Multiplex
Plaatmateriaal van oneven fineerlagen die kruiselings verlijmd zijn; vaak synoniem met triplex gebruikt.
Betekenis
Multiplex is een plaatvormig composietmateriaal van houtfineerlagen die kruiselings op elkaar verlijmd zijn. De platen hebben doorgaans een oneven aantal lagen, zodat de buitenste lagen in dezelfde richting lopen.
Oorspronkelijk duidde triplex platen met drie lagen aan en multiplex platen met vijf of meer lagen. In de handel en op de werf worden beide namen vaak door elkaar gebruikt voor hetzelfde type plaatmateriaal.
Toepassing
Multiplex komt veel voor in de bouw, meubelmakerij en interieurbouw.
- Constructiemultiplex: sterkte belangrijker dan uitzicht; niet-zichtbaar werk, bekisting, verpakking.
- Decoratieve multiplex: met edelfineer voor zichtwerk.
- Bekisting: als betonplex met gladde filmlaag.
- Daken, beplating en andere belaste toepassingen waar lichtgewicht en stijfheid tellen.
- Speciale uitvoeringen: antislipfilm (vloeren), loodkern (röntgenbescherming), kernplaat onder hogedruklaminaat (keuken- en interieurbouw).
Aandachtspunten
- Namen triplex en multiplex overlappen in het spraakgebruik; bij bestelling specificeren: aantal lagen, houtsoort (dek- en binnenlagen), lijm en klasse.
- Platen heten soms naar de dekfineren (bv. berken multiplex) terwijl de binnenlagen uit een andere, goedkopere houtsoort bestaan.
- Multiplex werkt minder dan massief hout en is sterker en lichter dan mdf, met vrijwel geen kruip.
- Watervast verlijmde multiplex (WBP, water boiled proof) is geschikt voor vochtige omgevingen, maar blijft een beperkte levensduur houden bij matig onderhoud.
Materialen / uitvoeringsvormen
- Houtsoorten: o.a. berk, meranti en okoumé zijn gangbaar; in principe is bijna elke houtsoort mogelijk.
- Lijmen: polycondensatielijmen zoals ureum-, fenol-, melamine- en resorcineformaldehyde.
- Fabricage: gedroogde fineerlagen worden onder druk en hoge temperatuur verlijmd, daarna op maat gezaagd en eventueel geschuurd.
- Dikten: van minder dan 1 mm tot 40 mm en meer; standaardformaten vaak rond 2,44–2,50 m × 1,22 m, langere platen tot ca. 12 m bestaan ook.
- WBP: watervast verlijmd voor vochtige toepassingen.
Verschil met triplex
| Triplex (strikt) | Multiplex (strikt) | |
|---|---|---|
| Lagen | Drie fineerlagen | Vijf of meer fineerlagen |
| Spraakgebruik | Vaak als algemene naam voor alle kruislings verlijmde fineerplaten | Eveneens vaak als algemene naam gebruikt |
| Praktijk | Beide termen verwijzen vaak naar hetzelfde product | Beide termen verwijzen vaak naar hetzelfde product |
Voordelen
- Efficiënter houtgebruik: mindere stukken kunnen in de binnenlagen.
- Gekruiste lagen: in sommige richtingen sterker dan massief hout van gelijke afmeting en gewicht.
- Minder werking dan massief hout.
- Breed gamma dikten en formaten.
Historiek
Fineer en verlijmde platen bestonden al in de oudheid (o.a. Egypte en China). In de 17e–18e eeuw werd dik fineer (plakhout) in de meubelindustrie gebruikt. Patenten op multiplex dateren in de VS vanaf 1865; omstreeks 1905 kwam triplex daar in de handel. In Nederland brachten onder meer Leijden & van Beest (Rotterdam), C.J. Jung & Co. (Amsterdam) en later Picus (Eindhoven, vanaf 1911) het product op de markt, aanvankelijk vooral voor vliegtuigbouw, meubels en scheepsinterieurs.