Open bouwen

Betekenis

Open bouwen is een ontwerpprincipe waarbij een gebouw zodanig wordt opgezet dat aanpassingen in de tijd mogelijk blijven en niet kunstmatig worden begrensd. Het concept laat vooral de inbouw vrij om te veranderen, terwijl de hoofdconstructie (de drager) doorgaans vast blijft, waardoor het gebouw toekomstbestendig en langer bruikbaar blijft.

Toepassing

Open bouwen wordt toegepast om gebouwen adaptiever te maken en aanpassingen door gebruikers eenvoudiger, sneller en goedkoper uit te voeren.

• Scheiding tussen drager en inbouw invoeren bij nieuwbouw en renovatie
• Woongebouwen en appartementen waarin gebruikers hun binnenruimte zelf invullen
• Projecten met focus op toekomstbestendigheid en vermindering van afval
• Ontwerpen waarin zowel professionals als toekomstige gebruikers beslissingen nemen

Aandachtspunten

• Rekening houden met de vierde dimensie: ontwerp met veranderende gebruiksbehoeften in gedachten.
• Voorzie demontabele aansluitingen bij variabele inbouwonderdelen.
• Duidelijke rolverdeling: drager wordt meestal door professionals bepaald; inbouw door eigenaar/gebruiker.
• Ontwerpen met het oog op hergebruik en uitwisselbaarheid om afval te beperken en duurzaamheid te verhogen.

Aanleiding en adaptief vermogen

Open bouwen ontstond uit de behoefte aan toekomstbestendige gebouwen omdat binnenshuis aanpassingen vaak complex, foutgevoelig en duur zijn. De term adaptief vermogen beschrijft de mate waarin een gebouw kan reageren op veranderend gebruik. Industrialiserings- en standaardisatietechnieken zijn elders ver doorgedrongen, maar in de bouw nog minder gangbaar, waardoor open bouwen een strategie biedt om die kloof te verkleinen.

Scheiding tussen drager en inbouw

De kernmaatregel binnen open bouwen is de rigoureuze scheiding van lange- en kortlevende onderdelen.

• Drager: hoofdconstructie en vaak de gebouwschil; karakteristiek lange levensduur; ontwerp en uitvoering door eigenaar, architect en constructeur; kan ook collectieve ruimtes en circulatie omvatten.
• Inbouw: binnenwanden, keuken, badkamer, toilet en bijbehorende installaties; kortere levensduur; variabel en vaak demontabel; inrichting door eigenaar/gebruiker eventueel met hulp van interieurarchitect of installateur. Doelstellingen: gebruikersvrijheid bij inrichting, snellere en goedkopere wijzigingen, en een hoger rendement gedurende de levensduur van het gebouw.

Flexibele methoden

Open bouwen combineert meerdere benaderingen om flexibiliteit te bereiken:

• Functionele scheiding van vaste en variabele elementen.
• Betrekken van toekomstige gebruikers bij keuzes voor de inbouw, terwijl professionals de drager bepalen.
• Modulariteit en demontabiliteit van installaties en inrichtingsonderdelen om vervanging en hergebruik te vergemakkelijken.

Levensduur en schillen

Open bouwen sluit aan bij het idee van verschillende gebouwschillen met uiteenlopende levensduren (bijvoorbeeld de zogenoemde "6-s sequence" en het concept "shearing layers of change" van 1994). Deze indeling wijst erop dat onderdelen als services/systems en inbouw kortere cycli kennen dan de dragende constructie en schil; leeftijden in dergelijke indelingen zijn indicatief en benadrukken planning met het oog op verandering.

Voorbeeld

Een illustratief geval is een loft-appartement van Loft-tila in Helsinki, waarin de flexibiliteit voor de gebruiker duidelijk zichtbaar is en waar de inbouw door de eigenaar vrij kan worden ingevuld, met behoud van de hoofdconstructie.