Verhang

Betekenis

Het verhang is het relatief hoogteverschil van een afvoerleiding, rioolstelsel of waterloop uitgedrukt per lengte-eenheid; het geeft de gemiddelde helling in de richting van de stroming. Het kan worden opgegeven als percentage of als mm per meter (bijvoorbeeld 0,5% = 5 mm/m). In de context van waterlopen wordt verhang ook aangeduid als de gradiënt van de waterspiegel.

Toepassing

Het begrip verhang wordt toegepast bij:

• het bepalen van de helling van afvoerleidingen en rioolstelsels;
• het berekenen van de gemiddelde helling van een rivier of waterloop;
• het inschatten van hydraulische eigenschappen zoals het specifiek debiet;
• het beoordelen van stroomsituaties waarbij sedimentatie of transport kan optreden.

Aandachtspunten

• Gebruik consistente punten: verhang is het verval tussen twee punten gedeeld door de afstand tussen die punten.
• Let op de eenheden: verhang kan in % of in mm/m worden uitgedrukt (0,5% = 5 mm/m).
• Verhang geeft een gemiddelde helling over de gekozen afstand; lokale variaties kunnen hiervan afwijken.
• Kritisch verhang markeert een overgang in stromingsgedrag waarbij bodemdeeltjes kunnen worden losgemaakt en meegesleurd (loopzand).

Werking / principe

Het verhang is een maat voor de helling die de stroming veroorzaakt en hangt samen met wrijvingsverliezen in de stroming. Het kritisch verhang is een specifieke grootheid voor het specifiek debiet en geeft de wrijvingsverliezen weer wanneer korreldrukken tot nul worden herleid; bij het instellen van het kritisch verhang wordt de grondspanning gelijk aan de waterspanning, verdwijnen de contactspanningen en komen gronddeeltjes in een zwevende toestand die door de stroming worden meegesleurd.

Formule en voorbeeld

• Formule: verhang = (verval tussen twee punten) / (afstand tussen die punten).
• Voorbeeld: de Maas heeft een bron op 1500 m en mondt uit op 0 m over 935 km; verhang = (1500 m − 0 m): 935 km = 1,6 m/km.

Verschil met afschot

• Afschot wordt vaak gebruikt in de bouwwerf- en leidingcontext als synoniem van helling; verhang is de term die in waterhuishoudkundige en hydraulische contexten vaker de relatieve hoogteverandering per lengte-eenheid aanduidt.