeelding om iets duidelijk te maken. Algemeen Pieleman Een pieleman is een afstandlatje dat tussen betonbekistingen wordt geplaatst om een vaste ruimte te behouden. Algemeen Pieterman Pieterman is een verwijzing naar de term pieleman. Algemeen Pigment Een pigment is een stof die aan een basismateriaal wordt toegevoegd om kleur te geven. Algemeen Pijpbeugel Een pijpbeugel is een ringvormige bevestigingsband om leidingen op te hangen, meestal van metaal en vaak voorzien van een kliksluiting. Algemeen Pijpeindvervormingsmachine Een pijpeindvervormingsmachine vormt het uiteinde van een buis door het te verwijden, reduceren of anderszins te bewerken. Algemeen Pinakel Een pinakel is een spits toelopende, slanke, torenvormige bekroning uit de gotische bouwkunst. Algemeen Pingo Een pingo is een heuvel met een lensvormige ijskern die kan instorten tot een pingoruïne met een vaak watergevulde depressie. Algemeen Piping Piping is het verschijnsel waarbij onder de dijk doorstromend water zand meeneemt en zo de dijk verzwakt, mogelijk leidend tot lokale instorting. Algemeen Piscina Een piscina is een bassin of een kerkelijke nis voor rituele wassingen en heeft een Latijnse oorsprong. Algemeen Pisé Pisé is een bouwtechniek waarbij muren worden opgebouwd uit aangestampte aarde. Algemeen PKVW PKVW is het Politie Keurmerk Veilig Wonen, een certificaat voor woningbeveiliging dat vaak op deursloten wordt vermeld. Algemeen Plaatdeuvel Een plaatdeuvel draagt belasting over tussen platen en steekt slechts in één groef van het te verbinden onderdeel. Algemeen Plaatmateriaal Plaatmateriaal omvat materialen die in de vorm van platen worden aangeleverd, zoals houtachtige platen, metalen en kunststoffen. Algemeen Plasticiteit Plasticiteit duidt zowel de ruimtewerking door licht en schaduw als de mate waarin een materiaal blijvend vervormt onder kracht of kneedbaar is. Algemeen Plastische vervorming Plastische vervorming is de blijvende vervorming van een materiaal nadat een uitwendige belasting is verwijderd. Algemeen Plavuis Een plavuis is een vlakke, meestal vierkante vloertegel die uit klei of porseleinaarde gebakken is. Algemeen Plexiglas Plexiglas is een merknaam voor acrylaat, een kunststof. Algemeen Pluvetta Pluvetta is een verzamelnaam voor door- en afvoerputten en -roosters die gebruikt worden voor waterafvoer op balkons. Algemeen Pneumatisch Aangedreven door luchtdruk. Algemeen Pointmaster Zie voegroller. Algemeen Pokhout Pokhout is een zeer zware, harde en slijtvaste houtsoort uit West-Indië en Midden-Amerika. Algemeen Polder Een polder is een door dijken omringd gebied waarin de grondwaterstand kunstmatig wordt geregeld. Algemeen Polijsten Polijsten is een oppervlak glad en glanzend schuren, wrijven of slijpen met fijne slijpmiddelen. Algemeen Polychroom Term voor voorwerpen of voorstellingen die uit meerdere kleuren bestaan. Algemeen Polyester Polyester is een harde kunststof opgebouwd uit een keten van esterverbindingen en wordt op brede schaal toegepast. Algemeen Polyetheen, polyethyleen Polyetheen (PE) is de meest toegepaste kunststof, gebruikt voor folies, leidingen, verpakkingen en diverse bouwtoepassingen. Algemeen Polygonaal Polygonaal betekent "naar vele richtingen verlopend", bijvoorbeeld bij ribben in een gewelf. Algemeen Polymeer Een polymeer is een groot molecuul opgebouwd uit een lange keten van herhaalde monomeren. Algemeen Polypropeen Polypropeen (PP) is een thermoplastisch polymeer van propeen, veelgebruikt voor gevormde kunststofproducten en voedseltoepassingen. Algemeen Polyurethaan Polyurethaan (PUR, PU) is een polymeer dat in veel vormen voorkomt, van hard isolatieschuim tot elastische vezels en coatings. Algemeen Pontonbrug Een pontonbrug is een meestal tijdelijke brug die bestaat uit drijflichamen met daarop een rijvloer of wandelvloer. Algemeen Poortschuif Een poortschuif is een sluiting die vaak bij tuindeuren wordt toegepast en behoort tot het hang- en sluitwerk. Algemeen Popnageltang Een popnageltang verbindt dunne materialen met popnagels vanuit één zijde, zonder toegang tot de achterzijde. Algemeen Poreus Poreus wil zeggen dat er luchtbellen in het materiaal zitten die zich uiten als poriën. Algemeen Poreusheid Verwijst naar de begrippen porositeit en poreus. Algemeen Porfier Porfier is een hard stollingsgesteente met ongelijke korrels en grove mineralen, vaak roze of purper van kleur. Algemeen Porositeit Porositeit is het verschijnsel van holten in een stof en de mate waarin die stof vloeistof of gas kan bevatten. Algemeen Porringpunt Het porringpunt is het middelpunt waarvan de ronding van een gemetselde boog of gewelf wordt bepaald. Algemeen Portaal Een portaal is de onmiddellijk aan een ingang grenzende ruimte waardoor men een gebouw binnengaat. Algemeen Portaalspant Een portaalspant is een spantconstructie in portaalvorm met een horizontale bovenregel en verticale stijlen, bedoeld voor grote overspanningen in hallen. Algemeen Porticus Een porticus is een overkapte zuilengalerij die de ingang van een gebouw markeert en beschutting biedt. Algemeen Portiek Een portiek is een vaak ingebouwde, aan de straatzijde open ruimte waarin de ingang van een gebouw is gelegen. Algemeen Portlandcement Portlandcement is een hydraulisch cement dat snel uithardt en hoge aanvangs- en eindsterkten levert. Algemeen Potstal Een potstal is een stal waarin vee vrij kan rondlopen en de mest in een toenemende stro‑laag wordt opgepot. Algemeen Prachtwijk Een prachtwijk is een politieke benaming voor een achterbuurt die extra overheids- en corporatiegeld en een gerichte wijkaanpak krijgt. Algemeen Prairiehuis Een prairiehuis is een laag, horizontaal georiënteerd woningtype ontwikkeld door Frank Lloyd Wright tussen 1900 en 1911. Algemeen Precario Precario is de gemeentelijke belasting voor het hebben van voorwerpen op, boven of in gemeenschappelijke grond of in openbaar water. Algemeen Predal Predal is de Belgische benaming voor de breedplaten die samen een breedplaatvloer vormen. Algemeen Prefab Prefab is vooraf gefabriceerd materiaal of bouwdelen die industrieel in de fabriek worden vervaardigd en gereed zijn voor montage. Algemeen Prijs Prijs is de aanduiding van de gemiddelde bouwkosten van onderdelen van woningen zoals gerapporteerd op bouwsites ZekerBouwen of Bouwkosten. Algemeen Prikken Prikken is een natuursteenbewerking waarbij het oppervlak met kleine putjes wordt voorzien door handmatig of machinaal slaan of drukken. Algemeen Primer Een primer is een hechtende grondlaag die afwerklagen op metalen of kunststof ondergronden mogelijk maakt. Algemeen PRO en de dwingelandij Kritische omschrijving van hoe Progressief Nederland (PRO) met dwingende groene beleidskeuzes bouwen en mobiliteit zou beïnvloeden. Algemeen Producten Een algemene aanduiding die verwijst naar leveranciers van bouwproducten. Algemeen Profielmal, profielkam Een profielmal is een mal met naalden die het profiel van een object overneemt om dat profiel te tekenen en af te zagen. Algemeen Profielstaal Profielstaal is de algemene benaming voor stalen balken, profielen of geperste platen met uiteenlopende doorsnedevormen en toepassingen. Algemeen Pronaos De pronaos is het voorportaal of de vestibule van een klassieke tempel, gelegen vóór de naos of cella bij de ingang. Algemeen Proost Zie voorhei. Algemeen PS Afkorting die verwijst naar polystyreen. Algemeen Pseudo-transept Een pseudo-transept is een uitbouw die op een transept lijkt maar niet aansluit op de viering en lager is dan de middenbeuk. Algemeen Psi-waarde De Psi-waarde (Ψ) is de lineaire warmtedoorgangscoëfficiënt die het warmteverlies langs aansluitingen per meter uitdrukt. Algemeen PTFE PTFE is polytetrafluorethyleen, een fluorcarbonpolymeer met geringe temperatuursgevoeligheid en hoge chemische bestendigheid. Algemeen Pultrusie Pultrusie is een seriematig productieproces voor profielen van vezelversterkte kunststoffen, waarbij met hars bevochtigde vezels door een verwarmde matrijs worden getrokken. Algemeen Puntschroot Een schroot met een schuine kant (velling) aan de zichtzijde die een V‑naad en een fraaier oppervlak oplevert. Algemeen Putkalk Putkalk is gebluste kalk die langdurig onder water in een put blijft staan. Algemeen PVC PVC (polyvinylchloride) is een veelzijdige thermoplastische kunststof die zowel in harde als zachte uitvoeringen voorkomt. Algemeen PvE PvE is het letterwoord voor programma van eisen. Algemeen Pyloon Een pyloon is ofwel een monumentale Egyptische tempelpoort of een taps toelopende mast die kabels draagt. Algemeen

Q

Quercitine Quercitine is een gele kleurstof (C15H10O7) die voorkomt in onder meer de bast van verfeik, douglasspar en maïs. Algemeen Quinconce Een quinconce is een plantverband waarbij bomen geplaatst zijn volgens de stippen van de vijf van een dobbelsteen. Algemeen

