Coupure

Betekenis

Een coupure is een door mensen gemaakte insnijding of doorgang in een dijk, kade of andere waterkering die gesloten kan worden om de waterkering te herstellen. De coupure heeft aan weerszijden verticale, gemetselde of betonnen dijkwanden met daarin meestal één of twee gleuven waarin schotbalken of vloedplanken worden geschoven.

Toepassing

De coupure wordt gebruikt om een doorgang in een waterkering tijdelijk waterdicht te maken.

• Afsluiten van een passage in een dijk of kade bij hoog water of stormvloed.
• Als nooddijkfunctie door het afsluiten van de coupure wanneer inundatie of overstroming dreigt.
• Voor wegen of spoorlijnen die door een slaperdijk lopen en bij uitzondering afgesloten moeten worden.
• In vestingwerken of inundatiekeringen als doorsnijding die afgesloten kan worden.

Aandachtspunten

• Oefenen van sluiting is noodzakelijk; coupures worden periodiek geoefend (voorbeeld: Waterschap Rivierenland oefent circa 50 coupures eens in de vijf jaar).
• Een stormvloedwaarschuwing gaat veelal vooraf aan het afsluiten van coupures.
• Bij twee rijen planken kan tussen de rijen klei worden gestort om sijpelend water te bemoeilijken en zo een tijdelijke waterdichte afsluiting te verkrijgen.
• Schotbalken worden vaak opgeslagen in een schotbalkenloodsje op de kruin van de dijk zodat ze snel inzetbaar zijn.

Onderdelen en uitvoeringsvormen

• Verticale dijkwanden: gemetseld of van beton met één of twee gleuven.
• Gleuven: smalle uitsparingen waarin schotbalken of vloedplanken worden geschoven.
• Schotbalken / vloedplanken: houten balken die de opening mechanisch afsluiten; bij zeekeringen wordt de term vloedplank gebruikt.
• Schotbalkenloodsje (schotbalkhuisje): houten of betonnen berging voor de balken op de dijkkruin.
• Klei-invulling: toepassing tussen dubbele rijen balken om doorwerking van water tegen te gaan.
• Alternatieve afsluitmiddelen: houten deuren (zoals bij Den Oever) of valdammen die snel sluiten (voorbeeld Diefdijk).

Varianten en andere betekenissen

• In vestingwerken of inundatiekeringen: een coupure is een doorsnijding of doorgraving in een wal of muur die afgesloten kan worden.
• In wegen- en rivierbouw: een coupure kan ook een afsnijding van een bocht zijn, bedoeld om een route recht te trekken of te verkorten.

Etymologie

Het woord coupure komt uit het Frans en betekent letterlijk "insnijding" of "onderbreking", afgeleid van het Oudfranse copeure en het werkwoord couper (snijden).