Dissel

Betekenis

Een dissel is een bijlvormig handgereedschap dat gebruikt wordt om ronde boomstammen te bewerken naar een andere vorm of om hout uit te hollen. De snede van de dissel is altijd aan de binnenzijde geslepen, waardoor het gereedschap geschikt is voor het bewerken van binnen- en buitenkrommingen.

Toepassing

De dissel komt voor bij ruw houtbewerken en grof timmerwerk.

• Behakken van ruwe boomstammen van rond naar vierkant.
• Aanpunten en bewerken van houten heipalen.
• Uitkappen en uithulen van werkstukken zoals bij boten en klompen.
• Waterbouw: behakken van palen van dukdalven en steigers.
• Gebruik door botenbouwers, klompenmakers en scheepstimmerlui.

Aandachtspunten

• De snede is steeds aan de binnenzijde geslepen; dit beïnvloedt de werkrichting en techniek.
• Er bestaan vlakke en holle uitvoeringen; de holle dissel heeft een aan beide zijden gebogen blad.
• Er bestaan rechte en kromme dissels, verwijzend naar de vorm van het metalen blad.
• Wanneer de houten steel voorbij het metalen deel doorloopt spreekt men van een dissel met hiel.
• Het bedisselen van een balk vereist oefening en kan gevaarlijk zijn.

Typen / uitvoeringen

• Vlakke dissel: geschikt voor rechte of vlakke bewerkingen.
• Holle (ronde) dissel: uitgevoerd met een duidelijk gebogen blad aan beide zijden, geschikt voor meer of minder gekromde uitgeholde werkstukken (bijv. boten en klompen).
• Rechte dissel: metalen blad zonder kromming in de richting van het blad.
• Kromme dissel: metalen blad met kromming in de andere richting dan bij vlak/hol.
• Dissel met hiel: uitvoering waarbij de houten steel doorloopt voorbij de dissel voor extra houvast en controle.

Historiek / archeologisch bewijs

Er zijn vondsten die aantonen dat er al duizenden jaren dissels gebruikt werden; bijvoorbeeld werd circa 7000 jaar geleden een lindeboom van 5,5 m ontdaan van schors en uitgehold met een stenen of benen dissel.