Stikstof en boeren

Betekenis

Het stikstofvraagstuk in Nederland betreft voornamelijk reactieve stikstofverbindingen als ammoniak (NH3) en NOx, en hun effecten op natuur en ruimtegebruik. Hoge stikstofemissies hebben direct invloed op de mogelijkheid om te bouwen en op landgebruik binnen beschermde gebieden.

Toepassing

Het onderwerp speelt een rol in ruimtelijke ordening, landbouw en de bouwsector.

• Beïnvloeden van woningbouw door bouwverboden in stikstofgevoelige gebieden.
• Stimuleren van biogrondstoffen als grondstof voor biobased bouwmaterialen.
• Reduceren van omvang en intensiteit van veeteelt om emissies te verlagen.
• Omzetten van landbouwgrond naar landschap, biologische veeteelt of biogrondstoffenproductie.

Aandachtspunten

• Stikstof verwijst in dit verband vooral naar ammoniak (NH3) en NOx; bronnen zijn onder meer mest en kunstmest.
• Intensieve veeteelt en de kunstmestindustrie zijn belangrijke oorzaken van stikstofemissies; ammoniak komt vooral uit de veehouderij.
• De afschaffing van het melkquotum in 2015 droeg tot een aanzienlijke uitbreiding van de veestapel bij.
• Veel gebieden in Nederland zijn als Natura‑2000-gebied aangemerkt; in en rond deze gebieden mag weinig stikstof voorkomen.
• Campagnes voor biogrondstoffen kunnen delen van landbouwgrond (bijvoorbeeld circa 13% genoemd) en intensieve veehouderij transformeren naar minder stikstofintensieve vormen.

Eisen / regelgeving

• Het aanwijzen van gebieden als Natura‑2000 leidt tot emissiebeperkingen voor stikstof in en rond die gebieden.
• Beleidsregels rond stikstof worden vastgesteld door overheid en EU en zijn mede het gevolg van druk vanuit milieubewegingen.

Naar een biobased verbouw én bouw

Een omschakeling naar biogrondstoffen en biobased bouwmaterialen wordt in de tekst gepresenteerd als een route met meerdere opbrengsten:

• oplossen van een deel van het stikstofprobleem;
• versnellen van woningbouw doordat stikstofbeperkingen verminderen;
• vergroting van het aandeel biobased bouwmaterialen;
• alternatief voor uitkoop van intensieve boeren;
• vermindering van CO2‑uitstoot door lange opslag van koolstof in biobased materialen.

Materialen en voorbeelden

• Biogrondstoffen zoals olifantsgras (kortlevende planten) leveren biomassa die bij verbranding CO2‑neutraal kan zijn.
• Hennep kan dienen voor isolatiemateriaal of als bestanddeel van kalk‑hennepblokken.
• Biobased bouwmaterialen kunnen bijdragen aan langdurige opslag van koolstof en zo de CO2‑productie verlagen.

Relatie met landbouw en economie

• Nederland produceert relatief veel stikstof door schaal en intensiteit van veehouderij, deels gericht op export.
• Een krimp van de exportgerichte intensieve landbouw betekent minder inkomsten, maar kan gepaard gaan met lagere subsidies.
• Het beschikbare land, inclusief stallen en weilanden, kan herverdeeld worden tussen natuur, minder intensieve productie en landbouw voor de binnenlandse markt.

Documentatie

Beschrijvingen van mogelijke korte‑termijnoplossingen, ook zonder grootschalige uitkoop van boeren, zijn opgenomen in vakpublicaties en beleidsvoorstellen die de combinatie van koolstofverdienmodellen en stikstofreductie behandelden.