Baksteenformaten

Betekenis

Baksteenformaten zijn gangbare benamingen voor bepaalde, min of meer standaardafmetingen van bakstenen. De uiteindelijke maat van een geleverde steen wordt beïnvloed door het bakproces (ongeveer 8% krimp) en wordt gekarakteriseerd door maattolerantie en maatspreiding.

Toepassing

Baksteenformaten worden gebruikt bij:

• Specificatie en bestelling van stenen in de bouw.
• Bepalen van het benodigde aantal stenen per m², afhankelijk van de verwerkingswijze.
• Planning van het metselwerk, omdat afwijkingen in strek de dikte van de stootvoeg beïnvloeden.

Aandachtspunten

• Rekening houden met krimp tijdens het bakken: ca. 8% kan de uiteindelijk maat beïnvloeden.
• Controleren of de door de fabrikant opgegeven maat een gemeten gemiddelde is van een partij.
• Maattoleranties gelden afzonderlijk voor lengte (strek), breedte en dikte.
• Maatspreiding wordt vastgesteld op basis van een willekeurige selectie van 10 stenen uit een geleverde partij en beperkt het verschil tussen kleinste en grootste steen.
• Maatspreiding vermindert de kans op de volledige tolerantiekloven, maar de steekproef van tien stenen beperkt de representativiteit.

Eisen / regelgeving

• Infoblad 14 van KNB-Baksteen behandelt maattolerantie en maatspreiding.
• Tolerantieklassen: T1, T2 en Tm (Tm = door fabrikant bepaalde maximale afwijking).
• Maatspreidingsklassen: R1, R2 en Rm (Rm = door fabrikant bepaalde maximale maatspreiding).

Maattolerantie (Tx)

• Definitie: afwijking van de gemiddelde maat van een partij ten opzichte van de gedeclareerde (nominale) maat.
• Eigenschappen: kan gegeven worden voor lengte, breedte en dikte; kan door het bakproces tot ca. 4% verschil geven.
• Berekeningswijze: maattolerantie is doorgaans een factor maal de wortel uit de nominale maat in mm of een minimumwaarde wanneer de berekende waarde kleiner is dan de gestelde minimumwaarde.
• Klassevergelijking: T2 geeft kleinere afwijkingen dan T1 wanneer een nauwere tolerantie gewenst is.

Maatspreiding (Rx)

• Definitie: het maatverschil tussen de kleinste en grootste steen uit een selectie van 10 willekeurig getrokken stenen van een geleverde partij.
• Doel: beperken van het effectieve afwijkingsdomein binnen de door maattolerantie bepaalde grenzen, zodat de geleverde partij dichter bij elkaar liggende afmetingen heeft.
• Klassevergelijking: R2 is strakker dan R1; Rm is een door de fabrikant bepaalde maximale waarde.

Voorbeeldberekeningen (Waalformaat 210 × 100 × 50 mm)

• Maattolerantie T1: grootste waarde van ±0,4 × √(nominale mm) of 3 mm minimum; voor 210×100×50 mm resulteert dit ongeveer in ±6 mm (strek), ±4 mm (breedte), ±3 mm (dikte).
• Maattolerantie T2: grootste waarde van ±0,25 × √(nominale mm) of 2 mm minimum; voor 210×100×50 mm resulteert dit ongeveer in ±4 mm, ±3 mm, ±2 mm.
• Voorbeeld T2 bij strek 210 mm: 0,25 × √210 ≈ 3,5 mm, afgerond op 4 mm → strek kan tussen 206 en 214 mm liggen.
• Maatspreiding R1: grootste waarde van 0,6 × √(gemeten gemiddelde mm); bij 210 mm leidt dit ongeveer tot (9, 6, 4) mm voor respectievelijk strek, breedte, dikte.
• Maatspreiding R2: grootste waarde van 0,25 × √(gemeten gemiddelde mm); voorbeeldwaarden bij Waalformaat ongeveer (4, 3, 2) mm.
• Praktisch voorbeeld: bij een gemeten gemiddelde strek van 208 mm en maatspreiding R2 wordt in het voorbeeld een maximale afwijking gegeven als 0,3 × √208 ≈ 4 mm.