Narthex

Betekenis

Een narthex is de toegangsruimte van (vroeg)christelijke kerken; klassiek bevindt zij zich aan de westzijde. Oorspronkelijk is de narthex een gesloten voorhal; een open narthex lijkt op een portiek. Bij jongere kerken vervangt vaak een eenvoudig portaal de historische narthex.

Toepassing

De narthex vormt de overgang tussen het wereldlijke en het geestelijke.

• Vormen van een overgangsruimte voor bezinning en geestelijke voorbereiding.
• Dienen als ruimte voor mensen zonder toegang tot de kerkruimte zelf (bijvoorbeeld nog ongedoopten of boetelingen).
• Fungeren als ontmoetingsruimte zodat aanwezigen in het schip niet worden gestoord.
• Vormgeven van een fraaie entree met beeldhouwwerk en grote toegangsdeuren.

Aandachtspunten

• Onderscheid maken tussen een gesloten narthex en een open narthex (portiekachtige uitvoering).
• Oriëntatie: de narthex ligt meestal aan de westzijde, omdat het altaar doorgaans in het oosten staat.
• Terminologie: narthex wordt ook aangeduid als portaal, voorhal of paradijs; soms gespeld als nartex.
• Functie en vorm variëren met de periode en het type kerkgebouw; moderne kerken spreken doorgaans van een portaal in plaats van een narthex.

Etymologie

De term is afkomstig van het Laatgriekse woord narthex (reuzenvenkel, doosje). De naam verwijst mogelijk naar het beeld van een portaal als ingang naar een holle stam, waarbij het schip van de kerk de holte voorstelt.

Voorbeelden

• Narthex bij de plattegrond van de basiliek van Sainte‑Madeleine, Vézelay (Frankrijk).
• Interieur van de narthex van de basiliek van Sainte‑Madeleine, Vézelay, met zicht op omvangrijke toegangsdeuren van het schip.
• Narthex als gedeeltelijk open ruimte in de kathedraal van Beaune (Frankrijk).