Balkluik

Betekenis

Een balkluik is een luik in de zoldergevel boven de grote boerderij- of schuurdeuren waardoor hooi en vergelijkbaar gedroogd gewas naar de hooizolder werd gebracht. Hooi is gedroogd gras dat in de winter als voedsel voor het vee dient, en het balkluik maakte directe lossing vanaf de hooiwagen mogelijk.

Toepassing

Het balkluik komt voor bij boerderijen en schuren.

• Boven grote deeldeuren, mendeuren of baanderdeuren.
• In combinatie met stalramen of zolderramen voor ventilatie.
• Voor lossing van hooi rechtstreeks vanaf de hooiwagen naar de hooizolder.
• Als primaire toegang tot de zolder wanneer de zoldervloer geen losliggende planken of haargaten had.

Aandachtspunten

• Ventilatie: open grote deuren en zolderramen/luiken om broei en daarmee ontbranden van hooi te vermijden.
• Plaatsing: een luik aan de korte zijde van de zolder vermindert direct lossen maar veroorzaakt extra sjouwwerk op zolder; halverwege de zolder geplaatste toegang (in een dakkapel) vermindert dit sjouwwerk.
• Afmeting: bij vaste zoldervloeren zonder haargaten werden balkluiken doorgaans vrij groot omdat alle lossing via het luik moest verlopen.
• Bereikbaarheid: het luik moet zodanig geplaatst zijn dat de hooiwagen er efficiënt onder kan worden gezet.

Uitvoering / plaatsing

• Meestal midden boven de grote deeldeuren van de deel of schuur, vaak geflankeerd door stalramen.
• Soms uitgevoerd in een dakkapel wanneer toegang halverwege de zolder gewenst was.
• Grootte en uitvoering variëren naar gelang of de zoldervloer losliggende planken had of een vaste vloer.

Haargat en samenhang

• Een haargat (ook haarsgat of slop) is een tijdelijke opening in de zoldervloer waardoor hooi met een hooivork of gaffel naar boven werd "opgestoken" vanaf de hooiwagen; dit systeem werk(t)e samen met losse planken in de zoldervloer.
• Waar zoldervloeren uit losliggende planken bestonden, waren haargaten gebruikelijk en werd niet altijd een balkluik nodig.
• Bij afwezigheid van haargaten (bij vaste vloeren) vond alle lossing plaats via het balkluik.

Verschil met vergelijkbare termen

• Balkgat / balkengat: doorgaans een gat in de zoldervloer voor het naar boven brengen van hooi; bij de term balkengat kan het ook een gegraven poel zijn voor het wateren en bewaren van boomstammen (anders woordgebruik in Noord-Nederland).
• Tasluik: een oogstluik in de afgesloten ruimte boven een hooiberg (een tas is een berg).
• Zaadvenster: een venster, vaak op zolder, bedoeld voor het bergen van zaden.