R

R-zin R-zinnen zijn waarschuwingszinnen op verpakking en etikettering die waarschuwen voor risico's of gevaren van een product. Algemeen Raamdorpelsteen Een raamdorpelsteen is het keramische element van een raamdorpel, ontworpen voor weerbestendigheid en waterkering. Algemeen Raamgewicht Het raamgewicht is het tegengewicht bij schuiframen of eenvoudigweg het gewicht van het raamwerk rond de ruit(en). Algemeen Raamlijst Een raamlijst is een lijst die een raamopening omtrekt. Algemeen Raapspaan Een raapspaan is een handgereedschap dat wordt gebruikt om opgebrachte kalkmortel op muren glad te strijken. Algemeen Raapwerk Zie berapen. Algemeen Raatakker Raatakkers zijn kleine, vaak door lage walletjes gescheiden akkertjes uit de Late Bronstijd en IJzertijd, meestal in clusters rond erven. Algemeen Radialen Radialen zijn enerzijds hoeken waarvan de booglengte gelijk is aan de straal van de cirkel, en anderzijds wegen die vanuit een stadscentrum naar buiten lopen. Algemeen Radvenster Een radvenster is een rond, wielvormig venster met dikke spaken dat vooral in romaanse en gotische kerken voorkomt. Algemeen Raveel Een term die als andere benaming voor raveling wordt gebruikt. Algemeen Ravelijn Een ravelijn is een meestal driehoekig buitenwerk dat vlak buiten een vesting ligt en het vestingfront beschermt. Algemeen RC RC is de afkorting van rookcompartiment, en valt sinds Bouwbesluit 2012 onder het subbrandcompartiment. Algemeen Reconstructie Bij reconstructie gaat het om het herbouwen van verdwenen gedeelten, vaak na brand waarbij meestal de laatste situatie wordt herbouwd. Algemeen Redundantie Redundantie is het aanwezig zijn van meer exemplaren of functies dan strikt nodig om de continuïteit en bedrijfszekerheid te waarborgen. Algemeen Reflecterende folie Een reflecterende folie is een kunststof folie met een aangebracht aluminiumlaag die stralingswarmte weerkaatst en vochtwerende eigenschappen kan hebben. Algemeen Reflectie-absorptie-transmissie Reflectie, absorptie en transmissie beschrijven samen hoe licht of straling op een materiaal wordt teruggekaatst, opgenomen of doorgegeven. Algemeen Regula De regula is in de klassieke (met name Dorische) orde het rechte strookje onder een triglief waaraan guttae bevestigd zijn. Algemeen Reliëf Reliëf is het uitkomen of de verzonken ligging van een voorstelling ten opzichte van een plat vlak. Algemeen Rendering Een rendering is een digitale afbeelding die met een computer uit een 3D-model wordt gegenereerd en belichting, schaduw en materiaalweergave bevat. Algemeen Renvooi Een renvooi is op bouwtekeningen een nadere verklaring of legenda die toelichting en symbolen bij de tekening geeft. Algemeen Restauratie Restauratie is het bouwgerelateerde werk om een monumentaal of cultuurhistorisch object weer in goede staat te brengen met behoud van oorspronkelijke waarde. Algemeen Retentie Retentie is het vasthouden van water in een gebied om piekafvoeren, droogte en wateroverlast te beheersen. Algemeen Reversibel Reversibel betekent omkeerbaar; in de bouw en monumentenzorg duidt het op ingrepen die later teruggedraaid kunnen worden. Algemeen Revisietekening Een revisietekening is een bouwtekening die wijzigingen of de actuele toestand van een gebouw documenteert. Algemeen Rhombisch Oude spelling van rombisch. Algemeen Ribbenstrek Ribbenstrek is dun strekmetaal uit sendzimir-plaat met een ribhoogte van 10 mm, gebruikt als ruwe stortonderbreking bij betonstort. Algemeen Ribgewelf Een ribgewelf is een gewelf waarvan dragende ribben de op het gewelfwerk werkende krachten naar steunpunten geleiden. Algemeen Rietveld Schröderhuis Het Rietveld Schröderhuis is een in 1924 ontworpen woonhuis in Utrecht door Gerrit Thomas Rietveld, exemplarisch voor De Stijl. Algemeen Rift gezaagd Rift gezaagd is zuiver kwartiersgezaagd dennenhout dat loodrecht op de jaarringen gezaagd wordt. Algemeen Riftvloer Een riftvloer is een benaming voor een scheepsvloer. Algemeen Rijnlandse boerderij Een Rijnlandse boerderij is een lang en smal boerderijtype uit Rijnland en omliggende polders, aangepast aan pure veeteelt. Algemeen Rijnse dekking Verwijst naar rijndekking. Algemeen Rijpheid Rijpheid is een grootheid in de betontechnologie die uit betontemperatuur en verhardingstijd wordt afgeleid en de sterkteontwikkeling aangeeft. Algemeen Rijplaat Een langwerpige plaat die voertuigen over gras, aarde en vergelijkbare zachte ondergronden laat rijden. Algemeen Ringdeuvel Een ringdeuvel is een stalen ring genesteld in een voorgefreesde ronde groef die in combinatie met een bout belastingen tussen platen doorgeeft. Algemeen Ringoven Een ringoven is een continu-brandende oven voor bakstenen waarbij het vuur door compartimenten beweegt terwijl de stenen in stilstand blijven. Algemeen Risaleren Risaleren is het vooruitspringen van een gevelvlak. Algemeen Risaliet Een risaliet is een vooruitspringende gevelpartij die over de gehele hoogte van een gebouw doorloopt en vaak met pilasters is versierd. Algemeen Riverside boor Een riverside boor is een grondboor voor harde, stugge grond met fijn grind, geschikt voor gebruik boven en onder water. Algemeen Roeflat Een roeflat is een term waarvan de toelichting beschreven wordt onder roefconstructie. Algemeen Rolbrug Een rolbrug is een beweegbare brug of hijswerktuig dat kan rollen, zich uitrollen of goederen over kraanbanen kan verplaatsen. Algemeen Rolstoep Rolstoep is zowel een rollend trottoir als een trottoir in de vorm van een glooiende gevelvoet. Algemeen Romeinse bouwkunst Romeinse bouwkunst omvat de bouwprincipes en belangrijkste gebouwtypes die kenmerkend zijn voor het oude Romeinse Rijk. Algemeen Romeinse cijfers Romeinse cijfers zijn letters die, elk of in combinatie, een specifieke numerieke waarde uitdrukken volgens vaste samenstellingsregels. Algemeen Rondeel Een rondeel is een verzwaarde, halfronde uitbouw van een vestingmuur bedoeld voor de opstelling van flankerend geschut. Algemeen Rood-voor-rood Rood-voor-rood maakt sloop van landschapsontsierende bebouwing mogelijk om bouwrechten voor nieuwe woningen te verkrijgen. Algemeen Rooilijn De rooilijn is de uiterste bebouwingsgrens tussen de openbare weg en aangrenzende eigendommen die niet mag worden overschreden. Algemeen Rookcompartiment Een rookcompartiment is een besloten deel van een gebouw dat het maximaal verspreidingsgebied voor rook begrenst. Algemeen Rotondeblok Een ropijstenelement bij een rotonde dat de normale rijweg zichtbaar houdt maar berijdbaar blijft wanneer nodig. Algemeen Rotswoning Een rotswoning is een woning die zich in een berg of rots bevindt, vaak uitgehouwen of onder een overhang. Algemeen Rozet Een rozet is een ronde, bloemvormige versiering die zowel decoratief als functioneel kan zijn rond een bevestigingspunt. Algemeen Rug-aan-rug-woning Een rug-aan-rug-woning is een woning waarvan de achtergevel gedeeld wordt met een andere woning. Algemeen Ruilverkaveling Ruilverkaveling is het herverdelen van agrarische grond om grotere, aaneengesloten kavels te creëren en de bedrijfsvoering te verbeteren. Algemeen Ruitjesproef De ruitjesproef is een adhesietest om de hechting van verflagen aan de ondergrond vast te stellen. Algemeen Rupslader Een rupslader is een machine op rupsbanden voor het laden van materiaal, bijvoorbeeld in een vrachtwagen met laadbak. Algemeen RVS RVS is roestvast staal, een ijzer-chroomlegering (minimaal 12% chroom) die door een passieve chroomoxidehuid corrosie beperkt. Algemeen Rw-waarde De Rw-waarde is een ééngetalsmaat (in dB) voor de gewogen geluidsisolatie van een bouwelement. Algemeen

