Velum

Betekenis

Een velum is in de bouwkunde een groot zeildoek of luifel dat tijdelijk over een theater- of amfitheatergedeelte gespannen werd om toeschouwers tegen de zon te beschermen. Het diende als zonnescherm en kon variëren in omvang en gedeeltelijke inzet.

Toepassing

• Beschermde toeschouwers bij felle zonneschijn in theaters en amfitheaters.
• Ingezet bij speciale gelegenheden, niet permanent gespannen.
• Toegepast in grote antieke bouwwerken, bijvoorbeeld het Romeinse Colosseum.
• Kon gedeeltelijk worden uitgeschoven of slechts een deel van de doeken gebruiken.

Aandachtspunten

• Masten (Latijn: malus) stonden in speciale openingen bovenaan het theater om het velum te dragen.
• Bediening gebeurde met touwen en katrollen waarmee doeken vanuit de masten over het theater werden getrokken.
• Het velum werd alleen bij aangewezen gelegenheden gespannen, aangekondigd door een soort poster.
• Zelfs met een gespannen velum kon via openingen nog licht en lucht het theater bereiken.

Uitvoering / materialen

• Het velum bestond uit zeildoek of vergelijkbaar kleedmateriaal dat geschikt was om grote oppervlakten te overkappen.
• Uitvoering varieerde: van omvangrijke, ver naar het midden trekkende doeken tot kleinere of gedeeltelijk uitgeschoven delen.

Terminologie en verwantschap

• Velum is Latijn voor zeil, zeildoek, gordijn of doek; velarium is daarvan afgeleid.
• In het Nederlands kan velum ook 'kleed' betekenen.
• Niet verwarren met vellum (dubbel-l), wat verwijst naar fijn perkament bereid uit kalfs- of lamshuid.