Kalk

Betekenis

Kalk is een groep mineralen en zouten van calcium, zoals ongebluste kalk (CaO), gebluste kalk (Ca(OH)2), krijt (CaCO3), mergel en gips (CaSO4). Het materiaal werkt vaak als bindmiddel en keert bij verharding chemisch terug naar calciumcarbonaat.

Toepassing

Kalk wordt in de bouw en grondverbetering op verschillende manieren gebruikt:

• Bindmiddel in mortels: kalkmortel, cementmortel, basterdmortel.
• Hydraulische toepassingen: metsel-, voeg-, stuc- en raapmortels voor binnen en buiten.
• Restauratie: voegmiddel dat compatibel is met baksteen en natuursteen.
• Productie: grondstof bij cement- en gipsblokproductie.
• Grondverbetering: toevoeging aan kleigronden onder wegen, parkeerplaatsen en spoorwegen.
• Halfverharding: toepassing van kalksteen voor wandel- en fietspaden.

Aandachtspunten

• Ongebluste kalk (CaO) is zeer reactief met water en bijtend; voorzichtigheid bij verwerking is nodig.
• Gebluste kalk kan voorkomen als poeder (kalkpoeder) of als vochtige oplossing (kalkverf).
• Kalkverf heeft initieel een zeer hoge pH (circa 12,5); door carbonatatie daalt de pH tot ongeveer 8.
• Hydraulische kalk hardt zowel aan de lucht als onder water uit en lost na verharding niet meer op in water.
• Bij restauratiewerken geeft hydraulische kalk de voorkeur boven cement vanwege compatibiliteit met oude metselsystemen.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Ongebluste kalk: calciumoxide (CaO), ontstaat door het branden van kalksteen bij circa 900 °C en reageert heftig met water.
• Gebluste kalk: calciumhydroxide (Ca(OH)2), ontstaat door blussen van CaO met water; levert poeders of vochtige kalkoplossingen.
• Krijt en mergel: natuurlijke vormen van calciumcarbonaat (CaCO3).
• Gips: calciumsulfaat (CaSO4).
• Luchtkalk: vervaardigd uit zuivere kalksteen; hardt langzaam uit aan de lucht.
• Natuurlijke hydraulische kalk: ontstaat door het branden van kalksteen met klei en bevat silicaten en aluminaten van calcium; reageert met water en aan de lucht.
• Kunstmatige hydraulische kalk: fijnvermalen product uit klinker, kalksteenvulstof, gips en additieven, met eigenschappen vergelijkbaar met natuurlijke hydraulische kalk.

Werking / principe

• Thermische ontleding: bij het branden van calciumcarbonaat (CaCO3) ontstaat calciumoxide (CaO) en CO2.
• Blussing en hydratatie: CaO reageert met water tot Ca(OH)2 (gebluste kalk).
• Carbonatatie: Ca(OH)2 reageert met kooldioxide uit de lucht en vormt opnieuw CaCO3, waarbij het materiaal hard wordt en de pH daalt.
• Hydraulische werking: bij onzuivere kalksteen vormen tijdens het branden silicaten en aluminaten van calcium, die met water een hydraulische reactie geven en het bindmiddel ook onder water laten uitharden.