S

S-zin Een S-zin is een Europese veiligheidsvoorschrift die aangeeft hoe een product te gebruiken of te bewaren. Algemeen Sanctuarium Het sanctuarium, ook heiligdom genoemd, is het deel van een tempel of kerk waar het heiligdom zich bevindt. Algemeen Saneren Saneren is het gericht verwijderen of aanpassen van bouwkundige of bodemschade om een locatie geschikt of veiliger te maken. Algemeen Sarcofaag Een sarcofaag is een stenen doodskist, vaak uit één blok kalk- of zandsteen gehouwen en meestal voorzien van een deksel. Algemeen Sauzen Sauzen is het bestrijken van een muur met een matte vloeistof zodat de structuur zichtbaar blijft, meestal met een witte kalkachtige muurverf. Algemeen Scagliola Scagliola is een decoratieve techniek en materiaal voor schijnmarmer en schijnmozaïek op basis van een gekleurde gipsmassa. Algemeen Schaal Schaal is een begrip dat kan verwijzen naar een maatstaf, een tekenverhouding of een harde schil of schotel. Algemeen Schalie Schalie is een fijnkorrelig, gelaagd sedimentgesteente van silt en kleimineralen, gevormd door verdichting en uitrichting van klei. Algemeen Schaliegas Schaliegas is aardgas dat opgesloten zit in schalielagen en dat via horizontaal boren en fracken wordt gewonnen. Algemeen Schalk Een schalk is een smalle, aangebouwde kwartzuil (halve of driekwartzuil) die druk kan overdragen en soms in gewelfribben doorloopt. Algemeen Schamppaal, stootsteen Een schamppaal (ook stootsteen, schampsteen of boordsteen) is een stenen object dat een gebouwhoek beschermt tegen verkeer. Algemeen Schanskorf Een schanskorf is een metalen netwerk gevuld met stenen of glasbrokken, toegepast als muur of natuurlijke afscheiding. Algemeen Schap Een schap is een plank of stellage om voorwerpen op te plaatsen, bijvoorbeeld aan een muur of in een kast. Algemeen Scharnierkrozing Scharnierkrozing is een onjuiste of alternatieve schrijfwijze; de juiste term is scharnierinkrozing. Algemeen Scharnieroplegging Een scharnieroplegging is een oplegging die zowel horizontale als verticale krachten opneemt. Algemeen Scheiboog Een scheiboog is een boog in de lengteas van een kerk die het middenschip van de zijbeuken scheidt. Algemeen Schelpen Schelpen zijn uit calciumcarbonaat bestaande skeletten van weekdieren die in de bouw diverse toepassingen kennen. Algemeen Schelpsteen Schelpsteen is bloksteen gewonnen uit verharde schelplagen in de kuststrook rond Paramaribo en Saramacca (Suriname). Algemeen Schenkel Een schenkel is een kort gebogen onderdeel dat gebruikt wordt voor het vormen of ondersteunen van bogen en gewelfribben. Algemeen Schetsontwerp Het schetsontwerp is de eerste echte ontwerpfase waarin wensen visueel worden gemaakt en hoofdvorm en indeling van het gebouw worden verkend. Algemeen Scheurmeter Verwijzingsterm; de uitleg is opgenomen bij de begrippen scheur en zetscheur. Algemeen Schieter De schieter is de verticale staaf bij een muuranker of de tong van een deurslot. Algemeen Schietlood Een schietlood is een draad met een gewicht om de loodrechte stand van iets vast te stellen of aan te geven. Algemeen Schijnbare volumieke massa Afgekort SVM; zie bij volumieke massa voor de omschrijving. Algemeen Schijnwaterstand De schijnwaterstand is een lokale grondwaterstand die door ondoorlatende lagen afwijkt van de freatische grondwaterstand. Algemeen Schildmuur Een schildmuur is een sterk verstevigde verdedigingsmuur of het muurvlak dat omsloten wordt door een muraalboog. Algemeen Schimmel meer Schimmel meer behandelt oorzaken en preventieve maatregelen om vochtproblemen en schimmelvorming in woningen te voorkomen. Algemeen Schip Het schip is de hoofdruimte van een kerk: de middenbeuk met zijbeuken, tot het transept of het koor. Algemeen Schipvloer Zie scheepsvloer. Algemeen Schoenschraper Een schoenschraper is een hulpje om aarde, modder en gras van schoenen of laarzen te schrapen vóór het betreden van een huis. Algemeen Schooperen Schooperen is het thermisch aanbrengen van gesmolten metalen op een gestraald substraat om een beschermende, hechtende laag te vormen. Algemeen Schoorsteenkap Een schoorsteenkap is een kleine metalen afdekking op een schoorsteen- of ontluchtingskanaal die regeninslag voorkomt en de trek beïnvloedt. Algemeen Schoorsteenpijp Een schoorsteenpijp is een buis die rookgassen van verbrandingsinstallaties naar buiten afvoert en kent meerdere betekenissen en uitvoeringen. Algemeen Schop Een schop is een handgereedschap om te graven of los materiaal te scheppen en te verplaatsen. Algemeen Schoperen Schoperen is een verwijzing naar de term schooperen; de definitie en uitleg staan onder dat lemma. Algemeen Schors Schors is de buitenste laag van een boom, gebruikt als bodemverbeteraar en als materiaal, met kurk als bijzondere vorm. Algemeen Schortjesarchitectuur Schortjesarchitectuur is een benaming voor een ontwerpmethode waarbij de architect alleen de voorgevel ontwerpt, de rest door anderen wordt uitgewerkt. Algemeen Schotelanker Zie balkanker. Algemeen Schouder Een schouder is het uitgemetselde muurvlak aan de voet van de schuine zijden van een puntgevel; in vestingbouw ook de hoek tussen face en flank. Algemeen Schraaplaag Een schraaplaag is een kunststofgebonden tussenlaag die ondergronden egaliseert en volledig vloeistofdicht maakt vóór een gietvloer. Algemeen Schrikblok Een schrikblok is vaak een wigvormig betonblok op bermen, trottoirs of verkeerspleinen dat verkeer buiten de rijbaan verhindert. Algemeen Schrobvastheid Schrobvastheid is de classificatie van muurverven die hun weerstand tegen natte slijtage bij reinigen aangeeft. Algemeen Schroef-combinatie-paal Een schroef-combinatie-paal is een grondverdringende schroefpaal met een verloren schroefpunt en een prefab gewapende betonkern. Algemeen Schroefdeuvel Een schroefdeuvel is een stalen deuvel met schroefkop en zelfborende punt voor staal‑houtverbindingen. Algemeen Schroefvijzel Een schroefvijzel is de schroef van Archimedes die water omhoog kan pompen en ook een schroefstempel kan aanduiden. Algemeen Schroot Schroot is ofwel een dunne plank voor wand- of plafondbekleding, ofwel metaalafval in kleine stukjes. Algemeen Schudmaat De schudmaat is de diameter van de uitgevloeide betonspecie na een vastgelegde schudproef op een schudtafel. Algemeen Schuifmaat Een schuifmaat is een metalen of kunststof meetinstrument met een bek voor het nauwkeurig meten van kleine afstanden. Algemeen Schuilkerk Een schuilkerk is een kerk die er niet als zodanig uitziet en die op bescheiden wijze eredienst organiseert. Algemeen Scoperen Zie schooperen. Algemeen Screen Een screen is een vlak hangende, buitenaangebrachte zonwering die meestal langs zijprofielen omhoog en omlaag beweegt. Algemeen Secundair gebruik Verwijst naar het begrip zoals behandeld bij kringloop in de context van bouwmaterialen. Algemeen Sedimentair gesteente Sedimentair gesteente ontstaat door bezinking of afzetting van afbraak- of opgeloste materialen die door water, wind of ijs werden meegevoerd. Algemeen Segmentboog Een segmentboog is een boog die een gedeelte van een cirkel beslaat. Algemeen Self healing materials Afkorting SHM; verwijst naar zelfherstellend materiaal. Algemeen Semiotiek Semiotiek is de studie van tekens en de betekenissen die aan die tekens verbonden zijn. Algemeen Sendzimir Sendzimir (voorverzinkt staal) is koolstofstaal in bandvorm dat na walsen continu door een zinkbad geleid wordt om het tegen corrosie te beschermen. Algemeen Septictank Een septictank is een privé-installatie voor huishoudelijk afvalwater waarin slib bezinkt en organisch materiaal door rotting wordt afgebroken. Algemeen Serliana Een serliana is een driedelige muuropening met een hoger middendeel bekroond door een halve boog tussen twee lagere, rechte zijdelen. Algemeen SFB Groep SFB Groep was het Sociaal Fonds voor de Bouwnijverheid en voerde pensioen- en arbeidsvoorwaardelijke regelingen uit voor bouw en verwante sectoren. Algemeen Shakkei, Japanse tuin Shakkei is een Japans woord dat 'geleend landschap' betekent. Algemeen Shinto-tempel Een shinto-tempel is een Japanse tempel van de shinto-godsdienst, meestal ingebed in een complex dat jingu wordt genoemd. Algemeen SHM Afkorting voor Self healing material, ook aangeduid als Autonomic healing concept; zie zelfherstellend materiaal. Algemeen Shou-sugi-ban Shou-sugi-ban is een traditionele Japanse techniek waarbij de houtoppervlakte wordt verbrand om een verduurzamende koolstofrijke laag te creëren. Algemeen Shovel Een shovel is een scheppende machine die op bouwplaatsen zand, aarde en ander materiaal verplaatst. Algemeen Sieranker Een sieranker is een muuranker met decoratieve motieven, meestal uitgevoerd in gietijzer of smeedwerk. Algemeen Significant Significant betekent dat iets belangrijk is of dat een getal een bepaalde mate van nauwkeurigheid aangeeft. Algemeen Sikhara De sikhara is de karakteristieke toren van een Indiase tempel, gevormd als een bijenkorf en vaak rijkelijk versierd. Algemeen Sikkelspant Een sikkelspant is een boogspant met een gebogen onderrand, veel toegepast als ijzeren kapspant voor grote 19e-eeuwse overspanningen. Algemeen Silt Silt is een kleiachtige, zeer fijnkorrelige grondsoort met deeltjes van 0,002 tot 0,063 mm. Algemeen Singel Een singel is een aangelegde waterloop binnen de stedelijke bebouwing met doorgaans brede, flauw aflopende oevers. Algemeen Sinteren Sinteren is het samenvoegen van deeltjes door verhitting en/of druk zonder dat het basismateriaal smelt. Algemeen Sjabloon Sjabloon is een term die als verwijzing of kruisverwijzing naar de term mal wordt gebruikt. Algemeen SKG SKG is de Stichting Kwaliteit Gevelbouw, een onafhankelijk testinstituut voor hang- en sluitwerk en andere gevelelementen. Algemeen Slangenmuur Een slangenmuur is een slangvormige, slingerende muur die beschutte, zonnige standplaatsen voor warmteminnende beplanting creëert. Algemeen Slib Slib is een met water verzadigd mengsel van kleideeltjes en fijngewreven gesteenten dat als sediment op waterbodems ophoopt. Algemeen Slijpwaaier Een slijpwaaier is een verticale schuurschijf met veel afzonderlijke schuurvlakjes, bijvoorbeeld geschikt voor het slijpen van messen. Algemeen Slobgat Een slobgat is een langwerpig, ovaal gat waarin een bout of schroef enige speling krijgt om te kunnen bewegen. Algemeen Sloopwerk Sloopwerk: zie slopen. Algemeen Sloot Een sloot is een gegraven, lijnvormige watergang die primair dient om overtollig lokaal water af te voeren. Algemeen Slopen Slopen is het gecontroleerd afbreken van een bouwwerk of een gedeelte daarvan wanneer de levensduur is geëindigd. Algemeen Sluis Een sluis is een civieltechnisch kunstwerk in een waterkering om watergangen met verschillende waterstanden van elkaar te scheiden of met elkaar te verbinden. Algemeen Sluitsteen Een sluitsteen is de middelste steen die als laatste precies in het midden van een boog of gewelf wordt geplaatst. Algemeen Smakgrond Smakgrond is de grond die een grondwerker vanuit een ontgraving direct op de wal werpt. Algemeen Smart Industry Smart Industry is de benaming voor industrieën met sterke ICT-integratie en grote flexibiliteit in productie, ontwerp en levering. Algemeen SMART-methode De SMART-methode is een managementmethode om bij een project doelstellingen slim, behapbaar te definiëren, begrenzen, onderbouwen en te controleren. Algemeen Smeedijzer Smeedijzer is het door smeden uit ijzererts verkregen ijzer, beschouwd als een voorloper van staal. Algemeen Smoren Smoren is bij baksteenfabricage het zuurstofarme roken van gebakken stenen, waardoor ze na enkele dagen blauw verkleuren. Algemeen Smuiger Een smuiger is een brede, diepe schouw uit de Zaanstreek, vaak betegeld met bijbelse voorstellingen en met een voorover welvende kuif. Algemeen Snijdende bogen Snijdende bogen zijn boogconstructies waarbij twee of meer bogen elkaar kruisen boven pilaren. Algemeen Soevereinboor Een boor voor taps toelopende conische gaten bij verzonken- of lenskopschroeven. Algemeen Solderen Solderen is een techniek om metalen onderdelen duurzaam te verbinden met een metaallegering die aan beide delen