Keuls plafond

Betekenis

Een Keuls plafond is een type vroeg stucplafond waarbij zowel de plafondbalken als de tussenruimten met stucwerk zijn bekleed; de toplaag toont vaak decoratieve motieven. De afwerking omvat boogvormige verbindingen tussen balkeinden en talrijke ornamenten die het geheel als versiering benadrukken.

Toepassing

Wordt toegepast als afgewerkt stucplafond bij balklagen.

• Bij enkelvoudige balklagen (balken van muur tot muur)
• In historische interieurs waar ornamenten en stucversiering gewenst zijn
• Bij renovatie van plafonds waar bestaande balken esthetisch geïntegreerd moeten worden
• Bij samengestelde balklagen soms beperkt toegepast, met ongestucte moerbalken

Aandachtspunten

• Voorkom te dikke stuclagen bij balkeinden; vaak worden brokken baksteen gebruikt om overmatige laagdikte te vermijden.
• Overweeg esthetiek bij samengestelde balklagen: het stucen van moerbalken kan als overdreven ervaren worden.
• Ornamenten worden meestal in nat stucwerk met mallen of stempels aangebracht, of uitgesneden uit het stucwerk.
• Traditioneel werd leem als pleisterdrager gebruikt; leemlagen konden worden versterkt met dierenharen en stro.
• Oorspronkelijke uitvoeringen waren vaak in een andere kleur dan wit.

Kenmerken

• Plafondbalken en de ruimte tussen de balken zijn voorzien van stucwerk.
• Boogvormige verbindingen tussen balkeinden, vaak opgebouwd met brokken baksteen of gemengd in het stuc.
• Ornamenten op balken en plafond, aangebracht met mallen of gesneden uit het stucwerk.
• Middendeel van balken kan met stucwerk verbreed zijn en voorzien van decoratie.
• Bovenste deel van wanden kan door stucwerk verbonden zijn met het plafond en de boogvormige verbindingen.

Uitvoering

• Balken werden soms eerst afgetimmerd met planken om ongelijkmatige diktes te egaliseren.
• Hout werd geruwd en voorzien van een leemlaag als drager voor het kalkstuc.
• Voor een stevige pleisterlaag werden planken met latjes of gekliefde twijgen bekleed, waarna een dunne overdekkende leemlaag volgde.
• Dikkere leemlagen werden vaak gemengd met dierenharen en stro voor extra samenhang.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Stucwerk op basis van kalk.
• Leem als pleisterdrager (leemstucplafond).
• Brokken baksteen als opvulling bij boogverbindingen.
• Planken, latjes of gekliefde twijgen als draagconstructie voor de leemlaag.

Historiek

Het oudst gedocumenteerde voorbeeld van een Keuls plafond dateert uit 1592 en sierde een zaal in Keulen; de techniek en decoratie ontwikkelden zich later verder in historische gebouwen. De Duitse benamingen zijn Kölner Decke en Stuckbalkendecke.