Biforium

Betekenis

Een biforium is een dubbel "raam" dat door een middenzuil in twee gelijke vensters wordt gedeeld. Het komt voor in verschillende bouwstijlen: in de late Romaanse periode en de Renaissance vaak met rondbogen boven de vensters (en vaak een rondboog boven het geheel), in de Gotiek regelmatig uitgevoerd met spitsbogen of lancetbogen. Een biforium zonder open ruimte achter het raamvlak wordt een blind biforium genoemd. Het dubbele raam is een voorbeeld van een gekoppeld venster.

Toepassing

Biforia verschijnen voornamelijk in religieuze en representatieve bouwkunde.

• Toepassen in late Romaanse en renaissancegevels met rondbogen en architecturale lijstwerkingen.
• Toepassen in gotische vensters met spitsbogen of lancetbogen en soms een vierpas in de zwik.
• Uitvoeren als blind biforium in muurvlakken zonder doorgang.
• In Duitsland ook toepassen op een uit twee delen bestaande arcade (drie zuilen).

Aandachtspunten

• Middenzuilen worden ook deelzuil of deelzuiltje genoemd; ze vormen het centrale draag- en scheidingselement.
• Controleren welke boogvorm bij de stijl hoort: rondboog in romaanse/renaissance, spits- of lancetboog in gotische uitvoeringen.
• Onderscheiden tussen een echt venster en een blind biforium bij gevelrestauratie of reconstructie.
• Bij gotische biforia rekening houden met mogelijk voorkomende sierlijke elementen zoals een vierpas in de zwik.

Onderdelen

• Middenzuil (deelzuil / deelzuiltje): deelt het raam in twee gelijke vensters.
• Boogvormen: rondbogen, spitsbogen, lancetbogen afhankelijk van de bouwstijl.
• Decoratieve elementen: kapitelen, pilasters, waterlijsten en soms een vierpas.

Typen / uitvoeringen

• Romaans / Renaissance: tweelichtvensters met rondbogen boven elk venster en vaak een omvattende rondboog; renaissancevarianten tonen vaak pilasters en ruime waterlijsten.
• Gotisch: tweelichtvensters met spitsbogen of lancetbogen; soms gecombineerd met gotische ornamentiek.
• Blind biforium: een biforium zonder open ruimte achter het venstervlak, puur decoratief.
• Duitse gebruikswijze: aanduiding voor een arcade uit twee delen (drie zuilen).

Herkomst / naam

De termen biforium en bifora zijn enkelvoudsvormen afkomstig van het Latijn bis (twee) en fores/forium (deuren, openingen). De meervoudsvorm van forium wordt gebruikt voor objecten die uit twee delen bestaan, zoals een dubbel raam of een deur met twee vleugels. Engelse aanduidingen: biforium, bifora.

Verschil met triforium

Een triforium is geen drielichtvenster; het is een smalle galerij in de kerk, gelegen onder de vensters van de middenbeuk en boven de bogen van de zijbeuk, met zicht op de grote binnenruimte.