hecht. Algemeen Solid surface Solid surface is een niet-poreus, homogeen composiet van harsen en minerale vulstoffen, toegepast voor bladen, wastafels en hygiënische oppervlakken. Algemeen Sonderen Sonderen is het in de grond drukken van een conus om ondergrondse eigenschappen en draagkracht te bepalen. Algemeen Soortelijke massa De soortelijke massa is het aantal kilogram per kubieke meter van een materiaal wanneer dat getal constant is. Algemeen Souterrain Een souterrain is een benedenverdieping die gedeeltelijk onder het maaiveld ligt en voor bewoning of opslag kan dienen. Algemeen Sovent Een sovent is een T-stuk in standleidingen dat de afvoerstroming in hoge gebouwen stabiliseert en de val van afvalwater breekt. Algemeen Spacebox Spacebox was een merknaam voor een lichtgewicht modulair systeem van semi‑permanente of permanente bouweenheden. Algemeen Spack Spack is een machinale spuitafwerking met een korrelstructuur, toegepast als decoratieve en egaliserende wand- en plafondbekleding. Algemeen Spade Een spade is een graafwerktuig met vaak een recht blad, bedoeld om te spitten en voor tuinwerken. Algemeen Spanningsscheur Een spanningsscheur ontstaat in materiaal door te snelle temperatuurwisselingen of door trekspanningen, al dan niet in combinatie met corrosie. Algemeen Spatpen Kleine extra pen in pen- en gatverbindingen die kromtrekken en doorgaande naden helpt vermijden. Algemeen Speciebrug Verwijst naar het lemma 'speciebaard' voor de eigenlijke definitie en toelichting. Algemeen Speklaag Speklaag is een alternatieve aanduiding voor spekband. Algemeen Spiegelgewelf Een spiegelgewelf is een afgeknot muldengewelf met een vlakke 'spiegel' omgeven door vier trapeziumachtige, gebogen gewelfvlakken. Algemeen Spieker Een spieker is een historische opslagplaats voor graan, vaak apart gebouwd ter bescherming tegen diefstal, brand en knaagdieren. Algemeen Spijkerbed Spijkerbed was de handelsnaam van een gewapende granulaatmatras op palen, gebaseerd op geogrids van Tensar. Algemeen Spijkergeld Spijkergeld is een traditionele term voor een vergoeding of boete die in verschillende historische en financiële contexten voorkomt. Algemeen Spil Een spil is het centrale onderdeel van een spiltrap en de staander waaraan de treden bevestigd zijn. Algemeen Spiltrap Een spiltrap is een wenteltrap waarbij alle treden aan één zijde aan een spil (de as) zijn bevestigd. Algemeen Spitsboog Een spitsboog bestaat uit twee elkaar snijdende bogen met gelijke straal en komt veel voor in gotische bouwkunst. Algemeen Spitsboogfries Een spitsboogfries is een meestal horizontaal muurelement bestaande uit aaneengeschakelde kleine spitsboogjes. Algemeen Splijtsteen Splijtsteen is ofwel een natuurlijk splijtbaar gesteente, ofwel een gebakken steen die na productie in twee helften gespleten wordt. Algemeen Splitsen woning Splitsen van een woning is het omvormen van één bestaande woning tot twee of meer zelfstandige wooneenheden. Algemeen Spouwvoegventilatierooster Spouwvoegventilatierooster is een alternatieve benaming voor stootvoegrooster. Algemeen Spreidsel Dun kwartiers gezaagd eikenhout dat plat tussen balken wordt gelegd om kieren te verbergen en stofval te voorkomen. Algemeen Spudpaal Een spudpaal is een stalen paal die als anker wordt toegepast bij baggermachines en zwaar machinaal werk in ondiep water. Algemeen Spuitgieten Spuitgieten is een vormgevingstechniek waarbij een vloeibare massa onder hoge druk in een matrijs wordt gespoten en afgekoeld. Algemeen Staal Staal is een bouwmetaal: sterk, stijf en taai, doorgaans ijzer met een laag koolstofgehalte. Algemeen Staalframevloer Een staalframevloer is een systeemvloer met koudgewalste stalen C- of Sigma-profielen als dragers, prefab tot frames samengesteld. Algemeen Stadsboerderij Een stadsboerderij is ofwel een boerderij binnen de stadsmuren, of een stedelijke boerderij waar burgers kennismaken met dieren en landbouw. Algemeen Stadsvernieuwing Stadsvernieuwing is de herontwikkeling van stedelijk gebied door nieuwbouw, grootschalige sloop of gerichte invulling van opengevallen plekken. Algemeen Standhoek De standhoek is de hoek tussen twee vlakken, en in de bouw tevens de oriëntatie van hun snijlijn op een derde vlak. Algemeen Standvink Een standvink is een steunstijl die midden in de ruimte staat en balken ondersteunt, vaak met korbeels aan weerszijden. Algemeen Start-up onderneming Een start-up is een startende onderneming die een idee omzet in een product of dienst en vaak externe financiering zoekt. Algemeen Steeg Een steeg is een nauwe straat, doorgaans tussen de voorgevels van gebouwen en meestal niet doodlopend. Algemeen Steekkap Een steekkap is een kap die insnijdt op een grotere kap om meer lichtinval en bruikbare ruimte te creëren. Algemeen Steekmaat De steekmaat is de afstand tussen het hart van het krukgat en het hart van het cilindergat bij hang- en sluitwerk. Algemeen Steenkorf De steenkorf is een alternatieve benaming voor de schanskorf. Algemeen Steenmeel Steenmeel is een fijn verdeeld materiaal, overwegend kleiner dan 63 μm, verkregen door mechanische bewerking van steenachtige materialen. Algemeen Stek Stek is een verkorte benaming voor stekeind; STEK is ook de afkorting van een stichting voor erkenning van koeltechnische installateurs. Algemeen Stekkenbak Een stekkenbak is in de betonbouw een hulpmiddel om stekken van wapeningsstaal in te voegen. Algemeen Stelconplaat Een stelconplaat is een grote vierkante gewapende betonnen plaat met een stalen rand, gebruikt als verharding voor zwaar verkeer. Algemeen Stèle Een stèle is een rechtopstaande, platte grafplaat of grafzuil met een inscriptie en meestal een reliëfvoorstelling. Algemeen Stelprofiel Een stelprofiel is een hulpmiddel om bouwblokken bij stapelbouw in de juiste opstelling te stapelen. Algemeen Stenentuin Een stenentuin (karesansui) is een Japanse droge landschapstuin met fijn wit grind en rotsen, bedoeld voor contemplatie en meditatie. Algemeen Stereobaat De stereobaat is de onderste trede(n) van het onderstel (krepidoma) van een Dorische of Ionische tempel. Algemeen Stergewelf Een stergewelf is een gewelf waarbij de ribben samenkomen in de vorm van een ster. Algemeen Sterkte Sterkte is de mate van bestandheid tegen krachten die op een object worden uitgeoefend, zoals druk- en trekkrachten. Algemeen Stiep Een stiep is een tijdelijke, zelfgemaakte T-vormige stut van panlatten voor het ondersteunen van bijvoorbeeld gipsplafondplaten. Algemeen Stiepel Een stiepel is een uitneembare middenstijl tussen de twee deuren van een baander in Oost-Nederland. Algemeen Stijf dakvlak Een stijf dakvlak kan alleen loodrecht op het vlak vervormen; krachten evenwijdig aan het vlak worden naar de muurconstructie afgevoerd. Algemeen Stikstof en boeren Het debat over stikstof gaat over ammoniak (NH3), NOx en de gevolgen voor bouwen, landbouw en biobased bouwmaterialen. Algemeen Stikstofcrisis De stikstofcrisis is het gevolg van extreem lage maximale grenzen voor stikstof-depositie in en nabij Natura 2000-gebieden in Nederland. Algemeen Stoa Een stoa is een zuilengang in het oude Griekenland met een muur aan één zijde en zuilen aan de andere. Algemeen Stoelplank Een stoelplank is een langs de wanden lopende plank op hoogte van de leuningen van stoelruggen. Algemeen Stollingsgesteente Stollingsgesteente is een gesteente dat is gevormd door de afkoeling en verharding van magma of lava. Algemeen Stomen Stomen is een houtbehandelingsproces om extreme kleurverschillen te verminderen en schimmelvorming en kwaliteitsverlies tijdens verwerking te beperken. Algemeen Stootbord Het stootbord is het meer of minder verticale vlak tussen traptreden. Algemeen Straalkapellen Straalkapellen zijn kapellen die rondom, langs de kooromgang van een kerk zijn uitgebouwd. Algemeen Straatmeubilair Straatmeubilair omvat alle objecten op straat (meestal het trottoir) die niet tot de weg zelf behoren. Algemeen Straatpeil Het officieel straatpeil is de hoogte ten opzichte van NAP waarop een straat of openbaar gebied wordt aangelegd en onderhouden. Algemeen Stralingshoek De stralingshoek is het aantal graden waarmee een lichtbron haar lichtbundel uitstraalt. Algemeen Stramienlijn Een stramienlijn is een referentielijn op een bouwtechnische tekening om belangrijke overgangen, zichtpunten of doorsneden aan te geven. Algemeen Strang Een strang is een (oude?) rivierarm; het woord wordt ook gebruikt voor een bundel draden, bijvoorbeeld als gemeenschappelijke retour. Algemeen Streklaag De streklaag is de laag stenen waarbij de lange, smalle zijde van de steen zichtbaar is. Algemeen Strekmetaal Strekmetaal is een rooster dat ontstaat door sneden in een metalen plaat te maken en deze daarna mechanisch uit te rekken. Algemeen Strenganker Een strenganker is een groutanker dat uit een streng (bundel) voorspankabels bestaat en in de bodem wordt verankerd. Algemeen Strengpers De strengpers is een machine die kleimassa tot een doorlopende rechthoekige streng perst, die in plakken tot bakstenen wordt gesneden. Algemeen Strijkbalkanker Een strijkbalkanker is een stevige platte metalen staaf, loodrecht op de balken aangebracht vanaf de strijkbalk. Algemeen Stro Zie stroplaat. Algemeen Strooisteen Strooistenen zijn bak- of straatstenen die bewust afwijken van de rest om het oppervlak visueel levendiger te maken. Algemeen Stroomrug Een stroomrug is een in het landschap zichtbaar restant van een voormalige rivierbedding, vaak als een droge zanderige verhoging. Algemeen Structural glazing Structural glazing is een glaswand die bevestigd is aan bijvoorbeeld een metalen draagconstructie. Algemeen Structuralisme Structuralisme (1959–1990) is een architectuurstroming die gebouwen opbouwt uit herhaalde basiseenheden, vaak kubusvormig, met aandacht voor sociale interactie. Algemeen Structuurplan Een structuurplan geeft op hoofdlijnen de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van een gemeente of provincie weer. Algemeen Stuiken Stuiken betekent elementen zeer nauw tegen elkaar laten aansluiten, bijvoorbeeld kurkparket of planken laminaat, zonder tussenruimte. Algemeen Stukadoorstroffel Een stukadoorstroffel is een andere benaming voor de bandtroffel. Algemeen Stuwwal Een stuwwal is een heuvel die ontstaat wanneer landijs grind, zand en leem tijdens een ijstijd omhoog duwt. Algemeen Stylobaat De stylobaat is bij Griekse tempels de bovenste trede van het krepidoma. Algemeen Substraat Substraat is de ondergrond of het materiaal dat bespoten wordt of dienstdoet als groeimedium voor planten. Algemeen Suburbanisatie Suburbanisatie is de migratiebeweging waarbij mensen uit de stad wegtrekken en zich vestigen in dorpen in de directe omgeving. Algemeen Suite Een suite is een ruimte bestaande uit twee of meer aaneengesloten kamers die gescheiden worden door en-suite-deuren, vaak schuifdeuren. Algemeen Superdutch Superdutch is een Nederlandse architectuurstroming binnen het Neomodernisme en Supermodernisme, actief circa 1990–2010. Algemeen Supermodernisme Supermodernisme is een stroming in de bouwkunst (1995-heden) die nadruk legt op spectaculaire, opvallende en iconische gebouwen met een 'look-at-me' karakter. Algemeen Superplastificeerder Term die verwijst naar het begrip plastificeerder. Algemeen Superpositie Superpositie is het bouwkundig verschijnsel dat op verschillende verdiepingen kolommen van verschillende klassieke ordes worden toegepast. Algemeen Surform Een surform is een vijl in schaafvorm, een vrij grove rasp met verwisselbare bladen. Algemeen Susrooster Een susrooster is een term die verwijst naar suskast. Algemeen SVMnivo SVMnivo is het examenbureau voor de vastgoedbranche dat examens ontwikkelt, afneemt en verwerkt, waaronder het makelaarsexamen. Algemeen SWK SWK is een Nederlands instituut dat waarborgen en oplossingen biedt voor kopers van nieuwbouwwoningen en -appartementen. Algemeen Symboliek Symboliek is het gebruik van afbeeldingen die een ander, vaak abstract, begrip voorstellen. Algemeen Symbool Een symbool is een bondige verbeelding van een begrip. Algemeen Systeemlijn Een stramienlijn. Algemeen

