Reliëf

Betekenis

Reliëf beschrijft het uitkomen of de verlaagde ligging van een voorstelling ten opzichte van een plat vlak, waarbij die voorstelling boven (verheven) of onder (verzonken) het vlak ligt. De mate van uitsteken varieert: bas-reliëf komt minder ver uit de ondergrond dan haut-reliëf, met demi-reliëf (mezzo-rilievo) ertussenin. In een andere betekenis verwijst reliëf naar natuurlijke hoogteverschillen in een landschap.

Toepassing

Reliëf wordt toegepast in kunst, ambacht en cartografie.

• In beeldhouwwerk en ornamentatie op gebouwen (haut-, bas- en demi-reliëf).
• In juwelen en boekdrukkunst als verzonken reliëf (relief en creux / intaglio) of als cameeënsnijwerk.
• Als stempel voor afdrukken in klei, was of lak bij kleine reliëfs.
• In baksteen- en tegelontwerp (reliëfbaksteen, reliëftegel).
• In kaarten en geografie als reliëfkaart voor weergave van hoogteverschillen.

Aandachtspunten

• Onderscheid maken tussen verheven reliëf (uitstekend) en verzonken reliëf (ingehouwen, ook wel relief en creux of intaglio genoemd).
• Bas-, demi- en haut-reliëf geven verschillende gradaties van proje​ctie ten opzichte van de ondergrond.
• Bij kleine voorwerpen kan een verzonken voorstelling geschikt zijn om als stempel te fungeren.
• Reliëf in landschappen kan zowel door geologische structuur als door erosieve processen ontstaan.

Typen / uitvoeringen

• Bas-reliëf: voorstelling steekt weinig uit boven de ondergrond.
• Demi-reliëf (mezzo-rilievo): tussenpositie tussen bas en haut.
• Haut-reliëf: voorstelling steekt duidelijk uit boven de ondergrond.
• Verzonken reliëf (relief en creux, intaglio): figuren zijn in het vlak uitgehouwen en springen niet naar voren; toegepast in stempels, cameeën en intagliowerk.

Etymologie

Het woord komt via Frans (relief) en Italiaans (rilievo) van het Latijnse relevare, gevormd uit re- en levare (opheffen), met wortel in levis (licht van gewicht).

Reliëf in geologie

Reliëf duidt op zichtbare hoogteverschillen in een gebied; die worden vaak bepaald door de onderliggende geologische structuur (bijvoorbeeld gebergten) of ontstaan door de werking van stromend water, wind of bewegend ijs. Een reliëfkaart is de kaartvorm waarin deze hoogteverschillen worden weergegeven.