Bemaling

Betekenis

Bemaling is het lokaal wegpompen of wegzuigen van grondwater om de grondwaterstand te verlagen tot onder het niveau van een bouwput of fundering. Daardoor ontstaat een droge werkruimte voor het uitvoeren van funderingen, rioleringswerk, tunnels, kelders of saneringswerkzaamheden.

Toepassing

De techniek wordt toegepast wanneer bouw- of saneringswerk onder het grondwaterniveau plaatsvindt.

• Verlaging van het grondwater bij bouwputten voor kelders en tunnels.
• Uitvoeren van rioleringswerken waarbij droog werken vereist is.
• Ontwateren bij bodemsanering zodat verontreinigde grond afgevoerd kan worden.
• Retourbemaling bij situaties waar directe afvoer naar het riool niet gewenst is, inclusief toepassingen bij warmte-koude-opslag.

Aandachtspunten

• Controleren van stabiliteit van de bouwput en belendende bouwwerken: bemaling verandert korrel- en waterspanningen in de omgeving.
• Voorkómen van schade aan nabijgelegen gebouwen, natuurwaarden en gewassen door onjuist gevoerde bemaling.
• Houden aan vergunning- en onderzoeksprocedures; ontbreken hiervan kan stillegging van het project veroorzaken.
• Rekening houden met weersinvloeden: lange droge perioden kunnen leiden tot te grote ontwateringsdieptes, natte perioden kunnen bemaling aanzienlijk vertragen.
• Beperken van opdrijving of onvoorziene zettingen door nauwkeurige berekening en monitoring van onttrekkingsdebiet.

Typen en uitvoering

• Vacuümbemaling: geschikt voor kleine bouwputten en geringe dieptes; geperforeerde zuigbuizen worden op regelmatige afstanden (ongeveer 2 m) in de grond aangebracht en aangesloten op een centrale, niet-geperforeerde verzamelleiding (blinde buis); een bemalingsmotor creëert vacuüm waardoor water via de zuigbuizen wordt opgezogen en afgevoerd.
• Deepwell bronbemaling: toegepast bij grote bouwputten en grotere dieptes (meer dan circa 4 m); de verlaging van het grondwater gebeurt met behulp van onderwaterpompen.
• Retourbemaling: het opgepompte water wordt elders weer aan de grond toegevoerd; terugvoerplaats moet zodanig gekozen worden dat die grond niet te veel water gaat bevatten.
• Afvoer: het opgepompte water wordt doorgaans naar rioleringsputten afgevoerd, tenzij retourbemaling of zuivering plaatsvindt.

Organisatie en vergunningen

Belangrijke fasen en betrokken partijen bij een gemiddeld bouwproject met bemaling (zoals door SIKB beschreven):

• initiatief tot bouwproject met benodigde bemaling (opdrachtgever)
• uitvoeren van grondonderzoek (adviesbureau)
• opstellen van bemalingsadvies (adviesbureau)
• vergunningaanvraag (opdrachtgever/adviesbureau)
• vergunningverlening (bevoegd gezag)
• aanbesteding van het werk en de bemaling (opdrachtgever)
• ontwerp van werk en bemaling (aannemer/bemaler)
• uitvoering van werk en bemaling (aannemer/bemaler)

Risico's

Risico's en knelpunten die bij bemalingen kunnen optreden:

• hoger onttrekkingsdebiet dan vooraf berekend
• opdrijvende constructies
• zakking van gebouwen en gronden
• schades aan natuurwaarden en gewassen
• mogelijke stillegging van het bouwproject door ontbrekend onderzoek, vergunningen of door het optreden van bovengenoemde risico's

Ontwateringsdiepte

De ontwateringsdiepte is de afstand van het maaiveld tot het hoogste punt van de grondwaterspiegel van het te bemalen gebied. Bij het plannen moet rekening gehouden worden met voorafgaande weersomstandigheden, omdat die de benodigde diepte en de duur van bemaling beïnvloeden.