Kruis

Betekenis

Een kruis is een figuur die ontstaat door twee of meer elkaar snijdende of rakende lijnen of balken. Elke kruisvorm heeft zijn eigen betekenis en achtergrond; veel kruisen dragen een bepaalde symboliek.

Toepassing

Kruisen komen voor als symbolen met uiteenlopende culturele en religieuze betekenissen.

• Dragen symboliek: veel kruisen hebben een bepaalde symboliek.
• Bepaalde vormen hebben specifieke religieuze verwijzingen, bijvoorbeeld het Jeruzalems kruis dat herinnert aan de vijf wonden van Christus.
• Worden onderscheiden en benoemd aan de hand van hun vorm (bijv. Grieks kruis, Latijns kruis, Andreaskruis).

Aandachtspunten

• Houd rekening met de uiteenlopende betekenissen en achtergronden van verschillende kruisvormen.
• Sommige kruisvormen hebben expliciet religieuze connotaties (zoals het verband tussen crux en het kruis waaraan Christus stierf).
• De Engelse vertaling is "cross".
• De etymologie is onvolledig vastgesteld: de term is een oude Germaanse ontlening aan het Latijnse crux (genitief crucis); verdere herkomst is onzeker, en Ernout/Meillet veronderstellen een ontlening aan een onbekende Zuid-Europese taal.

Vormen

Veel bekende kruisvormen zijn onder andere:

• Grieks kruis
• Latijns of Romeins kruis
• Andreaskruis, maalkruis, schuinkruis, X-kruis, Andrieskruis
• Taukruis of Antoniuskruis (T-kruis)
• Gaffelkruis
• Hengselkruis of Ankh-kruis of gelust kruis
• Russisch kruis
• Jeruzalems kruis (de vier kleine kruisen en de ene grote herinneren aan de vijf wonden van Christus)
• Krukkenkruis
• Patriarchaal of Lotharingskruis
• Kardinaalskruis
• Pauselijk kruis
• Maltezerkruis
• Petruskruis
• Keltisch kruis
• Kruisvaarderskruis of Tempelierskruis of Croix fleury

Etymologie

De term is een oude Germaanse ontlening aan het Latijnse crux (genitief crucis; 'kruis', in het bijzonder "kruis waaraan Christus stierf"). Verdere herkomst is onzeker; Ernout en Meillet veronderstellen een ontlening aan een onbekende Zuid-Europese taal.