Geld: alles draait om geld (en macht)

Betekenis

De term uit kritiek op het neoliberale model benadrukt dat geld en macht vaak voorrang krijgen op de belangen van werknemers en klanten. Daardoor zouden beleid en marktmechanismen de aandacht voor mensen devalueerd hebben en soms belangen van burgers ondergeschikt maken aan winst en financiële verdeling.

Toepassing

Deze kritiek speelt in beleids- en marktsituaties waar financiële motieven leidend zijn.

• Pensioenbeleid en pensioenfondsen.
• Privatisering en bedrijfsverkoop, bijvoorbeeld in de energiesector.
• Beleggings- en beheerspraktijken van pensioenuitvoerders.
• Zorginstellingen en crisismaatregelen in gezondheidszorg.
• Media- en distributiemodellen voor betaalde inhoud.
• Publieke begrotingskeuzes en defensie-investeringen op Europees niveau.

Aandachtspunten

• Pensioenbeleid: wetgeving kan bepalen dat de pensioenleeftijd alleen omhoog kan en nooit omlaag, wat gevolgen heeft voor verzekerden.
• Verlies en vergoedingen: pensioenuitvoerders kunnen grote beleggingsverliezen lijden terwijl bestuurders vertrekpremies krijgen.
• Inkomensverdeling: hoge winsten vanaf 2022 werden volgens de kritiek vooral aan aandeelhouders en directies uitgekeerd, terwijl werknemers moeilijkheden ondervinden bij energiekosten.
• Zorg en kwetsbaren: het weglaten van beschermende maatregelen in zorginstellingen kan leiden tot hoge sterfte onder ouderen en heeft gevolgen voor pensioenen.
• Mediadistributie: verschuiving van content naar extra betaalde kanalen verhoogt kosten voor de consument.

Eisen / regelgeving

• Er bestaat wetgeving die regelt dat de pensioenleeftijd met de levensverwachting mee kan stijgen en volgens de kritiek niet kan worden verlaagd.

Voorbeelden

• EU-regelgeving staat toe dat kippen op zeer beperkte ruimte gehuisvest worden (vergeleken met een A4'tje in de kritiek).
• Pensioenleeftijd: beleid en wetgeving die alleen verhoging toestaan; bij overgang naar een nieuw pensioenstelsel kwam die regeling pas later bekend.
• Zorg tijdens corona: het weglaten van beschermende maatregelen in verpleeghuizen leidde tot veel vroegtijdige sterfgevallen onder ouderen.
• APG / ABP (situatie april 2026): in 2025 bijna 10 miljard vermogenverlies in de beleggingstak; 1,6% verlies versus ca. 20% winst elders; CEO Ronald Wuijster vertrok met circa 1 miljoen euro vertrekpremie.
• ABP: decennialang achterblijvende indexering voor gepensioneerden terwijl werknemers van APG/ABP loonsverhogingen ontvingen.
• Energiebedrijf-privatisering: verkoop voor miljarden gevolgd door hoge energiekosten voor consumenten.
• Media (Winterspelen, februari 2026): uitzendingen werden naar extra betaalde kanalen verplaatst, vereist aanvullende abonnementen.
• DNB en looneisen (mei 2023): opmerking van Klaas Knot dat vakbonden moeten oppassen met looneisen omdat die inflatie zouden aanwakkeren; in de kritiek wordt betoogd dat prijsstijgingen eerst plaatsvonden en looneisen later volgden.
• EU-defensie-uitgaven: tijdelijke opschorting van begrotingsregels en gezamenlijke leningen voor grote defensie-investeringen (referentie aan circa 800 miljard beschikbaar gesteld).