T

T-huisboerderij Een T-huisboerderij is een hallenhuisboerderij met het voorhuis dwars op het achterhuis, waardoor een T‑vorm ontstaat. Algemeen Tableau Een tableau is onder meer een gevelvlak waarin een afbeelding is opgenomen. Algemeen Tadelakt Tadelakt is een kalkgebonden, waterdichte sierpleister met een natuurlijke uitstraling, geschikt voor binnen- en buitentoepassing. Algemeen Tafelbrug Een tafelbrug is een beweegbare brug die verticaal door cilinders omhoog wordt geduwd om scheepvaartverkeer door te laten. Algemeen Takkenbrug Een takkenbrug is een brug opgebouwd uit dikke takken, geschikt voor voetgangers en fietsers en vaak geplaatst in bos- of parkachtige omgevingen. Algemeen Talud Talud is de schuinte van het zijvlak van aardwerken, dijken en spoorbanen, ook wel aangeduid als beloop. Algemeen Tamboer Een tamboer is het ronde of veelhoekige gedeelte tussen een koepel en de open ruimte eronder. Algemeen Tapisvloer Een tapisvloer is een massieve parketvloer die vastgelijmd en vastgenageld op een ondervloer wordt aangebracht. Algemeen Te lood Te lood betekent exact loodrecht en duidt de verticale uitlijning van bouwelementen aan. Algemeen Teen De teen van een dijklichaam is het punt waar de dijk vanaf het maaiveld omhoog loopt en waar harde bekleding overgaat in zachte oever. Algemeen Teflontape Teflontape is een dunne kunststofband die gebruikt wordt voor het afdichten van cv-, water- en gasleidingen. Algemeen Tempel Chons, Karnak Tempel Chons is een oude Egyptische tempel in Karnak, met onderdelen als pylonen, hypostylium en obelisken. Algemeen Terp Een terp is een door mensen opgeworpen heuvel in een gebied met periodieke overstromingen, bedoeld als woonplaats voor mens en dier. Algemeen Terra sigillata Een hardgebakken roodbruin aardewerk met een glanzende rode deklaag, typisch voor de Romeinse periode. Algemeen Terracotta Terracotta is ongeglazuurd, bruinroodachtig hard gebakken aardewerk, letterlijk 'gebakken aarde' uit het Italiaans. Algemeen TGG TGG staat voor tijdgewogen gemiddelde en geeft een gemiddelde blootstelling over een bepaalde tijdsperiode weer. Algemeen Thermen De thermen zijn Romeinse openbare badhuizen of badvertrekken met verschillende baden, ruimten en voorzieningen voor wassen, ontspanning en sport. Algemeen Thermisch spuiten Thermisch spuiten is hetzelfde begrip als schooperen. Algemeen Thermografische opname Synoniem voor infraroodfoto. Algemeen Thermoharder Een thermoharder is een kunststof die bij verhitting uithardt en daarna permanent zijn vorm behoudt. Algemeen Thermoplast Een thermoplast is een kunststof met lange polymeerketens die bij verhitting vervormbaar wordt en bij afkoeling weer verhardt. Algemeen Tierceron Een tierceron is een verdelingsrib in een gotisch ribbengewelf die niet naar de sluitsteen loopt maar een andere rib ontmoet. Algemeen Tijdbalk Een tijdbalk geeft de chronologische volgorde van perioden, stijlen of andere tijdsindelingen weer. Algemeen TIS (technical inspection service) Een Technical Inspection Service (TIS) is een onafhankelijk bureau dat de technische bouwkwaliteit van ontwerp en uitvoering beoordeelt en naleving van regelgeving controleert. Algemeen Tocht Tocht is een meervoudig begrip dat kan duiden op een ongewenste luchtstroom, een heipaalmeting of een hoofdwatergang in een polder. Algemeen Toeslagmaterialen Toeslagmaterialen is een synoniem van toeslagstoffen en verwijst naar dezelfde materiaalgroep. Algemeen Tolek Een tolek is een granaatvormige woning van de Mousgoum in Kameroen, opgebouwd uit lagen klei- of leemballen. Algemeen Tong en groef Zie messing en groef. Algemeen Tongewelf Een tongewelf is een gewelf met een dwarsdoorsnede die vrijwel een halfronde cirkel vormt, waardoor het op een halve buis lijkt. Algemeen Tongnaald Een tongnaald is een aanslaglijstconstructie die wordt toegepast bij de aansluiting van twee draaiende deuren. Algemeen Toot Een toot is een spitse wigvormige versiering bij de ontmoetingslijn van twee boogsegmenten. Algemeen Torenvenster Een torenvenster is een muuropening in een toren, uitgevoerd in verschillende vormen afhankelijk van functie en bouwwijze. Algemeen Torx Torx is een soort inbussleutel met een afwijkende vorm van de schroefkop. Algemeen Touwtracering Touwtracering is een vorm van tracering waarbij een gebeeldhouwd stenen touw delen van de stijlen vervangt of visueel vasthoudt. Algemeen Traanplaat Een traanplaat is een metalen plaat met een verhoogd reliëf van meestal traanvormige druppels die grip en anti-slip bieden. Algemeen Trachiet Trachiet is een granitisch stollingsgesteente met een grijsachtige korrelige massa en ingesloten glasachtige sanidienkristallen. Algemeen Transept Het transept is het dwarsdeel van een kerk gevormd door de twee dwarsbeuken en het tussenliggende stuk. Algemeen Trapezium venster Een trapezium venster is een venster met slechts twee evenwijdige zijden en dus geen rechthoekige vorm. Algemeen Trapneus De trapneus is de vooraanliggende overlappende oppervlakte van een traptrede, zichtbaar in bovenaanzicht. Algemeen Traverse Traverse is een term die dwarsplaatsen of dwarsverbindingen aanduidt in bouw, infrastructuur, waterbeheer en vestingwerken. Algemeen Trechtertijd Trechtertijd is de doorlooptijd waarmee betonspecie uit een standaardtrechter stroomt en een maat voor de viscositeit. Algemeen Trekkap Zie schoorsteenkap. Algemeen Trekstaaf Een trekstaaf is een relatief dunne stang tussen bouwelementen die naar buiten gerichte krachten op die elementen opvangt. Algemeen Trespa Trespa is een meestal vlak plaatmateriaal van thermohardende harsen, versterkt met cellulose (houtvezels) en vervaardigd onder hoge druk en temperatuur. Algemeen Tribune Een tribune is een verhoogde plaats of oplopende rijen bestemd voor toeschouwers in gebouwen zoals kerken, stadions of zalen. Algemeen Triforium Een triforium is een smalle galerij in een kerk, gelegen onder de vensters van de middenbeuk en boven de bogen van de zijbeuk. Algemeen Trilling Een trilling is een periodieke beweging rondom een evenwichtsstand in materiaal, voorwerp of een onderdeel daarvan. Algemeen Trillingsonderzoek Trillingsonderzoek meet trillingen van geslagen heipalen om de kwaliteit en continuïteit van paalschachten te beoordelen. Algemeen Triomfbalk Een triomfbalk is de verbindingsbalk tussen de koorwanden op de scheiding tussen koor en schip of tussen koor en dwarsbeuk. Algemeen Triomfboog Een triomfboog is een monumentale boog of poort, zowel als vrijstaand eremonument als als boog in kerkgebouwen. Algemeen Tromptang Een tromptang is een handgereedschap om een buiseind wijder te maken zodat een andere buis erin geschoven kan worden. Algemeen Truckmixer Een truckmixer is een vrachtwagen met een menginstallatie die betonspecie mengt en tijdens transport vloeibaar houdt. Algemeen TT vloerplaat Zie bij TT-plaatvloer. Algemeen TT-plaatvloer en TT-vloerplaat Een TT-plaatvloer is een prefab betonnen systeemvloer met twee voorgespannen ribben onder elke plaat en een relatief dunne bovenplaat. Algemeen Tudorboog Een tudorboog is een spitsboog met getoogde hoeken en rechte raaklijnen die elkaar onder de top snijden, waardoor een stompe hoek ontstaat. Algemeen Tufsteen Tufsteen is een poreus vulkanisch afzettingsgesteente gevormd uit verharde vulkanische as, puim en gesteentefragmenten. Algemeen Tuibrug Een tuibrug is een vaste brug waarvan de tuien van de pylonen rechtstreeks aan het brugdek zijn bevestigd. Algemeen Tuimelraam Een tuimelraam is een raamconstructie met scharnieren in beide stijlen zodat boven naar binnen en onder naar buiten draait. Algemeen Tuinheksluiting Tuinheksluiting is hang- en sluitwerk dat gebruikt wordt voor tuinhekken. Algemeen Tule Een tule is een klein buisachtig verbindingsstuk dat in diverse toepassingen als aansluits- of bevestigingsonderdeel wordt gebruikt. Algemeen Tumulus Een tumulus is een aarden of stenen grafheuvel die één of meerdere overledenen en grafgiften herbergt. Algemeen Tunnelbekisting Een tunnelbekisting is een betonbekisting waarmee wanden en verdiepingsvloer in één stort worden gerealiseerd. Algemeen Tunnelsegment Een tunnelsegment is een identiek onderdeel dat, samen met andere segmenten, een tunnelring en uiteindelijk een tunnelbuis vormt. Algemeen Tussenvloer Tussenvloer is een Nederlandse benaming voor mezzanino; ook gebruikt als insteekverdieping. Algemeen Typegoedkeuring Een typegoedkeuring (ook Erkende Technische Goedkeuring, ETG) is een overheidsgoedkeuring voor een specifiek bouwdeel in een concrete toepassing binnen de Wkb. Algemeen

