Restauratie

Betekenis

Restauratie is het systematisch herstellen van een monumentaal of cultuurhistorisch object dat (vrijwel) bouwvallig is geworden, zodanig dat de oorspronkelijke waarde zoveel mogelijk behouden blijft. Het begrip geldt niet alleen voor gebouwen en bruggen maar ook voor voorwerpen zoals meubelstukken, schilderijen of tapijten; bouwhistorisch onderzoek helpt bij het bepalen van de juiste reconstructie of herstelmethode.

Toepassing

Restauratie wordt toegepast bij cultuurhistorisch waardevolle objecten.

• Herstellen van monumenten en onderdelen daarvan om architectonische, historische, kunstzinnige of technische waarden te behouden.
• Restauratie na brand of verval, met inzet van bouwhistorie voor correcte reconstructie en kosteninschatting.
• Herbestemming van panden waarbij de functie kan wijzigen als onderdeel van de restauratieaanpak.
• In gevallen waarin conserveren of repareren onvoldoende is om de waarde of stabiliteit te waarborgen.

Aandachtspunten

• Hanteer het principe: "doe zo min mogelijk maar zo veel als nodig".
• Volg de stelregel: "Conserveren is beter dan repareren; repareren is beter dan restaureren en restaureren is beter dan vervangen".
• Baseer ingrepen op bouwhistorisch onderzoek om authentieke elementen te herkennen en te behouden.
• Wees terughoudend met wijzigingen van functie; dergelijke wijzigingen vallen onder restauratiebeslissingen en kunnen aanzienlijke ingrepen vereisen.

Eisen / regelgeving

Voor ingrepen op cultuurhistorische objecten gelden kwaliteitscriteria die onder meer door gespecialiseerde instanties worden gehanteerd:

• Beperk omvang ingreep: beperk de werkzaamheden tot wat noodzakelijk is; behoud zoveel mogelijk van het bestaande.
• Reversibel: maak ingrepen bij voorkeur volledig omkeerbaar (bijvoorbeeld doos-in-doos-constructies) zodat originele onderdelen vrijwel onaangetast blijven.
• Compatibel: gebruik behandelingen en materialen die technisch en esthetisch geen schade veroorzaken aan het historische materiaal; invloed op fysische processen mag geen schade tot gevolg hebben.
• Herbehandelbaar: kies oplossingen die bij een toekomstige behandeling verwijderbaar of aanpasbaar zijn.
• Zelfde materiaal: vervang bij voorkeur met hetzelfde materiaal of materiaal met gelijkwaardige eigenschappen en, waar mogelijk, dezelfde technieken.
• Degelijk: voer werkzaamheden zodanig uit dat opnieuw ingrijpen zo veel mogelijk uitgesteld wordt.

Restauratieladder

De voorkeursvolgorde voor ingrepen op cultuurhistorische objecten loopt van minimaal ingrijpen naar maximaler herstel:

• Conserveren / onderhoud: behoud van het object in de aangetroffen staat; kan ook bescherming zoals een overkapping omvatten.
• Repareren: vervangen of herstellen van defecte onderdelen door exacte of gelijkwaardige delen.
• Vernieuwen: kopiëren of reproduceren met dezelfde vorm, materiaal en verbindingstechniek.
• Imiteren: nieuw maken naar oud model, maar met ander materiaal of andere verbindingswijze.
• Verbeteren: het aanbrengen van aanvullende aanpassingen, zoals isolatie.
• Restaureren: doorgaans omvangrijkere aanpassingen om het cultuurhistorische object in goede conditie te brengen.

Monumentale waarde: criteria

Bij de waardering van een object spelen onder meer de volgende aspecten een rol:

• Uniek karakter: het voorkomen van uitzonderingselementen of zeldzaamheid van het type gebouw of object.
• Authentiek: de originaliteit en onvervalsheid van stijl en uitvoering.
• Esthetisch: de mate van fraaiheid of vormgeving van het object.

Verschil met renovatie

• Restauratie kan gepaard gaan met een wijziging van functie van het gebouw.
• Bij renovatie blijft de oorspronkelijke functie, bijvoorbeeld wonen, doorgaans gehandhaafd.