Volkshuisvesting

Betekenis

Volkshuisvesting betreft door de overheid gestuurde en gesubsidieerde maatregelen om verantwoorde huisvesting voor grote groepen mensen te realiseren. Historisch lag de nadruk vooral op sociale woningbouw: huurwoningen zonder winstoogmerk voor minder draagkrachtigen.

Toepassing

Volkshuisvesting wordt ingezet om betaalbare en kwaliteitsvolle woningen te bieden.

• Bouwen en verhuren van sociale huurwoningen door gemeentelijke of gesubsidieerde organisaties.
• Ontwikkelen van nieuwe wijken, woonblokken en tuindorpen.
• Uitvoeren van stadsvernieuwing, sloop/nieuwbouw en renovatieprojecten.
• Realiseren van specifieke voorzieningen voor kwetsbare groepen, zoals woonscholen en opvangwoningen.

Aandachtspunten

• Doelgroep: oorspronkelijk vooral minder draagkrachtigen en grote gezinnen die geen woning konden kopen.
• Gezondheids- en sociale doelen: verbeteren van woonkwaliteit (licht, lucht, verwarming, tuin) had ook als doel gezondheid, scholing en maatschappelijke verheffing.
• Marktwerking: commerciële invloeden en een commerciële insteek bij corporaties hebben sinds de jaren 1980–1990 tot kritiek en problemen geleid.
• Ruimtelijke aspecten: veranderende voorkeuren leidden tot diverse bouwvormen (laagbouw, hoogbouw, galerijflats, woonerven, bloemkoolwijken) en tot aandacht voor menselijke maat en groen.

Oorzaken van ontstaan

• Wijdverbreide armoede door ziekte, weduwschap, dronkenschap en andere oorzaken.
• Grote gezinnen met beperkte woonruimte; veel gezinnen hadden meerdere kinderen en woonden vaak met veel gezinsleden op geringe oppervlakte.
• Kredietbegrenzingen: geldverstrekkers eisten zekerheden, waardoor alleen rijken eigen woningen konden financieren.
• Tekort aan goedkope stedelijke woningen door industrialisatie en trek naar steden.
• Idealistische motieven: humanitaire of sociale doeleinden om het volk te verheffen en sociale onrust te verminderen.

Geschiedenis

De ontwikkeling van volkshuisvesting kent een lange en wisselende geschiedenis:

• vanaf 13e eeuw: hofjes als vroeg voorbeeld van collectieve huisvesting.
• 1850–1900: industrialisatie, stadsvergroting en ontstaan van krottenwijken; particuliere religieuze woningbouwverenigingen en rug-aan-rug-woningen.
• 1880–1935: fabriekdorpen en particuliere tuindorpen met vaak aanvullende voorzieningen.
• Beginnend rond de Woningwet (begin 20e eeuw) werd kwaliteit en financiering voor gemeenten en woningbouwcorporaties geregeld; de "eeuw van de volkshuisvesting" begint hiermee.
• 1910–heden: opkomst van gemeentelijke woningbedrijven, nieuwe wijken, woonblokken en gemeentelijke tuindorpen.
• 1920–heden: speciale woningen voor probleemgezinnen en woonscholen.
• 1925–1945: crisis en oorlog leiden tot terugval; kenmerkende arbeidershuisjes, rijtjeshuizen en lage woonflats.
• 1950–1965: wederopbouwperiode met nadruk op snelle en goedkope bouw (rijtjeshuizen, lage flats).
• 1960–1970: grootschalige stadsuitbreiding, hoogbouw en galerijflats.
• 1970–1980: verzet tegen grootschalige hoogbouw; aandacht voor menselijke maat, woonerven en groen.
• 1970–heden: stadsvernieuwing met sloop/nieuwbouw, renovatie en optoppen.
• 1980–1990: verschuiving naar bouwen voor beter-bedeelden; marktgerichte politiek in de woningbouw.
• 1990–2005: Vinex-wijken en nieuwe uitbreidingswijken, met nadruk op plannen buiten het platteland.
• 1995–heden: terugkeer naar kleinschaligheid, diversiteit in bouwstijlen, mix van functies en new urbanism.
• 2005–2008: focus op dienstverlening; blijvende woningnood.
• 2008–heden: scherpe kritiek op sommige woningcorporaties, beleidswijzigingen zoals decentralisatie en deregulering en belemmeringen voor woningbouw.