Veldoven

Betekenis

Een veldoven of veldbrand is een zeer eenvoudige manier om bakstenen te bakken waarbij geen vaste ovenmuren worden gebouwd; de stapel ongebakken stenen vormt zelf de ovenstructuur en de stookkanalen. Na het bakken wordt de tijdelijke constructie afgebroken en blijven alleen de gebakken stenen over.

Toepassing

De methode werd toegepast waar bakstenen direct nodig waren, vaak dicht bij de bouwplaats.

• Bakken van grote aantallen bakstenen zonder permanente oven
• Uitvoering nabij de bouwplaats om transportkosten te beperken
• Aanpassen van de grootte van een baksel naar behoefte

Aandachtspunten

• Leg de oven op een droge, vlakke ondergrond.
• Droog gevormde stenen vooraf 3 à 4 weken; onvoldoende gedroogde stenen scheuren vaak.
• Houd de oven continu in de gaten tijdens het stoken om de temperatuur op peil te houden.
• Sorteer de gebakken stenen na het leeghalen op kwaliteit, omdat niet alle stenen gelijkmatig bakken.
• Hou rekening met afhankelijkheid van het weer bij stoken en droogproces.

Uitvoering

De stapel ongebakken stenen vormt de oven; de buitenste rijen fungeren als muren en tussenrijen bevatten stookkanalen.

• Leg een vloer van plat gelegde reeds gebakken stenen indien beschikbaar.
• Stapel de droge gevormde stenen staand op de lange, smalle kant.
• Vorm horizontale en verticale gangen tussen de steenrijen van ongeveer een halve meter hoog en vul die met brandstof (turf of hout).
• Stapel verder tot een hoogte van circa twintig "kantelingen", met voldoende ruimte tussen stenen voor hitteverspreiding.
• Dek de stapel bovenaan af met een paar lagen gebakken stenen en eventueel zoden of plaggen; laat enkele gaten open voor rook en waterdamp.
• Sluit zijdelen waar mogelijk af met gebakken stenen of smeer de buitenzijde dicht met klei, waarbij bovenin trekgaten open blijven.
• Steek de brandstof aan via de stookgaten of "monden" onderin en vul van tijd tot tijd bij; sluit de ingangen wanneer de oven heet genoeg om het vuur te laten doorwerken.
• Laat de oven één tot enkele dagen branden en vervolgens enige dagen afkoelen voordat men de stenen verwijdert.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Brandstof: turf of hout.
• Bedekking en isolatie: oude gebakken stenen, plaggen, leem of natte klei met stro.
• Vloer: indien mogelijk plat gelegde gebakken stenen.

Afmetingen / oveninhoud (voorbeelden)

• Bij een oveninhoud van ongeveer 50.000 stenen neemt het gehele proces (stapelen, stoken, afkoelen en leeghalen) circa 3 à 4 weken in beslag.
• Historische productiviteit: rond 1400 konden 4 tot 6 ovenladingen per seizoen worden gebakken, wat neerkwam op ongeveer 300.000 stenen per jaar.

Voordelen en nadelen

• Voordelen:
  • Geen ommuurde, vooraf gebouwde oven nodig.
  • Locatie flexibel: bakken in de nabijheid van de bouwplaats.
  • Makkelijk aan te passen bakhoeveelheid per behoefte.
• Nadelen:
  • Afhankelijkheid van het weer voor droog- en stookomstandigheden.
  • Ongelijkmatige bakresultaten waardoor sortering noodzakelijk is.
  • Na aflevering blijft er geen ovenconstructie achter; elk baksel vereist een nieuwe tijdelijke opbouw.