Blikken plafond

Betekenis

Een blikken plafond bestaat uit blikken cassettes: dunne plaatstalen panelen die vaak een gedecoreerd patroon hebben. De cassettes worden doorgaans mechanisch vervaardigd en bevestigd als afwerking van een plafond, en kunnen ook op muren of meubels worden toegepast.

Toepassing

Blikken plafonds werden en worden in verschillende situaties toegepast:

• In cafés en andere horecagelegenheden vanwege de onderhoudsvriendelijkheid en het decoratieve karakter.
• Als goedkopere, lichtere imitatie van weelderig gestucte plafonds.
• Voor bekleding van muren en soms meubels met een decoratief patroon.
• Bij restauraties en retro-interieurs waar oorspronkelijke ontwerpen worden gereproduceerd.
• In verlaagde plafonds met speciale "drop in"-panelen voor eenvoudige plaatsing.

Aandachtspunten

• Coating: cassettes zijn vaak voorzien van een coating tegen roest; oorspronkelijk werd een zeer dun laagje tin gebruikt.
• Corrosie: bij verwaarlozing kan door vochtwerking ernstige corrosie optreden.
• Herkomst en zeldzaamheid: in sommige regio's (bijv. Nederland) zijn blikken plafonds zeldzaam en historisch waardevol.
• Bevestiging: originele montage gebeurde vaak door randen te spijkeren op een houten raamwerk; moderne systemen gebruiken ook klik-verbindingen (snap lock).

Materialen / uitvoeringsvormen

• Basismateriaal: dun plaatstaal (blik), soms behandeld of gecoat.
• Alternatieve materialen: koper, zink, aluminium en modern ook kunststof.
• Afwerking: soms geëmailleerd; veel verschillende patronen en ornamenten zijn beschikbaar.

Afmetingen / vormgeving

• Typische cassetteformaten zijn ongeveer 30×30 cm, 30×60 cm of 60×60 cm.
• Dikte van de cassettes is circa 0,5 mm.
• Cassettes zijn meestal vierkant, soms rechthoekig, en verkrijgbaar in honderden patronen.

Fabricage en uitvoering

• Fabricage: cassettes werden meestal machinaal vervaardigd door het blik tussen een gietijzeren mal en contramal te persen.
• Montagemethoden: spijkermethode (nail-up) op een lattenraamwerk; klik-verbinding (snap lock) voor onderling verbinden; speciale panelen voor drop-in in verlaagde plafonds.

Restauraties

• Reproductie: oude modellen worden soms opnieuw gefabriceerd; ontbreekt een replica, dan wordt van een originele cassette een mal vervaardigd om nieuwe cassettes te persen.
• Vervanging: bij zeer slechte kwaliteit kan gekozen worden voor een geheel nieuw blikken plafond dat sterk gelijkt op het oude exemplaar.
• Erfgoedaspect: cultuur- en zeldzaamheidswaarde wordt niet altijd onderkend, waardoor sloop kan plaatsvinden bij niet-beschermde interieurs.

Historiek en verspreiding

• Periode: populair vooral in het laatste kwart van de 19e eeuw en het eerste kwart van de 20e eeuw.
• Gebieden: veelvuldig toegepast in de Verenigde Staten; in mindere mate in Australië en Zuid-Afrika; in Nederland vooral aangetroffen circa 1900–1914.
• Fabrikanten en namen: in Australië werden geperste metalen plafonds bekend als Wunderlich-plafonds (later Wunderlite) naar fabrikant Otto Wunderlich; Amerikaanse producenten waren onder meer Northrop, Coburn and Dodge Company; R.S. Stokvis & Zonen was waarschijnlijk importeur voor Nederland.