Ensemble

Betekenis

Een ensemble is een compositorisch geheel van bebouwing en de omliggende ruimte, waarbij de onderdelen als een eenheid waargenomen worden. Kenmerkend zijn een gemeenschappelijke architectonische grondtoon en samenhang door consistent materiaalgebruik en detaillering; ensembles kunnen zowel grote ruimtelijke opgaven (bijv. wijken) als kleinere schalen omvatten.

Toepassing

Ensembles worden gebruikt als omschrijving en beoordelingskader in ruimtelijke ordening en erfgoedzorg.

• Bij ruimtelijke ontwerpen voor woonwijken en stadsuitbreidingen, zoals grootschalige projecten.
• Voor kleinschalige samenhangende bouwgroepen en woonstroken.
• Bij waardering en aanwijzing van cultuurhistorisch belangrijke samenhangen in het erfgoedbeleid.

Aandachtspunten

• Omvat zowel bebouwing als omgeving: de relatie tussen gebouwen en omliggende elementen bepaalt het geheel.
• Eén architectonische grondtoon en consistent materiaalgebruik/detaillering versterken de ensemblebeleving.
• Repeterende elementen (bv. woonstroken of sterke profielvoering) kunnen de samenhang vergroten.
• De ensemblewaarde kan afhangen van aanwezige bouw- of grondwerken in de omgeving (bv. gracht, poort, park).
• Een ministeriële aanwijzing als ensemble is mogelijk wanneer het geheel in onderlinge samenhang van bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis is.

Ensemblewaarde

De term ensemblewaarde beschrijft de waarde van een gebouw mede door de aanwezigheid van specifieke werken of elementen in de omgeving. Voorbeelden zijn bij kastelen of ruïnes de toevoeging van een gracht, poort of park die de cultuurhistorische betekenis van het geheel versterken.

Voorbeelden

• Ontwerp voor IJburg (een ensemble van 520 appartementen, op de plaats van het Andreas-ziekenhuis in Amsterdam; ontwerp door geurts&schultze en tony fretton architects).
• Lijnbaan-ensemble, Rotterdam (modernistisch ensemble van losse winkel- en woonblokken met samenhangend stedelijk interieur; symbolisch voor de wederopbouw).
• Ensemble sanatorium Zonnestraal, Hilversum (voorbeeld van een samenhangend architectonisch geheel).

Herkomst van de term

Het woord is ontleend aan het Franse ensemble (geheel, eenheid); dit Franse woord is verwant aan het Latijnse insimul/simul (tegelijk), waarvan ook 'simultaan' afstamt.