Scharnier

Een scharnier is een meestal metalen onderdeel dat deuren, ramen of luiken laat draaien of een klappende beweging mogelijk maakt.

Betekenis

Een scharnier is een meestal metalen voorwerp dat twee delen aan elkaar verbindt zodat één deel ten opzichte van het andere kan draaien, bijvoorbeeld een deur ten opzichte van een kozijn. Meestal bestaat het uit twee platte plaatjes (vleugels) die met een pen verbonden zijn; de vleugels liggen doorgaans enkele millimeters in het vlak van kozijn en deur zodat ze bij het sluiten op elkaar vallen.

Toepassing

Scharnieren worden toegepast waar draai- of klapbewegingen nodig zijn:

  • Deuren, ramen en luiken
  • Kastdeuren en meubeldeurtjes (inboor- of opschroefscharnieren)
  • Deksels, kleppen en luiken (klepscharnier)
  • Taatsramen en draaipunten (taats, speun)
  • Lange verbindingen of continue scharniering (pianoscharnier)

Aandachtspunten

  • Kies het type scharnier op basis van belasting en gewenste werking (glijlagerscharnieren zijn slijtvast, geruisloos, onderhoudsvrij en hebben groot draagvermogen).
  • Houd rekening met de montagewijze: opliggend, verdekt of verkropt beïnvloedt inbouw en zichtbaarheid.
  • Bij nieuwbouw worden scharnieren vaak met ronde hoeken uitgevoerd vanwege de machinale inkrozing/infrezing in het hout.
  • Voor deuren met terugveerende werking gebruikt men bommerscharnieren met ingebouwde veer; dubbelwerkende varianten laten de deur beide kanten op slaan.
  • Voor inbraakwerende toepassingen bestaan veiligheidsscharnieren met een “dievenklauw” die verhinderen dat de deur geopend kan worden na het verwijderen van de pen.

Manieren van bevestiging

  • Opliggend: scharnier op kozijn en deur gemonteerd, vaak met inkrozing/infrezing in het deurvlak.
  • Verdekt: scharnier in kozijn en deur verzonken, onzichtbaar bij gesloten deur.
  • Verkropt: de ene vleugel ligt in een ander vlak dan de andere vleugel, zodat de delen verschillend gepositioneerd zijn.

Materialen en uitvoeringsvormen / Typen (selectie)

  • Bochtscharnier: vleugels zijn geknikt waardoor een bocht ontstaat.
  • Bommerscharnier: deurveerscharnier met ingebouwde veer; bestaat ook als dubbelwerkend.
  • Glijlagerscharnier: bevat nylon glijlagers tussen scharnierbladen; slijtvast en onderhoudsvrij.
  • Inboorscharnier / kastscharnier: voor kastdeuren, vaak inboor- of opschroefuitvoering.
  • Klepscharnier: voor naar boven klappende deksels of kleppen; zwaardere kleppen vaak aan beide zijden voorzien.
  • Kogellagerscharnier: kogellagers rond de pen tussen vleugeldelen; vergelijkbaar met schijflagerscharnier.
  • Paumelle (fits): uitlichtbaar deurhengsel waarvan één deel een pen bevat.
  • Pianoscharnier: zeer lang scharnier over de lengte van een deksel of deur.
  • Speun: uitvoering die bijvoorbeeld een raam 180° kan doen draaien.
  • Taats: pen in raam en "pot" in kozijn voor taatsramen.
  • Vlinderscharnier: vleugels lopen wijder uit.
  • Veiligheidsscharnier: eenvoudige anti-diefstaluitvoering met dievenklauw.

Ook interessant

Gevel De gevel is de van buiten zichtbare buitenmuur van een gebouw en vormt een elementair bouwdeel met meerdere functies en uitvoeringen. Gevelbekleding De gevelbekleding is de buitenste laag van de gevel, uitgevoerd in uiteenlopende materialen voor bescherming en uitstraling. Geveldetaillering Geveldetaillering is het geheel van onderdelen van een gevel die samen het totaalbeeld bepalen. Gevelelement Een gevelelement is een prefab bouwelement dat een kant‑en‑klaar onderdeel vormt van de buitenkant van een gebouw.