Kantrechten

Betekenis

Kantrechten is het afzagen van de gebogen kanten van een plak van een boomstam zodat de lange zijden recht worden en het hout in doorsnede vierkant of rechthoekig is. Het begrip slaat zowel op het proces (kantrecht maken, kanten, beslaan) als op het resultaat: gekantrecht hout.

Toepassing

Kantrechten wordt toegepast om werkstukken met regelmatige, rechte zijden te verkrijgen.

• Vormen van balken en planken met vierkante of rechthoekige doorsnede.
• Voor productie van gekantrechte balken die doorgaans worden gebruikt op plaatsen waar het hout niet zichtbaar blijft.
• Als voorbereidende handeling vóór verdere bewerking of montage.

Aandachtspunten

• Markeer op de kopse kant tot waar de zaag moet gaan om de juiste diepte van het kantrechten aan te geven.
• Maak bij gebruik van een kantrechtbijl een inkeping om de diepte te bepalen; die inkeping wordt vaak herhaald.
• Houd rekening met zichtbare haksporen wanneer randen met een bijl bijgewerkt zijn; dit is vooral merkbaar bij een beschadigde bijl.
• Kies het geschikte werktuig afhankelijk van de werkhoogte: voor hoog werk wordt een kantrechtbijl gebruikt, voor laag werk vaak een beslagbijl.

Uitvoering

Kantrechten kan gebeuren met een zaag of handgereedschap zoals bijlen. Traditioneel werden de randen met een bijl bijgewerkt om een gekantrechte balk of plank te verkrijgen. Bij hoog werk wordt een kantrechtbijl gebruikt; bij laag werk komt een beslagbijl vaker voor.

Terminologie en varianten

• Een ongekantrechte of onbekantrechte plank is een plak van een boom met de schors er nog aan.
• Een gekantrechte balk wordt ook wel aangeduid als gedisseld hout.
• Gangbare namen voor bijlen die bij het kantrechten worden gebruikt: kantrechtbijl, kantbijl, beslagbijl, breebijl, kerfbijl, strijkaks, dissel, breedbijl, slechtbijl, houwbijl.

Engelse termen

• Engelse aanduidingen die corresponderen met kantrechten zijn onder andere "to square" en "square-edged timber" (square-sawn timber).