U

UHSB UHSB is de afkorting voor ultrahogesterktebeton en verwijst naar het lemma hogesterktebeton. Algemeen Uitbouw Een uitbouw is een aan het gebouw vastzittend bouwwerk dat over een groot gedeelte rechtstreeks vanuit het gebouw toegankelijk is. Algemeen Uithof Een uithof is een op het platteland gelegen boerderij of hoeve die behoort tot een klooster of abdij. Algemeen Uitkraging Zie uitkragen. Algemeen Uitleveren Uitleveren beschrijft dat ongeroerde aarde bij levering een groter volume inneemt dan na verwerking of verdichting. Algemeen Uitlogen Uitlogen is het langzaam oplossen van stoffen uit vaste materialen in lucht of water. Algemeen Uitplinten Uitplinten is het uitbreiden van de plint of beganegrond van een gebouw, vaak toegepast bij galerijflats. Algemeen Uitrapen Uitrapen is het aanbrengen van een grondlaag of raaplaag door de stukadoor. Algemeen Uitvloeiingsgesteente Uitvloeiingsgesteente ontstaat wanneer magma als lava tot het aardoppervlak doordringt en daar snel afkoelt tot fijnkorrelig gesteente. Algemeen Uitzetijzer Uitzetijzer is een term die verwijst naar hetzelfde begrip als een raamuitzetter. Algemeen Ultrahogesterktebeton Ultrahogesterktebeton is een benaming voor UHSB (ultra-high performance concrete, UHPC) en ultrahogesterkte staalvezelbeton. Algemeen Unitbouw Unitbouw is een lichtgewicht, modulair en vaak prefab bouwwijze met schakelbare units voor tijdelijke, semi-permanente of permanente huisvesting. Algemeen UTA UTA is de afkorting van Uitvoerend Technisch Administratief en verwijst naar personeel dat uitvoerende, technische en administratieve taken in het bouwbedrijf vervult. Algemeen Utiliteitsbouw Gebouwen en bouwwerken zonder woonbestemming, zoals kantoren, winkels, ziekenhuizen en industrie. Algemeen UV-index De UV-index is een getal dat de sterkte van de zon aangeeft en het risico op verbranding van de huid weerspiegelt. Algemeen

