Kruisribgewelf

Een kruisribgewelf is een ribgewelf waarbij de kruisingen van tongewelven worden ondersteund door dragende ribben.

Betekenis

Een kruisribgewelf is een type ribgewelf waarbij de kruising van tongewelven versterkt en ondersteund wordt door ribben die een dragende functie hebben. De druk van het gewelf wordt via deze kruisende ribben naar de ondersteuningen van de ribben geleid, in plaats van direct naar de muur zoals bij romaanse tongewelven. Op het kruispunt van de ribben zit een gewelfsleutel (sluitsteen) die de ribben samenbindt en tegelijk een decoratieve rol kan vervullen.

Toepassing

Het kruisribgewelf komt vooral voor in kerkelijke en monumentale bouw en is kenmerkend voor de Gotiek.

Bij langgerekte traveeën in kerkgebouwen.
In late Gotische constructies met kruinribben.
Als constructieve oplossing waar gewelfvelden met lichtere materialen kunnen worden uitgevoerd.
In historische monumenten (bijv. kathedraal van Durham, gewelf met kruisribben rond 1120).

Aandachtspunten

Ribben en gordels eerst op formelen metselen; gewelfvelden daarna op en tussen de ribben aanbrengen.
Gewelfkappen tussen de ribben kunnen met lichtere materialen worden opgemetseld.
Gewelfsleutel heeft een constructieve functie (samendrukken van ribben) en vaak een decoratieve functie.
De drukafvoer verloopt via de kruisende ribben naar de punt- of randondersteuningen van die ribben, niet rechtstreeks naar de muur.

Uitvoering

Eerst gordels en ribben met formelen opmetselen zodat de dragende steenachtige structuur ontstaat.
Vervolgens de gewelfvelden (kappen) op en tussen de ribben aanbrengen; deze zijn doorgaans lichter van uitvoering.
Optioneel een muraalboog of gordelboog toepassen waar de ribben de muur ontmoeten; in sommige regio's komen specifieke uitvoeringen voor.

Verschil met kruisgewelf

Bij het kruisgewelf lag de nadruk op de snijlijn van de gewelven; bij het kruisribgewelf wordt die snijlijn ondersteund door een echte rib.
Voordeel: alleen ribben en bogen behoeven volledige ondersteuning (formelen), het gehele gewelf niet.

Terminologie

Diagonaalrib: alternatieve aanduiding voor de kruisrib van het kruisribgewelf.
Kruinrib: een lange rib die in de late Gotiek bovenin het gewelf loopt en het samenkomen van andere ribben opvangt.