Herbestemming

Betekenis

Herbestemming is het hergebruiken van een gebouw door er een nieuwe functie aan te geven, en vormt daarmee een vorm van circulair handelen. Daarbij kan niet alleen het gebouw zelf worden hergebruikt, maar bij voorkeur ook bouwdelen, materialen en interieur. Herbestemming biedt een alternatief voor volledige sloop en kan verval en verloedering door leegstand doorbreken.

Toepassing

Komt voor bij leegstaande, onderbenutte of architectonisch/cultuurhistorisch bijzondere gebouwen.

• Herbestemmen van kantoren, fabrieken, pakhuizen, kerken, watertorens, bibliotheken, stadhuizen, boerderijen, loodsen, kazernes en bunkers.
• Omzetten naar appartementen, winkels, seniorenwoningen, hotels, zorgcentra, scholen, kinderdagverblijven en kleinschalige studio's voor startende ondernemers.
• Combineren van meerdere functies in grotere gebouwen (bijv. winkels, horeca en appartementen).
• Fasen-gewijze aanpak bij industrieel erfgoed: gefaseerd opknappen en tijdens het proces huurders aantrekken; soms casco-restauratie als kostenbesparende maatregel.

Aandachtspunten

• Bepalen wat behouden blijft en wat getransformeerd, gesloopt of nieuwgebouwd wordt.
• Toewijzen van een hedendaagse en haalbare functie om toekomstbestendigheid te verzekeren.
• Respecteren van waardevolle historische en architectonische elementen bij functieverandering.
• Overwegen van tijdelijke of gefaseerde invullingen terwijl naar een permanente oplossing wordt gezocht.
• Rekening houden met buurt- en leefbaarheidsaspecten bij herbestemming.

Gevolgen van leegstand

• Minder inkomsten voor eigenaar en overheid.
• (Extra) fysiek verval van het gebouw.
• Verpaupering van de buurt door vernielingen, brandstichting, vandalisme en afbraak, met verslechtering van de leefbaarheid en toegenomen onveiligheid.
• Onbenutte ruimte in plaats van mogelijke woon- of werkruimte.

Uitvoering / strategieën

• Herbestemming bestaat vaak uit: (gedeeltelijk) behoud + (meestal) functieverandering + eventueel (gedeeltelijke) sloop + eventueel (gedeeltelijke) nieuwbouw.
• Gefaseerde aanpak: in fasen opknappen en herbestemmen, waarbij tijdens het proces huurders worden gezocht.
• Casco-restauratie: casco laten herstellen om kosten te drukken en aantrekkelijk te zijn voor bepaalde kopers of huurders.
• Vier strategieën om erfgoedwaarde te benutten:
  • Gebruik als uithangbord om toeristen en nieuwe bewoners aan te trekken.
  • Inzetten als voedingsbodem om startups en pioniers aan te trekken.
  • Fungeren als totempaal die bewoners houvast en identiteit biedt.
  • Dienen als ontmoetingsplaats om bewoners met elkaar te verbinden.

Verschil met transformatie

Transformatie wordt vaak als synoniem gebruikt; het begrip transformatie is in sommige gebruikswijzen echter specifieker opgevat als de toekenning van uitsluitend een nieuwe functie, terwijl herbestemming ook bredere elementen van behoud, sloop en nieuwbouw kan omvatten.