Uilenbord

Dak

Een uilenbord is een klein driehoekig plaatwerk met een rond vlieggat, aangebracht bij de nok en hoekkeper van boerderijdaken.

Betekenis

Een uilenbord is een driehoekig plaatwerk met een lucht- of vlieggat (het uilengat) dat geplaatst wordt op de plaats waar de nok en de hoekkeper samenkomen. Het bord biedt een nest- of vlieghaven voor uilen en beschermt tegelijk de kwetsbare uiteinden van de vorst tegen inregenen.

Toepassing

Een uilenbord wordt toegepast in dak- en gevelsituaties van boerderijen.

  • Bij rieten daken van boerderijen.
  • Op de ontmoeting van nok en hoekkeper.
  • Als vlieggat voor uilen, meestal kerk- of steenuilen.
  • Ter bescherming van de uiteinden van de vorst tegen inregenen.
  • Als decoratief element met streekgebonden motieven.

Aandachtspunten

  • Materiaalkeuze: meestal hout, soms houtachtig plaatmateriaal of kunststof.
  • Constructievarianten: volkunststof uitvoeringen bestaan naast traditionele houten borden.
  • Regionale verschillen: streken als Friesland, Groningen, Drenthe en Twente kennen vaak eigen motieven.
  • Onderdelen: het middelste rechtopstaande balkje heet makelaar; daar rusten de twee zwanenhalzen bij sommige uitvoeringen.
  • Varianten kunnen extra licht geven wanneer uitgevoerd als raamconstructie.

Materialen / uitvoeringsvormen

  • Hout: traditioneel, vaak voorzien van houtsnijwerk en streekgebonden ornamenten.
  • Houtachtig plaatmateriaal: praktische alternatieven voor massief hout.
  • Kunststof: volkunststof uilenborden zijn in gebruik; er bestaan commerciële uitvoeringen.
  • Raamconstructie: soms vervangen door een kleine raamopening om meer licht in de nok toe te laten.

Variatie en ornamentiek

  • Streekmotieven: Friesland kent bijvoorbeeld uitvoeringen met twee zwanen en een kelkje, tarwearen of een harpje.
  • Decoratief doel: naast functionele rol vaak uitgewerkt als topgeveldecoratie met uitgesproken lokale stijlen.

Onderdelen

  • Makelaar: het middelste rechtopstaande balkje in het uilenbord; onderdeel waar zwanenhalzen tegen rusten.
  • Uilengat (ûlegat): het ronde gat in het driehoekige bord dat als vlieggat voor uilen dient.

Literatuur en voorbeelden

  • S.J. van der Molen, "Uileborden", Friese Pers Boekerij bv, 1981.
  • Voorbeeldcollecties en uitvoeringen zijn onder meer gedocumenteerd op gespecialiseerde sites en bij rietdekkersbedrijven.

Engelse omschrijving

  • Ornamental triangular gable end of a farmhouse.

Gerelateerde termen

Gevelmakelaar Topgeveldecoratie

Ook interessant

Vogelvide Een vogelvide is een vogelschroot met ruimte onder dakpannen waar onder andere de huismus kan nestelen. Vogelwering Vogelwering zijn middelen die voorkomen dat vogels op dakranden, goten of andere voorkeurplaatsen neerstrijken of nestelen. Vorst Vorst heeft drie hoofdbetekenissen: de nok van een dak, de vorstpan als dakafwerking en de weersgesteldheid onder 0 °C. Vorsthaak Een vorsthaak is een haak waarmee een vorstpan wordt vastgezet zodat deze niet kan wegwaaien.