Kruishout

Een kruishout is een gereedschap voor het afschrijven op hout of een kruisvormig geheel van twee haakse latten.

Betekenis

Een kruishout is voornamelijk een afteekinstrument waarmee een kerf in hout wordt gemaakt om lijnen en posities te markeren. Het bestaat uit een klos met een gat en een middenstok met een scherp pinnetje; de klos is verschuifbaar langs de stok zodat de afstand tot de rand instelbaar is. Daarnaast duidt kruishout ook op een kruisvormige samenstelling van twee haakse houten latten, gebruikt bij toepassingen zoals kerkdecoratie, kerstbomen en marionettenspel.

Toepassing

Een kruishout wordt gebruikt voor het nauwkeurig aftekenen en markeren op hout.

  • Afschrijven van houtverbindingen, bijvoorbeeld voor pen en gat.
  • Aantekenen van de plaats voor sponningen en slotgaten.
  • Markeren van twee evenwijdige lijnen met modellen die twee pinnen hebben.
  • Constructieve of decoratieve toepassingen als kruisvormig latwerk in kerken, bij kerstbomen en in marionettenspel.

Aandachtspunten

  • Stel de klos op de gewenste afstand van de rand en zet deze vast (bijvoorbeeld met een vleugelmoer) om consistente afstanden te verkrijgen.
  • Druk het kruishout tegen de rand van de plank en trek het strak langs die rand.
  • Duw gelijktijdig op de middenstok zodat het scherpe pinnetje een duidelijke kerf maakt.
  • Gebruik een twee-pinnig model om in één beweging twee evenwijdige lijnen te markeren.
  • Verwar het gereedschap niet met kruislaaghout; het is een verschillend begrip.

Onderdelen

  • Klos: verschuifbaar deel met gat waardoor de middenstok loopt.
  • Middenstok: de as waarop het pinnetje is bevestigd.
  • Scherp pinnetje: maakt de kerf in het hout.
  • Verstel- en bevestigingselementen: bijvoorbeeld een vleugelmoer om de klos vast te zetten.
  • Varianten: modellen met één of twee pinnetjes; enkele en dubbele kruishouten.

Werking / principe

  • Schuif de klos langs de middenstok tot de gewenste afstand en zet de klos vast.
  • Duw het kruishout tegen de rand van het af te schrijven hout.
  • Trek het kruishout strak langs de rand en druk op de middenstok zodat het pinnetje een evenwijdige kerf in het hout maakt.
  • Bij een tweepinnig model worden twee evenwijdige kerflijnen tegelijk aangebracht.

Verschil met kruislaaghout

Kruishout als gereedschap of kruisvormig latwerk is niet hetzelfde als kruislaaghout (cross-laminated timber, CLT); het zijn verschillende begrippen.

Ook interessant

Kramplaat Een kramplaat is een metalen verbindingsmiddel dat scheuren voorkomt of houten delen samen verbindt. Kreupele stijl Een kreupele stijl is een schuingeplaatste houten balk die de belasting van een spant naar de vloerconstructie afleidt en zo spatten van de muur voorkomt. Krimp Krimp is in de bouwkunde een begrip met meerdere betekenissen, onder meer betonkrimp, krimp van hout en krimp van een gebouw. Kubbestijl Een kubbestijl is een verticaal in de bodem verankerde balk ter versteviging van een sluis- of kademuur.