Borgklosje

Betekenis

Een borgklosje is een balkje dat ervoor zorgt dat een windschoor of schoor bij de aanzet in het pengat op zijn plaats blijft. Het klosje bevindt zich in de stijl onder de schoor, ondersteunt de schoor en is beveiligd via een pen-en-gat-verbinding met de stijl. Soms wordt het ook windschooraanzetklosje genoemd.

Toepassing

Borgklosjes worden aangetroffen in historische houten kapconstructies.

• Bij de aanzetten van windschoren, ter voorkoming van neerwaartse verschuiving.
• In enkele delen van de kappen van de kooromgang van de Grote of St.-Bavo kerk in Haarlem.
• In de kap van het zuidtransept van dezelfde kerk.

Aandachtspunten

• Controleren op aanwezigheid van een pen-en-gat-verbinding tussen klosje en muurstijl.
• Controleren op bevestiging met toognagel die de balkjes in de muurstijl zekert.
• Herkennen van twee aan weerszijden ingestoken balkjes die de schoor ondersteunen.
• Opmerken van telmerken die overeenkomen met die op de muurstijl en de windschoor.

Uitvoering

• Vorm: doorgaans twee balkjes, aan weerszijden in de muurstijl gestoken.
• Bevestiging: zekering met een toognagel en een pen-en-gat-verbinding met de stijl.
• Functie bij montage: het klosje vult het pengat na het monteren van de schoor om te verhinderen dat de schoor door krachten in de kap alsnog naar beneden zou schuiven.

Historiek / dateringen

• De bekende voorbeelden bevinden zich in de noordelijke en oostelijke delen van de kappen op de kooromgang die dendrochronologisch gedateerd zijn op 1392–1395.
• Ook zijn klosjes aangetroffen in de kap op het zuidtransept, circa 1486.

Verklaring van toepassing bij montage

Karel Emmens stelt dat pengaten voor windschoren mogelijk extra groot werden gemaakt om de schoren tijdens het oprichten met een draaiende beweging in te kunnen schuiven; het borgklosje zou daarna het pengat opvullen en zo voorkomen dat de windschoren door krachten in de kap terug zouden zakken.