Waterkering

Betekenis

Een waterkering is een bouwwerk of voorziening die voorkomt dat (overtollig) water een gebied binnendringt of verspreidt. Dat kan variëren van grootschalige waterbouwwerken zoals dijken en stormvloedkeringen tot bouwkundige of stedelijke maatregelen die vochttransport en afvoer beïnvloeden.

Toepassing

Waterkeringen komen voor in verschillende contexten.

• In de waterbouw: dammen, dijken, duinen, stormvloedkeringen, keermuren, beschoeiingen en nooddijken.
• Als primaire waterkering: een dijk die beschermt tegen buitenwater zoals grote rivieren, het IJsselmeer, Markermeer en de zee.
• In gebouwen: verhoogde randen (bijvoorbeeld aan een aanrecht) of bouwkundige voorzieningen tegen vochtdoorslag tussen bouwelementen.
• In stedelijke waterbeheermaatregelen: gebruik van parken, groendaken, wadi's en tijdelijke opvanggebieden om regenwater te bergen en vertraagd af te voeren.

Aandachtspunten

• Bepaal beschermingsniveaus per locatie; vereiste veiligheidsniveaus verschillen sterk tussen regio's.
• Hanteer het statistische risico (kans × gevolgen) bij besluitvorming over maatregelen.
• Beperk de kans op overstroming door fysieke keringen of ophoging, en beperk de gevolgen door overloopgebieden, goede rampenbestrijding en tijdige evacuatie.
• Overweeg systeemmaatregelen (Resist, Delay and Store, Discharge) die gecombineerde weerbaarheid en berging bieden.
• Afwegingen tussen het opdelen van dijkringen in trajecten met per-deel normhoogtes en het massaal ophogen van dijken vergen tijd en middelen.

Eisen / regelgeving

• Een primaire waterkering beschermt tegen buitenwater zoals bedoeld in de Waterwet; buitenwater omvat grote rivieren, IJsselmeer, Markermeer, zee en water waarmee een polder uitwatert.
• Harde criteria voor beschermingsniveaus worden toegepast; voorbeeldwaarden voor terugkeertijden zijn:
  • Noord- en Zuid-Holland: eens in de 10.000 jaar
  • Zuidwest-Nederland: eens in de 4.000 jaar
  • Gebieden langs de Lek en het Hollandsch Diep: eens in de 2.000 jaar
  • Langs de Rijn en de Maas: eens in de 1.250 jaar
  • Bepaalde kleine gebieden in Limburg langs de Maas: eens in de 250 jaar
• Nieuwere wetgeving en beleid (zoals de Deltawet van 2012) legt nadruk op een doorlopend Deltaprogramma met actieve betrokkenheid bij veiligheid, onderhoud, natuurwaarden en bijstellingen.

Werking / principe

De RDSD-tactiek (Resist, Delay and Store, Discharge) bevat drie onderdelen:

• Resist: inzet van alle keringen en buffers (dijken, parken, groendaken, e.d.) om water tegen te houden.
• Delay and Store: vertragen en bergen van neerslag en afstroming in opvanggebieden zoals parken, groendaken, wadi's en nooddijken voordat het riolering of open water bereikt.
• Discharge: gecontroleerd uitpompen of afvoeren van opgeslagen water naar open water zodra de omstandigheden dat toelaten.

Historiek

• De watersnoodramp van de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 leidde tot het grootschalige Deltaplan, voornamelijk technisch van aard en sterk gestuurd door Rijkswaterstaat en ingenieurs.
• Hoge waterstanden van grote rivieren in 1993 en 1995 verschoven de focus van zeewaartse naar rivierbescherming en leidden tot beleidsinitiatieven zoals Ruimte voor de Rivier.
• De ontwikkeling van beleid evolueerde richting meer integrale en continue programma's (Deltaprogramma) met bredere maatschappelijke betrokkenheid.