Toognagel

Betekenis

Een toognagel heeft twee verwante betekenissen: enerzijds een puntige ijzeren pen (ook dookijzer of toogijzer genoemd) die tijdelijk twee houten delen samenhoudt; anderzijds een stalen of houten pen (ook toogpen genoemd) die permanent de pen in een pen-en-gat-verbinding op zijn plaats houdt. De term "toog" is verwant aan "dook", wat de verschillende benamingen verklaart.

Toepassing

Toognagels worden gebruikt bij houtverbindingen.

• Tijdelijk positioneren van onderdelen tijdens het samenstellen van pen-en-gat-verbindingen.
• Vastzetten van hoeken, bijvoorbeeld bij stijlen van kozijnen.
• Permanent borgen van de pen in een pen-en-gat-verbinding (toogpen).
• Toepassing bij restauratie van monumenten waar demonteerbaarheid gewenst is.

Aandachtspunten

• Gebruik tijdelijke dookijzers om onderdelen exact te positioneren en vervang ze daarna door definitieve pennen; verwijder de dookijzers nadien.
• Bij tijdelijk gebruik: een tweede dookijzer door het gat in de kop kan dienen om de eerste te draaien en de verbinding strakker te zetten.
• Bewaar meerdere ijzers in een beugel dankzij het gat in de kop.
• Onderscheid tussen toognagel (tijdelijk, vaak ijzer) en toogpen (permanent, staal of hout).
• Toognagels mogen bij monumenten gebruikt worden omdat ze het verwijderen van onderdelen vergemakkelijken.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Dookijzer / toognagel: puntige ijzeren pen, voornamelijk voor tijdelijk gebruik.
• Toogpen: stalen of houten pen, bedoeld om permanent te blijven zitten.
• Bij deuvelsystemen werd vroeger de deutel gebruikt als alternatief voor lijmen.

Werking / plaatsing

• Bij tijdelijk gebruik wordt de toognagel gedeeltelijk ingeslagen; via het gat in de kop kan een tweede ijzer worden aangebracht om rotatie en aanspanning te geven.
• Nadat alle verbindingen tijdelijk gefixeerd zijn en de definitieve pennen zijn aangebracht, worden de dookijzers verwijderd.
• Bij permanente toepassing houdt de toogpen de pen van de pen-en-gat-verbinding vast zodat deze niet uitloopt.

Verschil met vergelijkbare onderdelen

• Hakkelbout: blijft juist permanent op zijn plaats en heeft niet de tijdelijke functie van de toognagel.
• Deutel / deuvel: deutel wordt gebruikt bij deuvels; toognagel of toogpen vervulde vroeger vaak dezelfde rol waar tegenwoordig lijm wordt toegepast.