Dodenlantaarn

Een dodenlantaarn is een smalle toren op een kerkhof met openingen bovenaan om licht door te laten.

Betekenis

Een dodenlantaarn is een smalle, vaak lage toren op een kerkhof met bovenaan openingen die licht naar buiten laten. Varianten komen ook voor als eenvoudige lantaarns op een paal of ingebouwd in een muur of nis.

Toepassing

Dodenlantaarns werden op begraafplaatsen geplaatst en vervulden zowel praktische als symbolische functies.

  • Meestal geplaatst in het midden van het kerkhof.
  • Geplaatst op of aan een kerkhofmuur, in een nis van de kerkhof- of kerkmuur, of op een paal.
  • Kleine varianten geplaatst in een hagioscoop of gelijkende nis en leken dan op olielampen.
  • Grotere en hogere exemplaren werden vanaf de 12e eeuw in Frankrijk gebouwd; soms leken deze meer op baarhuisjes.
  • Gebruik en voorkomen voornamelijk tussen de 12e en de 19e eeuw.

Aandachtspunten

  • Historische lichtbronnen konden brandgevaar opleveren en werden om die reden en om religieuze redenen soms verboden.
  • In sommige plaatsen, bijvoorbeeld in Eindhoven in de 18e eeuw, werd het branden van een dodenlantaarn beboet.
  • Na verbodsbepalingen ontstond soms de gewoonte een ongelezen (uitgeblazen) lantaarn te laten staan als teken dat "de lamp des levens is gedoofd".
  • Veel dodenlantaarns verdwenen tegen het einde van de 19e eeuw.

Eisen / regelgeving

  • Het ontsteken van licht in dodenlantaarns werd historisch door de Reformatie als strijdig met religieuze opvattingen beschouwd en in sommige gevallen verboden.
  • Overheden verboden het branden van licht in dodenlantaarns deels vanwege het brandgevaar; overtredingen werden lokaal beboet.

Doel / symboliek

Het nut en de symboliek van de dodenlantaarn omvatten meerdere betekenissen:

  • Tegen grafschennis.
  • Als gids voor de zielen van de overledenen.
  • Om boze geesten of demonen te weren.
  • Het licht als symbool voor God of Christus die over de zielen waakt.
  • Als teken van aandacht, vergelijkbaar met een kaarsje bij het graf.
  • Als markering dat het een begraafplaats betreft wanneer geen kerk in de nabijheid is.
  • Als praktische lichtbron in schemering en duisternis op het kerkhof.

Historiek / evolutie

  • Bloeiperiode vermoedelijk van de 12e tot de 16e eeuw.
  • Gebruik bleef bestaan tot het einde van de 19e eeuw, waarna veel exemplaren verdwenen.
  • In Frankrijk werden vanaf de 12e eeuw grotere, hogere dodenlantaarns gebouwd.
  • Religieuze hervormingen en overheidsmaatregelen leidden in verschillende regio's tot het verbod op brandende lantaarns en tot aanpassingen in het gebruik (zoals ongelezen lantaarns).

Taal

  • Frans: lanterne des morts
  • Engels: lantern of the dead?

Ook interessant

Kruisribgewelf Een kruisribgewelf is een ribgewelf waarbij de kruisingen van tongewelven worden ondersteund door dragende ribben. Kruistoren Een kruistoren is een kerktoren die op het midden van het kruis van de kerk staat, op de viering. Krukhuisboerderij Een krukhuisboerderij is een hallenhuisvariant met het woonhuis naar één kant uitgebouwd, veelvoorkomend op rivierkleigronden langs grote rivieren. Kubuswoning Een kubuswoning is een term die ook wordt aangeduid als paalwoning en die gelinkt is aan dubbel grondgebruik.