Handvormsteen

Betekenis

Een handvormsteen is een baksteen die met de hand wordt gemaakt door klei in een bakvorm (vormraam of vormbak) te drukken die bij het gewenste type baksteen hoort. De handvormsteen is herkenbaar aan een grillig, generfd en vaak bezand of "bezaagseld" oppervlak.

Toepassing

Handvormstenen worden toegepast waar uiterlijk en profiel belangrijk zijn:

• Restauraties van bestaande gevels en historische gebouwen.
• Bij afwijkende of speciale profielen die niet standaard machinaal worden geleverd.
• Als gevelsteen, onder andere bij zogenaamde "hand-thrown through colour stock bricks" waarvan de scherfkleur overeenkomt met het oppervlak.
• Voor speciale vormen en sierstenen die traditioneel handgevormd zijn.

Aandachtspunten

• Niet alle stenen die als "handvorm" worden aangeduid zijn origineel handgevormd; veel hedendaagse handvormen worden machinaal geproduceerd en zijn nauwelijks te onderscheiden van originele exemplaren.
• Het woord Original (bij aanduidingen als "Original handstrich") duidt op echt handvormen.
• Handvormstenen kunnen bezand of onbezand voorkomen; de termen "Sandstrich" en "Wasserstrich" worden gebruikt voor respectievelijk bezande en onbezande uitvoeringen bij bepaalde originele handstrich-stenen.
• De termen handvormsteen en handvormbaksteen worden soms door elkaar gebruikt; een vormsteen kan zowel handgevormd als machinaal gevormd zijn.
• Historische productwijzen zoals een strengperssteen met een ingedrukt nerf (aangeduid als mhv of machinale handvorm) blijven strengpersen, ondanks de toevoeging van een kunstmatige nerf.

Uitvoering

• Handmatig: klei wordt in een vormbak of -raam gedrukt om de gewenste vorm te verkrijgen; de techniek levert het karakteristieke grillige en vaak bezande oppervlak op.
• Machinaal (voor handvorm-achtige stenen): de machine werpt kant-en-klare, voorbezaande kleiballen in de vorm; overtollige klei wordt met een draad afgesneden, de bakken worden gekeerd en geleegd en na reinigen en eventueel bezanden opnieuw gevuld.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Oppervlak: generfd en bezand of onbezand ("bezaagseld").
• Typen aanduidingen: "Original handstrich besandet" (Sandstrich) en "Original handstrich unbesandet, in Wasser" (Wasserstrich) voor originele handgevormde gevelstenen.
• Varianten: handgevormd (ambachtelijk) en machine-moulded (machinale "handvorm") die het uiterlijk van handvormen benaderen.

Verschil met vormbaksteen en strengperssteen

• Een vormsteen is een steen voor afwijkende profielen; die kan handgevormd zijn maar ook machinaal geproduceerd worden.
• Een strengperssteen is gemaakt met een strengpersproces; sommige vroegere strengpersstenen kregen met een walsje een nerf en werden aangeduid als mhv (machinale handvorm), maar bleven technisch strengpersstenen.