Graft

Betekenis

Een graft is een landschapselement: een sterke knik in het reliëf van een helling waarop het talud van achter elkaar liggende terrasvormige weilanden of bouwlanden ligt. Vaak zijn graften begroeid met heggen, struiken of bomen om erosie van het hellende terras tegen te gaan en extra functies te vervullen.

Toepassing

Graften komen voor op terrassen van hellingen, met name in gebieden waar akkerbouw op hellingen plaatsvindt.

• Voorkomen of verminderen van erosie van aflopende terrassen
• Scheiden van percelen als perceelscheiding
• Fungeren als veekering langs steile randen van terrassen
• Bieden van habitat voor kleinere dieren en insecten door heggen en struikgewas
• Leveren van brand- en geriefhout door takgebruik in de winter

Aandachtspunten

• Helling: graften hebben meestal een helling tussen 5 en 15 graden; bij grotere hellingen is bosaanwas nodig.
• Uitholling: hemelwater dat door heggen sijpelt kan aan de voet van de graft een uitholling vormen, die de helling iets afvlakt.
• Verdwijnen: mechanisatie en herverkaveling sinds circa 1950 hebben veel graften doen verdwijnen.
• Begroeiing: heggen en diepgewortelde beplanting zijn cruciaal om wegspoeling van grond te voorkomen.

Doel

• Primair: voorkomen of verminderen van erosie door het wegvloeien van grond bij hevige regenval.
• Habitat: bieden van schuil-, nest- en overwinteringsplaats voor kleinere dieren en insecten.
• Bodemvorming: vasthouden van vruchtbaar materiaal (colluvium) onder de heggen en zo een goede voedingsbodem creëren.
• Perceelscheiding: markeren van eigendomsgrenzen en percelen.
• Veekering: verhinderen dat grotere dieren over de steilte aan randen stappen.
• Geriefhout: leveren van takken voor brandstof en gebruiksdoeleinden.

Ontstaan

In de periode van de 11e tot de 13e eeuw werden hellingen in Zuid-Limburg geschikt gemaakt voor akkerbouw; het verwijderen van struiken en bomen veroorzaakte sterke erosie. Om die erosie te bestrijden werden op de rand van elk terras heggen geplant, waarna aan de lagere zijde uithollingen ontstonden die de helling van het terras iets minder steil maakten.

Hellingshoek / uitvoeringsgrenzen

• Typische hellingshoek van een terras met graft: 5–15 graden.
• Bij hellingen groter dan 15 graden leidt de erosiedruk doorgaans tot het benodigde bosbeheer; uitzonderingen bestaan wanneer rijen beplanting (bijvoorbeeld wijnstokken) dwars op de stroomrichting voldoende bescherming bieden.

Andere methoden tegen erosie

• Verkleinen van de hellingshoek en aanleggen van meer graften met heggen.
• Ploegen parallel aan hoogtelijnen (dwars op de stroomrichting van hemelwater) en, waar mogelijk, dieper ploegen.
• Perceelvlakken vlakker maken om meer afscheidingen en variatie in begroeiing te verkrijgen.
• Verkorten van perioden dat een perceel braak ligt om vegetatie te behouden.
• Toestaan van meer en gevarieerde beplanting of aanplanten van rijen heggen halverwege een terras.

Relatie tot landschap en terminologie

• Graft geldt als één van de landschapselementen: rimpelingen of geaccidenteerde gebieden die reliëf geven aan het landschap.
• Termverwantschap: graft is een variant van het woord gracht en heeft verwantschap met het idee van graven, omdat heggenwortels diep verankerd moeten zijn om niet weg te spoelen.