V

V-trechtertest De V-trechtertest meet de vloeibaarheid van betonspecie door de uitstroomtijd uit een V‑vormige trechter te registreren. Algemeen Vaart Een vaart is een tocht die ook voor scheepvaart gebruikt kan of kon worden en speelt een rol in de waterhuishouding van polders. Algemeen Vacuümtafel Een vacuümtafel vormt materialen door vacuüm en warmte tot vlakke, gebogen of driedimensionale producten. Algemeen Vademecum historische bouwmaterialen Piet Bot: register Het alfabetisch register bij het Vademecum historische bouwmaterialen, installaties en infrastructuur van Piet Bot (eerste uitgave, mei 2009). Algemeen Vakwerkbrug Een vaste brug waarvan de stevigheid wordt verkregen door vakwerken (vormvaste driehoeken) van meestal stalen balken. Algemeen Valse binding Valse binding is het verschijnsel waarbij de binding van een materiaal onjuist, onbetrouwbaar, te snel of niet volgens de regels verloopt. Algemeen Varkensrug Een varkensrug is een betonnen of kunststof wielstopper of verkeersgeleider die auto’s van muren, randen of fietspaden scheidt. Algemeen VBO VBO stond voor Vereniging van makelaars in onroerend goed en fuseerde met Vastgoedpro tot Vastgoed Nederland. Algemeen VCA VCA is een systeem voor het aantoonbaar beheersen van veiligheid, gezondheid en milieu bij aannemers van risicovolle werkzaamheden. Algemeen Vectogramm Een vectogramm is een freestechniek waarmee digitale afbeeldingen als reliëf in materialen worden uitgefreesd. Algemeen Veegluik Een veegluik is een luik in een rookkanaal of schoorsteen waarin tijdens het vegen het roet wordt opgevangen. Algemeen Veen Veen is een organische grondsoort bestaande uit gedeeltelijk vergane planten- en dierresten met een zeer hoog vochtgehalte. Algemeen Veenboor De veenboor is een gutsachtige grondboor voor het nemen van bodemmonsters in veen en slib, zowel boven als onder water. Algemeen Veer Een veer is een langwerpig uitstekende of losse lat in houtverbindingen; het woord kan ook een metalen veer of een veerpont aanduiden. Algemeen Veer en groef Synoniem van messing en groef. Algemeen Veilige werklast De veilige werklast (WLL) is bij hijswerk de maximale massa waarmee een hijsmiddel veilig mag worden belast. Algemeen Veiligheidshaak Een veiligheidshaak is een verbindingsstuk dat aan banden wordt bevestigd om bij werken op hoogte vallen te voorkomen. Algemeen Veldbrand Veldbrand is een eenvoudige methode om bakstenen te bakken in een tijdelijke oven zonder vaste muren. Algemeen Veldoven Een veldoven is een tijdelijke steenoven waarbij ongebakken stenen zelf de ovenmuren vormen en stookkanalen creëren. Algemeen Velling De velling is de afschuining of afsnijding van een bouwdeel, meestal uitgevoerd onder een hoek van 45 graden. Algemeen Velum Een velum is een groot zonnescherm of luifel van zeildoek dat over (amfi)theaters gespannen kon worden bij felle zonneschijn. Algemeen Vensterbelasting Vensterbelasting is een historische directe belasting op het aantal buitendeuren en -vensters van een gebouw. Algemeen Vensterkorf Een vensterkorf is een metalen traliewerk in platte of lichtgebogen korfvorm dat in vensterkozijnen wordt geplaatst als beveiliging. Algemeen Vensterluik Een vensterluik is een draaibaar schot of paneel waarmee een venster geheel of gedeeltelijk wordt afgedekt. Algemeen Ventilatiekoker Een ventilatiekoker ventileert de kruipruimte en daarmee de beganegrondvloer om vocht-, geur- en schimmelproblemen te beperken. Algemeen Venturi-windmolen Een venturi-windmolen verhoogt de windsnelheid door een vernauwing in een windbuis en benut die versnelde wind met turbines. Algemeen Veranda Een veranda is een overdekte, doorgaans open aanbouw aan een woning die meestal uit het gevelvlak steekt. Algemeen Verblendsteen Een verblendsteen is een holle, gladde strengpersbaksteen met scherpe randen, perforaties en een lage wateropname. Algemeen Verblijfsgebied Een verblijfsgebied is een deel van een gebruiksgebied bestemd voor het verblijven van personen, met minimaal één verblijfsruimte. Algemeen Verblijfsruimte Een verblijfsruimte (VR) is een ruimte bestemd voor mensen om langere tijd te verblijven, met specifieke eisen voor veiligheid en gezondheid. Algemeen Verborgen gebreken Verborgen gebreken zijn gebreken die redelijkerwijs niet eerder konden worden geconstateerd en komen meestal pas na enige tijd naar voren. Algemeen Verdichtingsmaat De verdichtingsmaat is een hulpmiddel om de verwerkbaarheid (consistentieklasse) van betonspecie te bepalen. Algemeen Vereveningsleiding Een vereveningsleiding is een leiding die de druk tussen twee leidingdelen of twee leidingen gelijkmaakt. Algemeen Verglazen Verglazen is het aanbrengen van een glasachtige laag of het glasachtig maken van materiaal door smelten en stollen van kiezelzuur (SiO2) en andere stoffen. Algemeen Verhuizen Verhuizen is het veranderen van locatie of vestigingsplaats van huisraad en bezittingen. Algemeen Verkeersroute Een verkeersroute is een route tussen doorgangen van ruimtes of de specifieke weg voor voertuigen, gebruikt bij vluchtroutes en omleidingen. Algemeen Verkeersstructuur De verkeersstructuur beschrijft de samenhang in het gebruik van de verkeersruimte door verschillende soorten weggebruikers. Algemeen Verliesoppervlakte De verliesoppervlakte is de totale oppervlakte van alle scheidingsconstructies die het verwarmde of beschermd volume van een gebouw omsluiten. Algemeen Vernacular architecture Vernacular architecture is de bouwwijze waarbij lokale materialen, bouwmethoden en tradities worden toegepast zonder tussenkomst van professionele architecten. Algemeen Versnit Versnit is het deel van materiaal dat verloren gaat bij verwerking, of het mengen van verschillende soorten tot één nieuwe soort. Algemeen Verticale drainage Verticale drainage is een methode om grondwater versneld af te voeren en zo het inklinken van grond sterk te verkorten. Algemeen Verticale integratie Verticale integratie is een bedrijfsstructuur waarbij een onderneming zoveel mogelijk schakels van de bedrijfskolom in eigen beheer onderbrengt. Algemeen Vertinnen Vertinnen is het aanbrengen van een dunne laag cementspecie op een oppervlak om vochttransport naar binnen te voorkomen. Algemeen Verzinken Verzinken is het aanbrengen van een zinklaag op metaal ter bescherming tegen corrosie; het kan ook slaan op het verzinken van een schroef- of spijkerkop. Algemeen Vesting Een vesting is een groot verdedigingswerk rondom een stad of strategisch punt, vaak met muren, wallen en een gracht. Algemeen Vezelcementlei Vezelcementleien zijn dunwandige platen vervaardigd uit minerale vezels, cement en water. Algemeen Viaduct Een viaduct is een civiel kunstwerk voor een ongelijkvloerse kruising van een weg over een weg, spoor of dal. Algemeen Vide Een vide is een ruimte waarbij een deel van de bovenverdieping open is en zichtbaar blijft vanuit de ruimte eronder. Algemeen Vierendeelbrug Een Vierendeelbrug is een brug die is opgebouwd als een stijf raamwerk zonder diagonale elementen. Algemeen Vierendeelligger De Vierendeelligger is een rechthoekige vakwerkligger zonder diagonalen, bekend om grote openingen en momentvaste knopen. Algemeen Viergevelwoning Een viergevelwoning is de Vlaamse term voor een vrijstaande woning; in de eenvoudigste vorm een woning met vier gevels. Algemeen Viering en vieringtoren De viering is de meestal rechthoekige of vierkante ruimte op de kruising van transept en schip; de vieringtoren staat boven deze ruimte. Algemeen Vierseizoenenpui Een vierseizoenenpui is een pui die volledig uit deuren bestaat en zo in elk seizoen een passende opening biedt. Algemeen Vinex-locatie Een Vinex-locatie is een nieuwbouwlocatie die de regering aanwijst als uitbreidingsgebied voor steden. Algemeen VIP-paneel Een VIP-paneel is een dun vacuümgevuld isolatiepaneel met hoge thermische prestaties dankzij microglasvezel en een dampdichte folie. Algemeen Virtueel bouwen Virtueel bouwen simuleert het volledige bouwproces in een geïntegreerd digitaal model om fouten vroegtijdig op te sporen en te voorkomen. Algemeen Viscositeit Viscositeit is de mate van stroperigheid van een vloeistof en wordt bepaald door de inwendige wrijving tussen de deeltjes ervan. Algemeen Visgraatmotief Een visgraatmotief is een herhalend legpatroon dat voorkomt in parket, vloerstenen, siermetselwerk en bestrating. Algemeen Visiteerijzer Een visiteerijzer is een staaf waarmee de bodem wordt onderzocht door deze in te drukken en te draaien om grondmonsters te nemen. Algemeen Vista Een vista (zichtas) is een vrije zichtlijn in een aanleg die uitzicht biedt op een huis of ander visueel belangrijk punt. Algemeen Vlaamse schuur Een Vlaamse schuur is een forse, vrijstaande schuur met drie beuken, typerend voor Vlaanderen en Noord-Brabant. Algemeen Vlagstuk Een vlagstuk is een plank die als ondersteuning fungeert, bijvoorbeeld onder een vensterbank. Algemeen Vlamoverslag Vlamoverslag is het plotseling geheel in brand raken van een ruimte tijdens de ontwikkeling van een brand. Algemeen Vlamproef Een vlamproef is een proef waarmee bij kunststoffen vaak kan worden bepaald om welke soort kunststof het gaat. Algemeen Vlechtheg Een vlechtheg is een gevlochten heg van levende bomen en struiken die velden scheidt en dieren nest‑ en schuilplaats biedt. Algemeen Vlekken bij een muur Vlekken bij een muur verwijzen naar uitbloeiing en vochtproblemen bij muren. Algemeen Vleugeldeur Een vleugeldeur is een samenstel van twee deuren zonder middenstijl die (bijna) tegen elkaar sluiten. Algemeen Vliedberg Een vliedberg is in Zeeland een kunstmatig terp-achtig heuveltje van 4 tot 11 meter hoogte. Algemeen Vlijkar Een vlijkar is een karretje met een verstelbaar zadel dat stratenmakers gebruikt hebben om straatstenen te vlijen en de knieën te ontlasten. Algemeen Vlijlaag Een vlijlaag is een met cementspecie gemetselde laag stenen op hun legvlak, gebruikt als onderlaag voor diverse bouwdelen. Algemeen Vlindermachine Raadpleeg vlinderen voor de definitie en beschrijving van een vlindermachine. Algemeen Vloedschuur Een vloedschuur is een vrijstaande, hoger gelegen schuur bij een boerderij die vee droog en beschut houdt bij overstromingen. Algemeen Vloeibeton Vloeibeton is een betonspecie waaraan vlak voor het storten een superplastificeerder wordt toegevoegd om de verwerkbaarheid tijdelijk te verhogen. Algemeen Vloeimaat De vloeimaat geeft de diameter van uitgevloeide betonmortel na het optrekken van een zetmaatkegel en meet zo de vloeibaarheid zonder ontmenging. Algemeen Vlotbrug Een vlotbrug is een drijfbrug die een vlot als drijflichaam gebruikt en vergelijkbaar is met een pontonbrug. Algemeen Vlucht Zie op vlucht. Algemeen Vochtmeter Zie bij bouwvocht. Algemeen Voegenvuller Een voegenvuller is een vulmiddel voor voegen, toegepast bij gipsplaten en bij het vullen van brede voegen van vloerelementen. Algemeen Voegijzer Term die verwijst naar voegspijker en geen eigen, aparte definitie heeft. Algemeen Voegkoord Een voegkoord is een touwachtig materiaal dat ofwel brandvertragend wordt toegepast als vulling voor brandvrije voegen, of eenvoudig gebruikt als afstandhouder bij het betegelen. Algemeen Voetlood Voetlood is het bouwlood aan de voet van een dakonderbreking dat een waterdichte overgang vormt en zakwater afvoert. Algemeen Vogels Vogelsoorten in en rond woongebieden worden sterk beïnvloed door bouwwijze, materialen en inrichting van tuin en gevels. Algemeen Vogelvluchtperspectief Een vorm van perspectief waarbij het object gezien wordt vanaf een veel hoger en verder gelegen standpunt. Algemeen Volant Een volant is een strook textiel onderaan de voorzijde van een zonnescherm of markies, vaak in hetzelfde patroon. Algemeen Volkshuisvesting Volkshuisvesting is door de overheid gestuurde, gesubsidieerde en vaak als "verantwoorde" omschreven huisvesting voor grote groepen inwoners. Algemeen Volo Een voloduim is een zeer harde spijker die bedoeld is om in steen geslagen te worden. Algemeen Volschuim profiel Een volschuim profiel is een kunststof profiel met een volschuimkern en een co-extrusie hard-PVC toplaag. Algemeen Volumieke massa De volumieke massa geeft de verhouding tussen massa en volume van een materiaal, uitgedrukt in kg/m3. Algemeen Voorhamer Een voorhamer is een moker met een lange steel die met twee handen wordt gebruikt om krachtige slagen te geven. Algemeen Voorhei Een voorhei is een brede stalen puntige staaf die tijdelijk in de grond geslagen wordt om puin of oude palen te breken of te verdringen. Algemeen Voorhuis Het voorhuis was vóór de 18e eeuw het deel van een huis aan de straatzijde, vaak met een bedrijf en kelder. Algemeen Voorloper Een voorloper is een vroege verschijningsvorm die verwijst naar een stroming, een schaafgereedschap of een hijsketting. Algemeen Vormbak Een vormbak is een langwerpige vorm waarin ongebakken bakstenen (vormlingen) worden gevormd en vaak met een bodem is uitgevoerd. Algemeen Vormblazen Vormblazen is de Nederlandse aanduiding voor het Engelse begrip blow molding. Algemeen Vormboom Een vormboom is één of meer bomen of struiken die samen in een bepaalde vorm gesnoeid zijn. Algemeen Vormeling Een vormeling is een gevormd maar nog niet gedroogd stuk klei dat bestemd is om te worden gebakken. Algemeen Vorstverlet Vorstverlet is onwerkbaarheid van werkdagen doordat de temperatuur zo laag is dat werkzaamheden niet uitvoerbaar zijn. Algemeen Votief Een votief is een geschenk of offer dat gegeven wordt ter vervulling van een gelofte aan een god of hogere macht. Algemeen Voussoir Een voussoir is een boogsteen die taps toeloopt en samen met andere stenen een boog of gewelf vormt. Algemeen VR-strips Een VR-strip is een anti-tocht-borstel die schuiframen afdicht zonder het bestaande raamhout te vervangen. Algemeen Vrije vloeroppervlakte De vrije vloeroppervlakte omvatte alle vloeroppervlakte met een vrije hoogte van minstens 230 cm (woningen) of 210 cm (andere gebouwen). Algemeen Vrijloop Een vrijloop is een cilinder van een slot die kan draaien zonder dat er een sleutel in de cilinder zit. Algemeen VT VT staat voor Verticaal Transport en omvat globaal liften en kranen. Algemeen Vuist Verwijst naar het lemma 'moker' voor de beschrijving van het begrip. Algemeen Vulstof Een vulstof is een zeer fijnkorrelige minerale of puzzolane stof die aan betonspecie wordt toegevoegd om fijn materiaal en sterkteontwikkeling te bevorderen. Algemeen

