Symboliek

Betekenis

Een symbool is een afbeelding die een ander, niet afgebeeld, vaak abstract begrip vertegenwoordigt, bijvoorbeeld de uil als symbool voor wijsheid. Symboliek is beeldtaal: de afbeelding verwijst naar een abstract begrip waarvan men de betekenis moet kennen om de boodschap te begrijpen. Een symbool kan meerdere betekenissen hebben en is sterk afhankelijk van context en periode.

Toepassing

Symboliek verschijnt in diverse domeinen:

• Schilderkunst en iconografie: onderdelen van een schilderij benoemen en de symboliek van die onderdelen interpreteren.
• Architectuur: gebouwen kunnen dienen als iconen voor een tijdperk, stijl of maatschappelijke denkwijze (bijv. Eiffeltoren, Centre Pompidou, Notre Dame, Opera House Sydney, Evoluon).
• Politieke en sociale uitingen: verborgen symbolen gebruiken om sympathie of overtuiging aan te geven wanneer openlijke uiting onmogelijk is (bijv. de sinaasappel als teken van aanhang).
• Digitale iconen en pictogrammen: app-icoontjes als verkorte schrijfwijze; pictogrammen verwijzen meestal naar fysieke begrippen (bijv. toiletpictogram, P, mes en vork) en komen ook voor in bouwtekeningen.
• Allegorische voorstelling: allegorieën beelden abstracte begrippen vaak als personen uit.

Aandachtspunten

• Ken de betekenis van het zinnebeeld; zonder kennis gaat de boodschap verloren.
• Houd rekening met historische en culturele veranderingen: betekenissen van symbolen evolueren in de tijd.
• Let op meervoudige betekenissen: één symbool kan meerdere zaken betekenen en verschillende symbolen kunnen naar hetzelfde begrip verwijzen.
• Beoordeel of de maker symboliek heeft bedoeld; kennis van de periode helpt bij correcte interpretatie.

Voorbeelden

• Uil: symbool voor wijsheid.
• Kolibrie: staat voor gratie, veerkracht, vreugde, vervulling en vluchtigheid van het leven; in India tevens boodschapper tussen hemel en aarde.
• Zeepaardje: kan ook voor gratie staan.
• Kleurvariatie: gele tulp voor blijdschap, rode tulp voor perfecte liefde.
• Vlinder: symbool voor zorgeloosheid en tegelijk voor milieubehoud.
• Kraai: symbool voor wijsheid en waarheid, maar ook voor diefstal en bedrog.
• Symbolische samenhangen: voorbeelden zoals kruik > hart > leven of dolfijn > kalme zee > Triton illustreren ketens van betekenis.

Relatie tot andere begrippen

• Semiotiek: de studie van tekens en de betekenissen die ermee samenhangen.
• Allegorie: een specifieke vorm van symbool waarbij een abstract begrip vaak wordt uitgebeeld als een persoon.
• Pictogram / icon: eenvoudige symbolen die meestal verwijzen naar fysieke begrippen (bijv. toilet, parkeerruimte, restaurant).
• Iconografie: beschrijft onderdelen van een schilderij en interpreteert eventueel de symboliek van die onderdelen.