Klimaatadaptief

Betekenis

Klimaatadaptief betekent dat ontwerpen, bouwen en beheren zodanig worden uitgevoerd dat gebouwen en gebieden robuust genoeg zijn om veranderingen in het klimaat op te vangen. Voor nieuwbouw betreft dit een ontwerpopgave om met niet te grote klimaatveranderingen "mee te bewegen"; voor bestaande bouw gaat het om aanpassingen die gebouw en directe omgeving klimaatschade beperken. Klimaatadaptief gaat bovendien niet alleen over individuele gebouwen maar ook over gebiedsniveau.

Toepassing

Klimaatadaptief werken wordt toegepast in ruimtelijke planning, bouwprojecten, infrastructureel waterbeheer en agrarisch beheer.

• Ontwerpen van nieuwbouw met verhoogde robuustheid tegen extreme neerslag en droogte.
• Aanpassen van bestaande gebouwen en directe omgeving aan veranderende weerspatronen.
• Inrichten van openbare ruimte en watersystemen (retentie, infiltratie, buffervoorzieningen).
• Landbouwpraktijken en waterbeheer aansturen op veranderende neerslagpatronen.

Aandachtspunten

• Rekening houden met onvoorspelbaarheid van perioden met droogte en met veel regen.
• Sturen op parameters zoals grondwaterstand, omvangrijke waterbergingen en zonwering.
• Onderkennen dat oplossingen zowel op gebouwniveau als op gebieds- en sectorniveau gezocht moeten worden (waterschappen, overheid, landbouw).
• Potentiële rol van kunstmatige intelligentie combineren met professionele afweging en gezond verstand.
• Focus leggen op structurele aanpassingen zonder noodzakelijk de nadruk op oorzaken van klimaatverandering.

Mogelijke gevolgen van klimaatverandering

• Enorm veel neerslag, met risico op wateroverlast (ondergelopen kelders, straten, tunnels, tuinen).
• Langere periodes van droogte.
• Zware stormen en piekbelasting door wind.
• Hitteperiodes met te hoge buitentemperaturen.
• Effecten op biodiversiteit en natuurlijke systemen.
• Lokale fenomenen zoals modderstromen (bijvoorbeeld in Zuid-Limburg).

Maatregelen: overheid

• Toepassen van waterdoorlatende verhardingen in openbare ruimte.
• Aanleggen van meer retentiegebieden, wadi's, infiltratiegebieden en waterbergingen, onder andere polderdaken.
• Vergroten van hemelwaterrioolcapaciteit en bij voorkeur gescheiden riolering voor vuil- en hemelwater.
• Plaatsen van extra pompen in tunnels en kritieke infrastructuur.
• Ontwikkelen van bouwkundige oplossingen zoals bouwen op het water of op terpen.
• Verlagen en verplaatsen van grond om retentie in de nabijheid te creëren.
• Aanpassen van beganegrondvloerpeilen van nieuwe woningen, bijvoorbeeld meer dan 0,3 m boven straatniveau (hoge onderbouw).

Maatregelen: privaat (nieuwbouw en bestaande bouw)

• Tuinen lager aanleggen om wateropvang te bevorderen.
• Toepassen van waterdoorlatende bestrating, grind of vergelijkbare materialen.
• Zorgen voor afvoer rondom het huis en afwateringsgoten naar vijvers of riolering.
• Verwijderen van verharding in tuinen en vervangen door groen; daarbij rekening houden met waterbehoefte bij langere droogte.
• Aanleggen van eenvoudige barrières tegen modderstromen, zoals stro-wallen opgebouwd uit paaltjes met gaas en stro (laat water door, houdt modder en deels aardverschuivingen tegen).

Praktische maatregelen in landbouw en beheer

• Overwegen van andere teelten om frequent en langdurig beregenen te vermijden.
• Sturen van grondwaterstand en inzetten op omvangrijke waterbergingen.
• Inzetten van zonwering en andere klimaatmaatregelen op perceels- en gebouwniveau.
• Experimenteren met parameters en beheerstrategieën om zowel droogte- als hoogwaterrisico's te beperken.