Stempel

Betekenis

Een stempel is in de bouw een stijl of balk die constructiedelen ondersteunt of schoorwerk vormt; hij kan schuin, verticaal of horizontaal worden toegepast. De term omvat ook een gereedschap waarmee een afbeelding in verhoging (meestal spiegelbeeld) op een ondergrond wordt gedrukt en soms een hulpmiddel om gaatjes te ponsen.

Toepassing

De term komt voor in bouwkundige en handwerkmatige contexten.

• Ondersteunen van een balk of bekisting.
• Schoorwerk van bouwvallige muren (schoorstempel).
• Horizontaal opstellen om wanden van een bouwput op hun plaats te houden.
• Tussen twee tegenoverstaande wanden plaatsen om het naar elkaar toe wijken te verhinderen.
• Afdrukken van afbeeldingen of tekst op een materiaal (stempelhouder).
• Ponsen van gaatjes met een stempelhulpstuk.

Aandachtspunten

• Vorm en oriëntatie variëren: verticaal, schuin (schoren) of horizontaal, afhankelijk van toepassing.
• Materialen kunnen hout of staal zijn; uitvoeringen verschillen naar functie.
• Bij stempelgereedschap staat de afbeelding in verhoging en meestal in spiegelbeeld op de stempelhouder.
• In Vlaanderen komen ook de benamingen stiep, stip en stansoen voor.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Houten stempels.
• Stalen stempels.
• Schroefstempel (voorbeeld van een verticaal toegepaste stempel met schroefdraad).
• Betonstempel.
• Stempelraam.
• Trekschoren en drukschoren bij schoringswerken.
• Handmatige stempels voor afdrukken en ponsmiddelen voor gaatjes.

Etymologie

De term stempel is afgeleid van de wortel van stampen; het woord hangt klankwettig samen met varianten als stomb en heeft verwantschap met het Griekse stembein (hevig schudden, mishandelen).