Dok

Betekenis

Een dok is een schuifvormige ruimte waarin een schip in onderhoud kan zijn; het kan onder water gebracht worden zodat het schip er boven kan afmeren en het dok kan rijzen om het schip boven water te brengen. Zo'n dok maakt conservering, inspectie en reparatie van schepen in het droge mogelijk. Daarnaast bestaat een andere betekenis van dok als strobosje gebruikt bij daken met holle pannen.

Toepassing

Het dok komt voor in de scheepvaart en in historische dakbedekking.

• Onderhouden en repareren van schepen in droogdok.
• Afschermen en als ligplaats voor schepen in nat dok.
• Wegpompen van water uit het dok om herstelwerkzaamheden mogelijk te maken.
• Dichten van kieren tussen oude holle dakpannen met strobosjes (dokken).

Aandachtspunten

• Een droogdok kan gecontroleerd onder water worden gebracht en weer opgeheven om een schip droog te leggen.
• Een nat dok is een aftakking van de vaarweg, afgeschermd met sluizen, waarbij water bij werkzaamheden weggepompt wordt.
• Dak-dokken (strobosjes) werden van binnenuit in de grootste kieren geplaatst bij holle pannen die geen kop- en zijsluiting hadden.
• Het resultaat van het gebruik van strobosjes kan een 'gepopte' dakconstructie opleveren; dergelijke toepassingen zijn zeldzaam en mogelijk nog zichtbaar in museale voorbeelden.
• Het woord heeft meerdere betekenissen; context bepaalt of het om een scheepvaartconstructie of een dakdetail gaat.

Typen / uitvoeringen

• Droogdok: een dok dat kan worden gevrijwaard van water zodat het schip boven water komt voor onderhoud en inspectie.
• Nat dok: een ligplaats in de vorm van een aftakking van de vaarweg (een soort "zeer kort kanaal") dat met sluizen wordt afgeschermd van de aan- en afvoerweg; bij herstel wordt water weggepompt.

Daktoepassing

Dokken als dakdetail zijn dubbelgevouwen strobosjes die werden toegepast bij onbeschoten daken met oude holle pannen. Omdat die pannen geen kop- en zijsluiting hadden, ontstonden bij overlapping naden en kieren; de grootste kieren werden vanaf de binnenzijde met dokken gedicht om tocht en stuifsneeuw te vermijden. Zo'n strobosje wordt ook wel strowis genoemd.

Herkomst

De herkomst van het woord 'dok' is onzeker; meestal wordt aangenomen dat het teruggaat op middeleeuws Latijn (ducta, doctus, doccia) en behoort bij het werkwoord ducere (leiden).