Kalkmortel

Betekenis

Kalkmortels zijn mortels die bestaan uit kalk (steenkalk of schelpkalk) en metselzand, zonder toevoegingen van bijvoorbeeld cement. Ze zijn elastischer dan veel andere mortels en hebben een lange levensduur; een voorbeeldmengverhouding is 6 delen kalk en 4 delen zand.

Toepassing

Kalkmortel wordt voornamelijk toegepast als metsel- en voegmortel.

• Metselwerk en voegwerk van gebouwen.
• Restauratie en herstelwerkzaamheden, waarbij materiaal en eigenschappen moeten passen bij de oorspronkelijke steensoort.
• Bij metselwerk met schelpkalkstenen is gebruik van schelpkalkmortel aan te bevelen om schade door harder en dampdichter cement te voorkomen.
• Situaties waar damptransmissie, vervormbaarheid en compatibiliteit met historische materialen belangrijk zijn.

Aandachtspunten

• Zorg dat mortel en werkregio regenvrij blijven tijdens en na het aanbrengen; kalkmortel droogt trager en vereist langere beschermingsperioden.
• Beperk de stapelhoogte per dag vanwege de langzamere verharding.
• Houd rekening met lagere hecht- en druksterktes in vergelijking met cementmortel.
• Bescherm tegen vorst, verbranden van de mortel en uitspoeling van inhoudsstoffen zolang de mortel niet voldoende verhard is.
• Overweeg de hogere kostprijs bij materiaalkeuze.

Voordelen

• Goede verwerkbaarheid zonder veel additieven.
• Minder kans op uitbloeiing van zouten.
• Grotere vervormbaarheid/flexibiliteit, waardoor minder kans op scheurvorming en grotere dilatatieafstanden mogelijk zijn.
• Zelfherstellend vermogen door dichting van haarscheuren via carbonatatie.
• Mortel is (verwijderbaar en) herbruikbaar bij het einde van de gebouwlevensduur, waardoor bakstenen opnieuw te gebruiken zijn.

Nadelen

• Langzamere verharding en droging; langere gevoelige periode voor omgevingsinvloeden.
• Minder hoge hecht- en druksterktes dan cementmortel.
• Hogere kosten dan sommige alternatieven.
• Vereist zorgvuldige beschermingsmaatregelen tijdens uitvoering.

Typen en historische recepten

• Er bestaan verschillende kalkmorteltypen, onder meer luchtkalkmortel, hydraulische kalkmortel en puzzolaan kalkmortel; daarnaast worden basterdmortels en cementmortel vaak vergeleken bij eigenschappen.
• Historische recepten omvatten onder meer trasmortels, sterke en slappe basterd trasmortel, klassieke kalkmortels en basterd cementmortel.

Uitvoering

• Een veelgenoemd voorbeeld van mengverhouding is 6 delen kalk op 4 delen zand.
• Vanwege de trage verharding moeten verwerkingstempo en werkorganisatie aangepast worden (beperkte stapelhoogte, langere bescherming tegen weersinvloeden).

Documentatie

Beschikbare publicaties en brochures die verder ingaan op eigenschappen en toepassing van kalkmortels:

• Infoblad "Kalkmortel en baksteen metselwerk" (Koninklijke Nederlandse Bouwkeramiek).
• Brochure "Het gebruik van kalkmortel" (Cultureel Erfgoed).
• "Kalkboek. Het gebruik van kalk als bindmiddel voor metsel- en voegmortels in verleden en heden" (Van Balen e.a.).
• Brochure "Voegwerk" (Monumentenwacht Vlaanderen).