Atrium

Betekenis

Een atrium is van oorsprong een open ruimte in het midden van een Oud-Romeinse woning of een Oud‑Christelijke basiliek, doorgaans omringd door een overdekte zuilengalerij. Het fungeerde als hart van de woning en als ontvangstruimte voor niet‑intieme bezoekers; uit de overdekte ruimte rond het atrium ontwikkelde zich later bij kloosterkerken de kloostergang (ambulatorium). Hedendaags is een atrium meestal een (vaak glazen) overdekte, centraal gelegen binnenplein dat zich kan uitstrekken over meerdere verdiepingen.

Toepassing

Atriums komen voor in verschillende typen gebouwen.

• In klassieke Romeinse huizen (domus) en basilieken als centrale ruimte of voorhof.
• In kloosterkerken als voorloper van de kloostergang.
• In moderne kantoorgebouwen en woongebouwen als overdekt binnenplein.
• Als centrale circulatieruimte met trappen, liften en doorgangen tussen verdiepingen.
• Als Grote Glasoverkapte Ruimte (GGR) tussen woningen, vergelijkbaar met een serre.

Aandachtspunten

• Serre-achtige warmtewinst: bij zoninstraling blijft veel warmte in het atrium, waardoor gevels en woningen in de winter minder afkoelen.
• Zonnepanelenmogelijkheid: glazen dakpanelen kunnen deels zonnepanelen dragen, met een bijkomend verlies aan daglicht.
• Ventilatie en zonwering: automatisch geregelde systemen zijn vaak gewenst, maar een beheerder moet altijd handmatig kunnen ingrijpen.
• Daglicht en wooncomfort: in omsloten atriums kan de daglichttoetreding in lagere woonlagen onvoldoende zijn (daglichtfactor speelt een rol).
• Luchtkwaliteit: een GGR kan te weinig verse buitenlucht leveren voor de ventilatie-eisen van aangrenzende woningen.
• Geur- en geluidsoverlast: kookluchtjes en burengeluid kunnen zich in het atrium verspreiden; gevels zijn vaak niet sterk akoestisch dempend.
• Onderhoud en bereikbaarheid: glazen daken zijn moeilijk bereikbaar voor reiniging.
• Brandveiligheid: bij brand kan een glazen dak ondeugdelijk zijn; een rook- en warmte‑afvoerinstallatie (RWA) kan nodig zijn.

Herkomst en benaming

De term atrium is een Latijns woord met Etruskische afkomst, vernoemd naar de stad Atra. Een alternatieve verklaring verbindt het woord met het Latijnse ater (zwart), verwijzend naar vroegere hutten met een centrale opening voor rookafvoer. Het meervoud is zowel atriums als atria.

Vergelijking

• serre: een atrium kan lijken op een serre wanneer het als glasoverkapte binnenplaats tussen woningen is uitgevoerd; een GGR wordt wel als serrevormige structuur beschreven.
• kloostergang: de overdekte loopruimte rond het atrium ontwikkelde zich historisch tot de kloostergang (ambulatorium).