W

Waaiergewelf Een sterk geribd gewelf in de vorm van een halve trompet, dat op een driedimensionale waaier lijkt. Algemeen Wagenschot Wagenschot zijn planken uit kwartiers gezaagd eikenhout, toegepast voor zichtbare betimmering en beschot. Algemeen Walshuid Walshuid is een blauwzwarte oxidelaag op staal die ontstaat tijdens het warm walsen. Algemeen Wandbespanning Wandbespanning is een traditionele constructie van latten en textiele onderlagen die een luchtspouw en dragende basis voor wandbekleding vormt. Algemeen Wanduitslag Een wanduitslag is een verklarende tekening of afbeelding die toont hoe een wand opgebouwd en geplaatst moet worden. Algemeen Wandverwarming Wandverwarming is een doorverwijzing naar de term warmtewand. Algemeen Wangewelf Wangewelf is een alternatieve benaming; zie muldengewelf. Algemeen Wapeningsnet Een wapeningsnet is een rooster van staaldraad dat in betonfunderingen wordt gelegd om stijfheid te geven en scheurvorming te beperken. Algemeen Wapeningsstrook Een wapeningsstrook is een smalle strook materiaal die voegen van gipsplaatmaterialen verstevigt. Algemeen Warmgewalst Warmgewalst staal is staal dat bij hoge temperatuur gewalst wordt en daardoor een relatief ruw oppervlak en walshuid kan hebben. Algemeen Warmtecapaciteit Warmtecapaciteit is de hoeveelheid energie die nodig is om de temperatuur van een voorwerp of materiaal met één graad te verhogen. Algemeen Warmtekracht-koppeling Warmtekracht-koppeling (WKK) is een term die verwijst naar een warmtekrachtcentrale. Algemeen Wartel Een wartel is een verbindingsstuk dat draaien of spannen tussen onderdelen mogelijk maakt, bijvoorbeeld als draaibaar oog, spanwartel of klemstuk voor slangen. Algemeen Waterbehoefte betonspecie De waterbehoefte van betonspecie is de effectieve hoeveelheid water per m³ die vereist is voor de gewenste verwerkbaarheid van het mengsel. Algemeen Waterbergingen Waterbergingen beperken zowel wateroverlast als een tekort aan water door opslag en infiltratie op verschillende schaalniveaus. Algemeen Watercementfactor De watercementfactor geeft de massaverhouding weer tussen aanmaakwater en cement in een betonmengsel. Algemeen Watergangen Een watergang is een lang, smal stuk stromend water, al of niet bevaarbaar met boten of schepen. Algemeen Waterglasinjectie Waterglasinjectie brengt waterglas, harder en water in zandige grond om sterkte of waterremmendheid van de ondergrond te verbeteren. Algemeen Wateroverspanning Synoniem van overspannen water. Algemeen Waterslagdemper Een waterslagdemper is een roestvrijstalen behuizing met een luchtkussen (rubber membraan of balg) die drukverschillen in leidingen opvangt. Algemeen Waterspanning Waterspanning is de druk van water, bijvoorbeeld in de poriën tussen korrels van de grond. Algemeen Waterspanningsmeter Een waterspanningsmeter is een bovengronds instrument dat de waterspanning van grondwater meet. Algemeen WBDBO WBDBO (Weerstand tegen BrandDoorslag en BrandOverslag) benoemt de kortste tijd waarna brand zich van de ene naar de andere ruimte kan uitbreiden. Algemeen Weergang Een weergang is de al of niet overdekte gang aan de bovenzijde of buitenzijde van een verdedigbaar bouwwerk, met een borstwering. Algemeen Wegzijging Wegzijging is het droogvallen van sloten en greppels doordat de grondwaterstand (te) laag is. Algemeen Weidevogels Weidevogels zijn weidegebonden vogels zoals grutto en kievit die bloemenrijke, vochtige weilanden nodig hebben om te broeden en kuikens groot te brengen. Algemeen Welfsel Een welfsel is in België (Vlaanderen) een vloerelement, vaak een soort kanaalplaat. Algemeen Werfkelder Een werfkelder is een kelder die zowel onder een pand als onder de straat tot aan de naastgelegen gracht ligt. Algemeen Werkbare dagen Werkbare dagen zijn werkdagen waarop normaal doorgewerkt kan worden in de bouw. Algemeen Werkblad voor de keuken Een werkblad voor de keuken is een vast aanrechtblad met vaak één of meer spoelbakken, kookplaten en kastjes aan de onderzijde. Algemeen Westelijke toren Een westelijke toren is de toren van een katholieke kerk die zich in het westelijke deel van het gebouw bevindt. Algemeen Westwerk Het westwerk is het deel van een kerk ten westen van het schip, doorgaans breder en vaak met de toren en hoofdingang. Algemeen Wet Geluidshinder (Wgh) De Wet Geluidshinder (Wgh) beoogt de voorkoming en bestrijding van geluidshinder. Algemeen Wiel Een wiel is een diepe plas achter een dijk die is ontstaan door een plaatselijke dijkdoorbraak. Algemeen Wiep Een wiep is een cilindervormige rol van rijshout of riet die als bundel of klemvormend sluitstuk in landbouw en waterbouw dient. Algemeen Wijkverdichting Wijkverdichting is nieuwbouw op een bestaande open ruimte of plantsoen binnen de bebouwde kom. Algemeen Wildrooster Een wildrooster is een rooster in de weg- of padbodem dat voorkomt dat wild of vee uit een afgesloten gebied ontsnapt. Algemeen Windverband Een windverband is een stabiliteitsverband dat een vlak van een gebouw verstijft, meestal opgebouwd uit vrijwel onwrikbare driehoeken. Algemeen Winket Winket verwijst naar het lemma klinket. Algemeen Wissellat Zie bij wisseldorpel en wisselsponning. Algemeen Witjes Witjes zijn replica's van Nederlandse wandtegels die vanaf de 16e eeuw werden vervaardigd en op grote schaal in interieurs zijn toegepast. Algemeen WKK WKK is de afkorting van warmtekrachtkoppeling; zie warmtekrachtcentrale. Algemeen Woerd Een woerd is een kunstmatig opgehoogde stroomrug of terp die bescherming biedt tegen overstromingen. Algemeen Wonen werken natuur ontspanning Het concept bundelt wonen, werken, natuur en ontspanning binnen één leefomgeving in plaats van functies strikt te scheiden. Algemeen Woningaanbod Het woningaanbod omvat woningen die makelaars, woningcorporaties of privé-personen te koop of te huur aanbieden. Algemeen Woningborg Woningborg is een Nederlands instituut dat garanties en waarborgen biedt voor de kwaliteit en oplevering van koopwoningen en -appartementen. Algemeen Woningnood Woningnood is het structurele tekort aan woningen waarbij de vraag langdurig groter is dan het beschikbare aanbod in Nederland. Algemeen Woonblok Een woonblok is een gebouw met meerdere woningen dat doorgaans wordt gerealiseerd om meer woningen per grondoppervlakte te huisvesten. Algemeen WoonKeur WoonKeur is het certificaat voor nieuwbouwwoningen dat staat voor ruim voldoende woontechnische kwaliteit en levensloopbestendigheid. Algemeen Woonoppervlakte Oppervlakteaanduiding voor woonruimtes die makelaars gebruiken, doorgaans bepaald volgens de NEN2580-definitie van gebruiksoppervlakte. Algemeen Woonunit Een woonunit is een kleine geprefabriceerde, schakelbare woning die vaak als tijdelijke woonruimte of tiny house wordt gebruikt. Algemeen Woordenboek Een woordenboek verzamelt vaktermen en hun equivalente uitdrukkingen in andere talen voor gebruik in de bouwkunde. Algemeen Woordenlijst installaties E NL F ES D Een meertalig Excel-woordenboek met installatietermen in Engels, Nederlands, Frans, Spaans en Duits. Algemeen Woordenlijst Nederlands-Engels Overzicht van woordenlijsten en onlinebronnen voor vertalingen tussen Nederlands en Engels, met aandacht voor bouw en technische termen. Algemeen Wouterman Een wouterman is een latje in een kast dat als drager dient waarop een plank wordt gelegd. Algemeen WRD WRD (Weerstand tegen RookDoorgang) geeft de weerstand van een scheiding tegen de verspreiding van rook tussen ruimten. Algemeen Wrijvingsgetal Het wrijvingsgetal is de verhouding tussen mantelwrijving en conusweerstand, uitgedrukt als percentage. Algemeen Wrijvingsweerstand De wrijvingsweerstand is de weerstand die een voorwerp ondervindt door het materiaal waarover of waarlangs het voortbewogen wordt. Algemeen Wulfmuur Wulfmuur is Gronings voor een verticaal, gemetseld troggewelf dat vooral voorkomt bij kolkwanden van sluizen en bij kades. Algemeen

X

Xella Xella levert verschillende soorten bouwmaterialen, waaronder kalkzandsteen, cellenbeton en platen uit cellenbeton. Algemeen

Y

Ytong Ytong is een merk van blokken uit cellenbeton en maakt deel uit van Xella. Algemeen

Z

Zachtboard Zachtboard is een zeer zacht plaatmateriaal van op elkaar geperste houtvezels, gebruikt als egaliserende, warmte-isolerende en geluiddempende ondervloer. Algemeen Zadelvorst Een zadelvorst is een vorm van nokafsluiting die in de kopsluitingen van holle dakpannen aansluit. Algemeen Zakkengoed Zakkengoed is materiaal dat in grote zakken wordt verkocht, geleverd of afgevoerd, of het materiaal waarvan zakken en balen worden gemaakt. Algemeen Zand gestabiliseerd Zand gestabiliseerd: zie stabilisatie van grond. Algemeen Zandpaal Een zandpaal is een verticale drainatie waarbij een geboorde holte wordt opgevuld met grof, goed waterdoorlatend zand. Algemeen Zandvang Een zandvang is een bak met tussenschotten die zand en andere fijne vaste deeltjes uit water opvangt. Algemeen Zavel Zavel is een grondsoort met korrels van 0,002–0,063 mm en bevat 8–25% lutum (fijn kleimateriaal). Algemeen Zeeffractie De zeeffractie is het materiaal dat op een zeef achterblijft bij een zeefanalyse van zand of grind. Algemeen Zeefkromme Een zeefkromme geeft in een grafiek de korrelgrootteverdeling van een materiaalmonster, vaak zand of grind. Algemeen Zelfherstellend materiaal Zelfherstellend materiaal is materiaal dat bij een geringe beschadiging automatisch delen van zijn structuur kan herstellen. Algemeen Zetmaat De zetmaat is het aantal millimeter dat betonspecie inzakt nadat de kegel van Abrams omhoog is getrokken. Algemeen Zevengatenzaag Een zevengatenzaag is een hulpstuk voor een boor om meerdere grotere gaten in houtachtige materialen te zagen. Algemeen Ziggurat Een ziggurat is een piramidevormig, gelaagd tempeltorenachtig bouwwerk uit het oude Mesopotamië en Perzië. Algemeen Zigzagoven Een zigzagoven is een continuoven voor het bakken van steen waarbij het vuur zowel zijwaarts als op-en-neer beweegt. Algemeen Zolderbak Een zolderbak is een doosvormige dekschuit die als ponton wordt gebruikt bij bagger-, bergings- en waterbouwwerken. Algemeen Zomerhuis Een zomerhuis is een klein bijgebouw bij een boerderij, bedoeld voor verblijf in de zomer en vaak ook gebruikt als kaasmakerij. Algemeen Zonnerad Een zonnerad is een rad dat als vruchtbaarheidssymbool en teken van leven en geluk in de zonnecultus wordt gebruikt. Algemeen Zontoetredingsfactor De zontoetredingsfactor verwijst naar de g-waarde (van solar gain) en kan in oudere literatuur als ZTA voorkomen. Algemeen Zwaaihaak Zwaaihaak is een verwijzing naar de term zweihaak. Algemeen Zweihaak Een zweihaak is een beweegbare winkelhaak waarmee willekeurige hoeken kunnen worden afgetekend en overgebracht. Algemeen Zwelmortel Zwelmortel is een kant-en-klare expanderende gietmortel die krimp compenseert en bij verharding nul krimp of lichte uitzetting geeft. Algemeen Zwelstrip Een zwelstrip is een band van hydrofiele materialen die bij contact met water sterk uitzet en zo voegen waterdicht maakt. Algemeen Zwenkschootslot Een zwenkschootslot is een slot voor buitendeuren waarvan de schoot bij het sluiten draait (zwenkt) in plaats van enkel horizontaal te schuiven. Algemeen zzp Een zzp'er is een zelfstandige zonder personeel die zelfstandig belasting betaalt en zelf pensioen en arbeidsongeschiktheid regelt. Algemeen

Populaire termen in Algemeen

Aankoopmakelaar Aanmaakwater Aanpasbaar bouwen Aanplanken Aanrecht Aantredediepte

Bekijk alle populaire termen →