Stadsboerderij

Betekenis

Een stadsboerderij heeft twee hoofdbetekenissen: historisch een boerderij binnen de stadsmuur of -wallen, en in moderne zin een stadsgerichte boerderij waar bezoekers dieren en tuinbouwactiviteiten kunnen beleven. Historische stadsboerderijen omvatten woning, stallen, bergruimte voor veevoer en werktuigen, een mestvaalt en een hooiberg; wie er werkte heette een 'wortelboer'.

Toepassing

De term stadsboerderij wordt zowel voor oorspronkelijk binnenstedelijke boerderijen gebruikt als voor hedendaagse initiatieven die stad en landbouw verbinden.

• Fungeren als beschermde voer- en vleestoestand bij belegering of onlusten (historisch).
• Huisvesten van vee en opslag van voedermiddelen binnen de stadsmuren (historisch).
• Exploitatie als biologisch gemengd bedrijf nabij of binnen de stad met winkel, educatie en zorgfuncties (bijv. Caetshage, Culemborg).
• Omvormen van bestaande boerderijen tot educatieve of recreatieve locaties zodat stedelingen de boerderij kunnen bezoeken.
• Uitvoering als uitgebreide kinderboerderij met mogelijkheden voor schooltuintjes en deelname door kinderen (bijv. Steede Hoge Woerd).

Aandachtspunten

• Verplaatsing van vee naar verder liggende weiden werd met stadsuitbreiding steeds moeilijker.
• Stedelijke grondprijzen maken het handhaven van omvangrijke veehouderijen duur.
• Omwonenden hebben vaak bezwaren tegen vee en mestvaalten in de directe nabijheid.
• Sommige concepten, zoals een 'stadsboerderij' op water (floating farm), worden bekritiseerd als praktisch problematisch, onder meer vanwege het risico dat dieren te water raken.

Historiek

• Stadsboerderijen dienden tot in de 18e eeuw (en soms langer) als binnenstedelijke landbouwbedrijven die bescherming en enige zelfvoorziening boden.
• Het vee werd in de zomer vaak naar weiden buiten de stad geleid.
• In Deventer nam de laatste wortelboer in de Golstraat in 1990 afscheid, waarmee een oude praktijk eindigde.

Verschil met akkerburgerhuis

• Een stadsboerderij is primair een boerderij met vee binnen of dicht bij de stad.
• Een akkerburgerhuis is een woonhuis met een agrarische functie; de akkerburger combineerde landbouw met een ambachtelijke activiteit.