Basement

Betekenis

Basement kent verschillende bouwkundige betekenissen: het is het voetstuk van een zuil, pilaster of pijler; de verbrede voet of gevelplint van een gebouw; een houten lijstwerk onder de koplatten van deur- of raamkozijnen; en in België een ander woord voor souterrain. De oorsprong van het begrip is Grieks; de Dorische zuil heeft geen basement, terwijl ionische en korintische zuilen vaak een geprofileerd basement hebben.

Toepassing

Het begrip basement komt in verschillende situaties voor:

• Als voetstuk bij klassieke zuilen en beeldhouwwerken, vaak geprofileerd en soms met decoratieve panelen.
• Als gevelplint of verbrede voet van een gebouw; in Vlaanderen wordt een hogere plint van circa 60–100 cm vaak basement genoemd.
• Als houten lijstwerk onder de koplatten van deur- of raamkozijnen, vooral in statige of klassieke interieurs.
• Als aanduiding voor een souterrain in België.

Aandachtspunten

• Onderscheid maken tussen de verschillende betekenissen: zuilvoet, gevelplint, lijstwerk of souterrain.
• Bij zuilen kan het basement geprofileerd zijn en uit onderdelen bestaan zoals voetplaat (plint), torus, riem en apothesis.
• Soms wordt het basement voorzien van een gebeeldhouwd paneel om het voetstuk minder massief te laten overkomen.
• In Vlaanderen duidt een basement vaak op een hogere plint (ca. 60–100 cm); boven het basement begint het zogenaamde "opgaande werk".
• Materiaalkeuze: bij natuurstenen kozijnen is het basement van steen; bij houten kozijnen is het basement een houten lijstwerk.

Verschijningsvormen

• Zuil-basement: geprofileerd voetstuk van een zuil, pilaster of pijler; kan een voetplaat en profielen bevatten.
• Gevelplint: verbrede voet van een gebouw en overgang naar het opgaande werk.
• Kozijn-basement: houten lijstwerk onder koplatten van deur- en raamkozijnen, toegepast in klassieke interieurs.
• Souterrain: in Belgische context synoniem voor souterrain.

Terminologie

• Nederlandse equivalenten: sokkel.
• Engelse equivalenten: base, socle.