Oldambster boerderij

Betekenis

De Oldambster boerderij is een regionaal boerderijtype dat omstreeks 1720 vanuit Oost-Friesland in Oost-Groningen is geïntroduceerd. Kenmerkend is dat woonhuis en schuur in elkaars verlengde liggen: de nok van het woonhuis loopt door in die van de schuur, waardoor beide even hoog zijn terwijl het woonhuis meestal smaller is. De verspringingen in de zijgevels die het verschil in breedte opvangen, worden krimpen genoemd.

Toepassing

Het type is vooral geassocieerd met het Oldambt, het noordelijkste deel van Oost-Groningen.

• In agrarische bedrijfslocaties verspreid over uitgestrekte landbouwgronden.
• Bij herenboerderijen en grotere agrarische erven.
• Waar opslag en verwerking van oogst en veehouderij gecombineerd werden in één bouwmassa.
• In gebouwen met een functionele indeling van schuur- en woonfuncties.

Aandachtspunten

• Zaadzolder: de eerste verdieping van het huisdeel fungeert vaak als zaadzolder (korenzolder) en is geen woon- of slaapvertrek.
• Zaadvensters: de lage vensters van die verdieping worden zaadvensters genoemd.
• Keldervensters: komen vaak voor en zijn vaak beveiligd met dievenijzers.
• Constructie: stenen schuren bevatten vaak een houten constructie (kolommen, schoren), gunstig bij aardbevingen.
• Behoud: veel exemplaren lijden onder bodemdaling door aardgaswinning, gebrek aan financiële middelen en slechte isolatie, wat tot verval en sloop kan leiden.

Opbouw en indeling

• Doorlopende nok: woonhuis en schuur delen één daklijn; huis is meestal smaller dan schuur.
• Krimpen: zijgevelverspringingen overbruggen het verschil in breedte tussen huis en schuur.
• Schuren met drie beuken: hoge middenbeuk voor opslag en dorsen; ene lage zijbeuk als grupstal met goot voor mestafvoer; andere lage zijbeuk voor wagens.
• Balkon: komt voor als verfraaiing en als teken van welstand, maar is niet structureel vereist.

Constructiematerialen

• Externe muren vaak in steen uitgevoerd.
• Interne draag- en schuurconstructie veelal hout (houten kolommen en schoren).

Problemen en behoud

• Bodemdaling door aardgaswinning heeft veel herenboerderijen in het open land schade berokkend.
• Financiële middelen van eigenaars ontbreken soms, waardoor onderhoud uitblijft en verval optreedt.
• Grote afmetingen en slechte isolatie bemoeilijken reguliere verkoop; sommige boerderijen kregen daardoor de bijnaam "huilende bruiden".
• Houten binnenconstructies blijken tijdens aardbevingen soms gunstiger dan volledig stenen opbouw.