Paal-en-balk

Betekenis

Het paal-en-balk-systeem is een houtbouwmethode die bestaat uit robuuste kolommen (palen) en lange liggers (balken) die samen een zelfdragende constructie vormen. Door het open skelet vervullen palen en balken de constructieve functie in plaats van dragende wanden.

Toepassing

Het systeem wordt toegepast waar ruime, open interieurvolumes en grote glasvlakken gewenst zijn.

• Ontwerpen van grote overspanningen zonder tussenliggende palen.
• Realiseren van gevels met veel glas of geïsoleerde panelen tussen framedelen.
• Zichtbaar laten van het houten skelet in het interieur voor esthetiek.
• Prefab- en snelle montageprojecten door grove, goed te prefabriceren onderdelen.
• Gebouwen met dampopen wanden en gebruik van biobased materialen.

Aandachtspunten

• Voorzie behandeling van hout aan de buitenzijde; binnenhout alleen behandelen bij ongewenste verkleuring.
• Onderbouw van palen en liggers tegen optrekkend vocht: beganegrondvloer bij voorkeur in beton en gebruik van DPC-folie, butyltape en EPDM-slabbe voor afdichting.
• Overweeg windverband voor extra stevigheid wanneer nodig.
• Grote glasvlakken beïnvloeden daglichttoetreding en oriëntatie (bij voorkeur op het zuiden gericht); rekening houden met daglichtfactor.
• Tussen panelen en paal-en-balk-toevoegingen wordt compriband toegepast als regendichte, rekbare afdichting.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Palen en balken kunnen massief hout of gelamineerd hout zijn; gelamineerd hout is goedkoper dan massief hout en biedt meer stabiliteit.
• Gelamineerde profielen bestaan vaak uit 3 of 4 lagen; een voorbeeldkolom is 3-laags gelamineerd met een doorsnede van 164×164 mm.
• Geveldelen zijn veelal hout tenzij het om glasruiten gaat; liggers van de gevel worden doorgaans geïsoleerd aan de buitenzijde.

Houtverbindingen

• Palen en balken worden vaak gekoppeld met grote pen-en-gat-verbindingen.
• Voor koppelingen tussen balken worden machinale zwaluwstaarten toegepast.
• Verbindingen bij de hoofdbalkstructuur zijn fors van formaat; vloerbalkverbindingen zijn iets minder groot en meestal nauwelijks zichtbaar.

Bescherming tegen vocht e.d.

• Beganegrondvloer bij voorkeur van beton; onder de onderligger wordt DPC-folie geplaatst.
• Zijkant van de ligger en een stukje van de betonvloer worden met butyltape dichtgeplakt voor blijvende afdichting tegen vocht en wind.
• Vaak wordt een EPDM-slabbe toegepast die van boven naar beneden doorloopt naar de betonstrook voor water- en winddichtheid.
• Sponningen worden behandeld met Rostex-verf.

Afmetingen / doorsneden

• Gelamineerde palen en balken worden vaak samengesteld uit 3 of 4 lagen; een gebruikelijk voorbeeld is een 3-laags gelamineerde kolom van 164×164 mm.
• Voor grotere overspanningen worden balken/liggers verzwaard om grotere belastingen op te vangen.

Verschil met houtskeletbouw

• In tegenstelling tot houtskeletbouw is het paal-en-balk-systeem opgebouwd uit forse kolommen en liggers die de hoofdbelasting dragen, waardoor dragende muren meestal overbodig zijn en het skelet ruimer en zichtbaarder is.